Những chiến sĩ áo trắng thầm lặng tìm tên liệt sĩ

Trong những ngày tháng của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, bất chấp sự khắc nghiệt của thời tiết, các lực lượng vẫn lặng lẽ thự chiện nhiệm vụ thiêng liêng. Trong đó phải kể đến những y, bác sĩ, giám định viên của Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau.

• Chiến dịch 500 ngày đêm: Hơn 265.000 thân nhân liệt sĩ đã được lấy mẫu phục vụ xác định danh tính
• Gần 40.000 cuộc gọi đến Tổng đài “Chiến dịch 500 ngày đêm”
• Chiến dịch 500 ngày đêm: Cuộc hành quân trong thời bình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ

Trong trang phục bảo hộ giữa không gian tôn nghiêm của các nghĩa trang liệt sĩ, họ trở thành những “người kết nối” thầm lặng, dùng tri thức khoa học và sự tận tâm để góp phần trả lại tên tuổi, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình.

Trách nhiệm thiêng liêng 

Cà Mau - vùng đất anh dũng, kiên cường qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, hiện là nơi yên nghỉ của hàng vạn người con ưu tú từ khắp mọi miền Tổ quốc. Thế nhưng, nỗi đau chiến tranh vẫn chưa thể nguôi ngoai khi toàn tỉnh còn 11 nghĩa trang liệt sĩ, với hơn 3.000 phần mộ chưa xác định được danh tính.

Đối với đội ngũ y, bác sĩ Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau, khi nhận nhiệm vụ tham gia tổ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ, mỗi người đều hiểu đây không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm chính trị, xã hội đặc biệt quan trọng, là sự thôi thúc từ lương tri và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Khác với công việc giám định pháp y thông thường - nơi họ đối diện với những vụ việc, thi thể người mới mất để tìm ra sự thật khách quan phục vụ công tác điều tra - nhiệm vụ lần này đưa họ đối diện với lịch sử. Những mẩu xương, chiếc răng nằm sâu dưới lòng đất qua vài chục năm đã bị thời gian và điều kiện thổ nhưỡng khắc nghiệt của vùng đất ngập mặn Cà Mau bào mòn.

Áp lực đặt lên vai những người làm công tác pháp y rất lớn: mẫu phải được lấy chính xác để có thể tách chiết ADN, nhưng đồng thời hài cốt phải được gìn giữ nguyên vẹn, trang nghiêm nhất.

Các bác sĩ, giám định viên Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau thực hiện lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ trong mọi điều kiện thời tiết. Ảnh: TRỊNH HẢI

Ngay từ những ngày đầu triển khai tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trần Văn Thời, sau đó mở rộng đến các nghĩa trang liệt sĩ Phước Long, Thới Bình, U Minh, Đầm Dơi, Cái Nước, Vĩnh Lợi, Giá Rai, Nghĩa trang Liệt sĩ Bạc Liêu tỉnh Cà Mau và Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Cà Mau, lịch làm việc của các bác sĩ pháp y gần như không có khái niệm ngày hay đêm.

Họ liên tục di chuyển từ nghĩa trang này sang nghĩa trang khác, mang theo các dụng cụ chuyên dụng, hoá chất bảo quản cùng sự tập trung cao độ để thực hiện nhiệm vụ.

Vượt qua thử thách, trả lại tên cho các anh

Chứng kiến một ngày làm việc của tổ lấy mẫu tại hiện trường mới thấu hiểu những gian truân mà họ phải trải qua. Tỉnh Cà Mau bước vào giai đoạn cao điểm của chiến dịch cũng là lúc thời tiết diễn biến khắc nghiệt. Dưới cái nắng hầm hập của miền Tây Nam Bộ nhưng các bác sĩ phải mặc bộ quần áo bảo hộ kín từ đầu đến chân nhằm hạn chế nguy cơ mẫu sinh phẩm bị nhiễm ADN ngoại lai.

Chỉ sau 10-15 phút khoác bộ đồ bảo hộ, mồ hôi đã thấm ướt áo, kính bảo hộ mờ đi vì hơi nước. Nhưng không ai dám lơ là hay dừng tay. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao.

Khi lực lượng công binh, quân đội hoàn thành việc mở nắp mộ và nâng lớp quách bảo vệ, các bác sĩ pháp y nhẹ nhàng tiến vào, quỳ bên miệng huyệt để thực hiện công đoạn quan trọng nhất: lựa chọn và lấy mẫu xương hoặc răng còn đủ chất lượng phục vụ giám định.

