Truyền hình
Gần một thế kỷ trôi qua, lò tương gia truyền ở phường Bạc Liêu vẫn âm thầm đỏ lửa. Những chiếc lu sành, hạt đậu nành và phương pháp lên men tự nhiên vẫn được gìn giữ, tạo nên hương vị đặc trưng gắn bó với nhiều thế hệ của người dân vùng đất này.
Nghề làm tương ở Bạc Liêu được cho là gắn với quá trình cộng đồng người Hoa đến khẩn hoang, khai phá cùng với người Kinh và người Khmer. Từ những gia đình làm tương phục vụ nhu cầu trong nhà, dần được truyền qua nhiều thế hệ khác, trở thành nét riêng trong văn hoá ẩm thực địa phương. Theo thời gian, với sự phát triển của thực phẩm ăn liền, nghề làm tương truyền thống ngày càng thu hẹp. Hiện phường Bạc Liêu chỉ còn khoảng 3 lò tương gia truyền duy trì hoạt động, gồm Trung Nguyên (đường Trần Phú), Thái Khén (trên đường đi Vĩnh Châu, phường 5 cũ) và Bính Nhiệm. Mỗi cơ sở có cách làm, câu chuyện riêng, nhưng điểm chung đều cố gắng giữ phương pháp sản xuất truyền thống.
Giữ nghề qua chiếc lu sành
Trong sân nhà bà Trần Thị Út, Khóm 13, hàng trăm chiếc lu, khạp được xếp ngay ngắn. Những chiếc lu sành ngả màu theo thời gian, bên trong từng chứa hàng trăm, hàng ngàn mẻ tương được ủ chín.
Bà Út là thế hệ thứ hai nối nghiệp gia đình lò tương Bính Nhiệm. Từ nhỏ, bà đã quen với mùi thơm của đậu nành hấp chín, những chiếc lu đón nắng mỗi ngày và công việc làm tương của cha. Nghề được cha bà truyền lại cho người chị thứ hai, sau đó đến bà là người con út.
Bà Trần Thị Út kể về câu chuyện lò tương 100 năm của gia đình.
Từ khi tiếp quản công việc gia đình, bà Út vừa làm, vừa truyền lại kinh nghiệm cho con cháu. Với bà, giữ nghề không đơn thuần là duy trì công việc kiếm sống mà còn là giữ lại một phần gia sản tinh thần mà cha ông để lại. Ðáng quý hơn, nghề làm tương của gia đình bà hiện đã được thế hệ con và cháu tiếp nối.
Một trong những giá trị đặc biệt của lò tương gia truyền là những chiếc lu sành đã sử dụng qua nhiều năm. Ngày nay, những chiếc lu sành có kích thước và chất lượng phù hợp với việc ủ tương truyền thống không còn dễ tìm. Vì vậy, mỗi chiếc lu còn nguyên vẹn được người làm nghề gìn giữ cẩn thận.
Với bà Út, lu sành không chỉ là vật dụng chứa tương mà còn là một phần quan trọng của quy trình sản xuất. Sau khi đậu nành được lựa chọn, ngâm và hấp chín, đậu được cho vào lu, kết hợp với nước muối và trải qua quá trình lên men tự nhiên. Những chiếc lu được đưa ra phơi nắng, giúp quá trình lên men diễn ra thuận lợi. Một mẻ tương thường cần khoảng 45 ngày phơi đủ nắng, thậm chí lâu hơn nếu thời tiết ít nắng. Chính quá trình lên men chậm và tự nhiên này tạo nên độ mềm, màu sắc, mùi thơm và vị hậu ngọt đặc trưng của tương truyền thống.
Sản phẩm nước tương xì yếu được lắng lọc qua nhiều lần.
Chờ nắng, chờ tương chín
Làm tương theo phương pháp truyền thống là công việc không thể vội. Mỗi ngày, người làm nghề phải theo dõi thời tiết, kiểm tra từng lu tương, bảo đảm sản phẩm được phơi nắng và lên men đúng cách. Từ những mẻ tương sau khi ủ, người thợ tiếp tục chế biến thành tương hột, tương xay và nước tương theo phương pháp truyền thống của người Hoa.
Nước tương được nấu nhiều giờ bằng lửa củi hoặc trấu. Ngọn lửa được duy trì đều để nước tương đạt màu nâu óng, vị đậm đà và mùi thơm đặc trưng. Có những loại nước tương ủ trong thời gian dài, thậm chí hơn 2 năm, để hương vị trở nên đậm đà hơn. Sản phẩm làm ra chủ yếu được bán cho khách quen. Nhiều người tìm đến không chỉ bởi hương vị mà còn vì sự tin tưởng đối với sản phẩm được làm thủ công, giữ nguyên những công đoạn truyền thống.
Bà Trần Thị Út giới thiệu sản phẩm với thuyết minh viên bảo tàng phường Bạc Liêu.
Lò tương của bà Trần Thị Út không hướng đến việc mở rộng quy mô. Bà vẫn giữ cách sản xuất và bán hàng như nhiều năm trước: làm tại nhà, bán lẻ cho khách quen. Với bà, gặp lại những người đã gắn bó với lò tương qua nhiều năm cũng là niềm vui trong công việc hằng ngày. Ðiều khiến bà vui hơn cả là nghề của gia đình đã có thế hệ sau tiếp nối.
Trong xã hội hiện đại, nghề làm tương không còn phổ biến như trước, nhưng có người giữ nghề, hương vị ấy vẫn còn cơ hội tồn tại. Bởi trong mỗi giọt tương không chỉ có vị mặn của muối, vị bùi của đậu nành mà còn có ký ức của những thế hệ người Bạc Liêu./.
Lê Thái - Anh Tuấn
Xem thêm bình luận