Xây dựng chính quyền vì Nhân dân bằng pháp luật

Ðể xây dựng chính quyền gần dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân bằng pháp luật, bộ máy nhà nước cần lấy người dân làm trung tâm, vận hành theo nguyên tắc thượng tôn pháp luật và đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, điều hành.

• Đưa chính quyền đến gần dân
• Đổi mới cách tiếp cận, tăng hiệu quả tuyên truyền pháp luật
• Tăng cường ứng dụng số trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Chính quyền cấp xã gần dân, sát dân

Với mô hình mới, nhiều thẩm quyền quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và quản lý ngân sách được chuyển giao trực tiếp về cấp xã. Ở lĩnh vực giáo dục, chủ tịch UBND cấp xã được phân quyền trực tiếp quản lý 3 cấp học (mầm non, tiểu học và trung học cơ sở); lĩnh vực quản lý đất đai và địa chính, phân cấp việc cấp giấy, đăng ký biến động; lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, xây dựng, giao quyền cho cấp xã trực tiếp tiếp nhận và giải quyết toàn bộ các dịch vụ công thiết yếu. Tỉnh Cà Mau còn mạnh dạn phân quyền về cấp xã đối với nhiều lĩnh vực đầu tư công, lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; xử phạt vi phạm hành chính nhiều nội dung.

Từ sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, tỉnh đã và đang tập trung xây dựng chính quyền cơ sở theo hướng: cấp xã là chính quyền gần dân, sát dân, thấu hiểu Nhân dân. Thông qua chủ trương, chính sách mới, mạnh mẽ phân cấp, phân quyền, từ việc chuyển giao hàng loạt nhiệm vụ trước đây của cấp tỉnh, cấp huyện trực tiếp về cấp xã, đến việc mạnh dạn sắp xếp lại các khóm, ấp; điều chuyển những người có trình độ (từ đại học) để “đứng mũi, chịu sào” gánh trách nhiệm bí thư chi bộ, trưởng khóm, trưởng ấp đã thật sự thay đổi bộ máy ở cơ sở.

Ðoàn kiểm tra của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại phường Hiệp Thành.

Ðơn cử như phường Hiệp Thành, để giải quyết bài toán sắp xếp khóm, chuẩn hoá nhân sự, sau khi hợp nhất còn 11 khóm, bên cạnh việc chuẩn hoá trình độ của các trưởng khóm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, phường còn kết nối với doanh nghiệp tại địa phương hỗ trợ 11 bộ máy vi tính đáp ứng điều kiện kết nối mạng cho 100% khóm, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý dân cư trên địa bàn.

Phó Chủ tịch UBND phường Hiệp Thành Ðỗ Ái Lanh, cho biết: "Thời gian qua, phường luôn quan tâm, chú trọng tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; ứng dụng công nghệ số vào việc thực thi pháp luật. Trưởng ấp cũng là tổ trưởng tổ hoà giải ở cơ sở, tuyên truyền viên pháp luật, cầu nối giữa chính quyền với người dân, lắng nghe, kịp thời giải quyết yêu cầu của dân".

Thực hiện dân chủ cơ sở

Ðể thực hiện nghiêm quy chế dân chủ ở cơ sở, công khai, minh bạch các thủ tục, chính sách và nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, ngày 24/8/2026, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Cà Mau ban hành Kế hoạch số 146 triển khai thực hiện Chỉ thị số 09 ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới. Qua đó, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn Ðảng bộ, hệ thống chính trị và Nhân dân.

Kế hoạch xác định rõ phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Người dân là chủ thể của mọi quyết sách; tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến; thụ hưởng từ những chương trình, chính sách. Trong năm, ban chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tỉnh liên tục tổ chức các đoàn kiểm tra tại nhiều địa phương, nhằm đôn đốc việc thực thi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; hướng tới xây dựng chính quyền gần dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân thực chất, hiệu quả và đúng pháp luật.

Nhiều xã, phường hướng đến sự minh bạch thông tin pháp lý. Cụ thể, các cơ quan nhà nước; xã, phường công khai các kế hoạch, dự án, thủ tục hành chính, ngân sách, quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người dân thông qua hình thức niêm yết tại trụ sở cơ quan, đơn vị và trên cổng, trang thông tin điện tử. Thông qua nhóm Zalo của khóm, ấp, cộng đồng dân cư, các quyết sách của Trung ương, của tỉnh được triển khai kịp thời. Những ý kiến góp ý của công dân cũng được cập nhật, ghi nhận nhanh chóng; các địa phương, đơn vị phát huy trách nhiệm người đứng đầu trong tiếp công dân, đối thoại trực tiếp với Nhân dân, kịp thời giải quyết kiến nghị, phản ánh ngay từ cơ sở, không để phát sinh vụ việc phức tạp, kéo dài. Kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, thanh tra, kiểm tra tại địa bàn được công khai để công dân nắm bắt.

Bên cạnh đó, người dân trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến vào các dự thảo quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, hương ước, quy ước của cộng đồng; trực tiếp bàn và quyết định các khoản đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi công cộng hoặc các vấn đề nội bộ của thôn, tổ dân phố theo quy định pháp luật.

Việc triển khai thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở sẽ góp phần đưa chủ trương của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với Nhân dân đầy đủ, kịp thời; đồng thời giúp cấp uỷ, chính quyền nắm chắc hơn tình hình thực tế, kịp thời điều chỉnh những vấn đề chưa phù hợp, giải quyết những kiến nghị chính đáng ngay từ cơ sở.

Ðảm bảo người dân được tiếp cận pháp luật đầy đủ, kịp thời

Chuẩn tiếp cận pháp luật là thước đo năng lực quản trị, tính minh bạch và mức độ phục vụ của chính quyền cơ sở (cấp xã, phường), nhằm bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật, thông tin và nâng cao đời sống pháp lý cho người dân.

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc bảo đảm để người dân được tiếp cận pháp luật đầy đủ, kịp thời, thuận lợi không chỉ là yêu cầu mang tính pháp lý mà còn là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.

Theo chuẩn tiếp cận pháp luật mới được Thủ tướng Chính phủ ban hành, chính thức áp dụng từ năm 2026, gồm 3 tiêu chí và 14 chỉ tiêu, phản ánh đầy đủ các mặt của công tác xây dựng và thi hành pháp luật ở cơ sở. Thông qua quá trình đánh giá, các địa phương có điều kiện nhận diện rõ những lĩnh vực còn yếu, còn thiếu; từ đó, xây dựng giải pháp nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ công và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Ðối với người dân, các tiêu chí tiếp cận pháp luật góp phần thu hẹp khoảng cách giữa pháp luật và đời sống, giúp người dân dễ hiểu, dễ tiếp cận, dễ thực hiện pháp luật; từng bước hình thành thói quen sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

Bà Phạm Thị Ngọc, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, khẳng định, việc đánh giá xã, phường đạt chuẩn tiếp cận pháp luật không phải để hoàn thiện hồ sơ đánh giá đạt hay không đạt làm thành tích cho đơn vị, mà phải đảm bảo kết quả đánh giá sẽ là thước đo có tính hiệu quả trong việc tổ chức thực hiện và thi hành pháp luật tại cơ sở. Kết quả đó sẽ là cơ sở để xem xét mức độ thụ hưởng, quyền tiếp cận thông tin pháp luật của công dân trên thực tế.

Kim Phượng