 Bác sĩ pháp y cẩn trọng lấy mẫu xương, răng từ hài cốt liệt sĩ để phục vụ giám định ADN.          Ảnh: TRỊNH HẢI

“Có những phần mộ được chôn cất từ những năm 1960, 1970. Do đặc thù vùng đất Cà Mau sụp lún, ngập úng, xương cốt của các anh hùng, liệt sĩ đã mủn ra như đất, hoà vào bùn sâu”, bác sĩ Huỳnh Liệt Em, công tác tại Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau, chia sẻ.

Theo bác sĩ Huỳnh Liệt Em, trong những trường hợp như vậy, các thành viên tổ lấy mẫu phải dùng tay cảm nhận từng mảnh vụn nhỏ, nâng niu như người thân của mình. Việc lựa chọn đúng mẩu xương hoặc chiếc răng còn đủ chắc chắn có ý nghĩa quyết định đến khả năng thu được ADN. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến mẫu vật bị vỡ vụn.

Mỗi ca lấy mẫu có thể kéo dài hàng giờ. Đôi bàn tay vốn quen với công việc chuyên môn trong phòng giám định nay phải bám sâu vào bùn đất, sử dụng cưa, kẹp và các dụng cụ chuyên dụng để thực hiện từng thao tác kỹ thuật một cách kiên trì, cẩn trọng.

Khi màn đêm buông xuống, dưới ánh đèn dã chiến, những chiếc bóng áo trắng vẫn lặng lẽ bên những ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Họ chạy đua với thời gian bởi mỗi ngày trôi qua, điều kiện bảo quản hài cốt càng thay đổi, đồng nghĩa với việc việc thu thập mẫu phục vụ xác định danh tính càng trở nên khó khăn.

Các mẫu sinh phẩm được phân loại, mã hóa và bảo quản theo quy trình nghiêm ngặt để phục vụ đối chiếu ADN.     Ảnh: TRỊNH HẢI

Đằng sau sự tận tâm ấy là quy trình khoa học nghiêm ngặt. Để mẫu sinh phẩm từ nghĩa trang có thể cho kết quả ADN chính xác, quá trình thu thập, bảo quản và bàn giao mẫu phải được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định.

Từng mẩu xương, chiếc răng sau khi được lấy khỏi hài cốt được xử lý theo quy trình chuyên môn, làm sạch, bảo quản và cho vào túi đựng mẫu riêng biệt. Mỗi mẫu được mã hoá đồng bộ với hồ sơ, sơ đồ mộ và dữ liệu tại thực địa, hạn chế tối đa nguy cơ nhầm lẫn.

Sự phối hợp giữa Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an địa phương và các lực lượng liên quan đã tạo nên một quy trình làm việc chặt chẽ, khoa học và hiệu quả.

Tính đến ngày 29/9/2026, các lực lượng tham gia chiến dịch đã hoàn thành việc khai quật và lấy mẫu phục vụ giám định, trước 6 tháng so với kế hoạch. Kết quả này là minh chứng cho những ngày đêm nỗ lực không ngừng của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ và nhân viên pháp y.

Không khí trang nghiêm thực hiện nghi thức tiễn đưa các mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ về Viện Pháp y Quân đội.    Ảnh: TRỊNH HẢI

Nhìn những hộp mẫu sinh phẩm được sắp xếp ngăn nắp, dán nhãn cẩn thận, những bác sĩ pháp y Cà Mau mới có thể thở phào sau những ngày làm việc căng thẳng. Khuôn mặt sạm đi vì nắng gió nhưng trong mắt lại ánh lên niềm vui và sự tự hào. Họ đã hoàn thành một phần việc quan trọng trên hành trình “trả lại tên cho các anh”.

Năm xưa, các anh hy sinh vì độc lập của Tổ quốc. Ngày hôm nay, dù gian khổ đến mấy, chúng tôi cũng phải tìm lại tên cho các anh. Đó không chỉ là công việc, mà còn là mối ân tình thế hệ hôm nay đáp đền bằng cả trái tim và tinh thần trách nhiệm cao nhất.

---

Bác sĩ Nguyễn Hữu Vương, Phó Giám đốc Trung tâm Pháp y tỉnh Cà Mau

Chiến dịch 500 ngày đêm vẫn đang được triển khai trên cả nước. Tại Cà Mau, dấu ấn của những người chiến sĩ áo trắng càng trở nên ý nghĩa. Bằng tri thức và tấm lòng tri ân, họ đang cùng thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng: góp phần hàn gắn những vết thương chiến tranh, xoa dịu nỗi đau của hàng ngàn gia đình liệt sĩ đang mòn mỏi ngóng trông thân nhân "trở về"./.

Lâm Như - Nguyễn Vương