Dự án bố trí dân cư “khát vốn”

Do đặc thù vùng ven biển, dân di cư tự do đông, nhu cầu định cư cao nhưng tỉnh Cà Mau hiện đang thiếu vốn trầm trọng để triển khai xây dựng các khu tái định cư.

Theo kế hoạch giai đoạn 2013-2015, toàn tỉnh sẽ có 7 dự án bố trí dân cư được đầu tư xây dựng với kinh phí khoảng 369 tỷ đồng. Thế nhưng, đến nay chỉ giải ngân được 129 tỷ đồng, đặc biệt chưa có dự án nào được xây dựng hoàn thành. Điều đó đồng nghĩa với hàng ngàn hộ dân đang phải sống trong những vùng nguy hiểm của thiên tai, nhất là mùa mưa bão này.

Nỗi lo thiên tai

Cũng như những xóm ven biển khác trên địa bàn toàn tỉnh, 42 hộ dân tại cửa Vàm Xoáy thuộc ấp Rạch Tàu, xã Ðất Mũi đang gồng mình chống chọi với sóng biển, triều cường, nước biển dâng và cả sự sạt lở nghiêm trọng hằng ngày. Tuy mới bước vào con nước đầu tiên của tháng 8 (âm lịch) nhưng các hộ dân đã phải kê, treo toàn bộ tài sản giá trị của gia đình khỏi sàn nhà. Dù căn nhà sàn xây dựng cách mặt đất gần 2 m khi triều xuống nhưng hiện nay anh Ngô Văn Tri phải dùng gạch ống để kê cao giường ngủ, toàn bộ tủ và các vật dụng đều đã được tập kết lên giường hay phải cho vào bọc ni-lông treo lên trần nhà. Anh Tri lo lắng, mới vào con nước của tháng 8 (nước triều nhỏ trong năm) mà đã ngập đến sàn thì những đợt tiếp theo sẽ còn ngập sâu hơn, đây là điều không thể tránh khỏi.

Do đặc thù vùng ven biển, dân di cư tự do đông, nhu cầu định cư cao nhưng tỉnh Cà Mau hiện đang thiếu vốn trầm trọng để triển khai xây dựng các khu tái định cư.

Hai bên cửa Vàm Xoáy là khu vực phải hứng chịu sự tác động khốc liệt của tự nhiên khi phải đối mặt với sóng biển, triều cường và cả tình trạng sạt lở nghiêm trọng. Những căn nhà được xây dựng bằng cây lá địa phương ở 2 bờ cửa Vàm Xoáy chỉ mới qua một mùa mà gần như đã te tua do sóng, gió từ biển.

Theo lời người dân nơi đây, hộ nào ít nhất thì cũng đã phải đôi ba lần phải dời nhà vì sóng gió và đặc biệt là sạt lở, cá biệt có hộ ở đây khoảng 18 năm nhưng đã phải 5 lần dời nhà chạy trốn thuỷ thần. Ðó là gia đình ông Trương Văn Hiếu. Cũng là hộ thuộc diện di cư tự do, ông Hiếu rời quê hương Bạc Liêu về đây sinh sống từ sau cơn bão số 5 năm 1997. Chỉ tay ra hàng lú đăng giống thuỷ sản ngoài biển cách nhà ở hiện tại trên 100 m, ông Hiếu trầm ngâm: “Ngày xưa nhà tôi ở ngay hàng lú đó”.

Sau 5 lần dời nhà, gia đình ông Hiếu giờ đang phải ở tạm trong khu vực rừng phòng hộ ven biển và đã phải chịu nộp phạt 1,5 triệu đồng vì xâm hại rừng phòng hộ lúc cất xong căn nhà đang ở. Ông Hiếu kể, mùa triều năm 2013, nước biển dâng cao cùng với gió lớn, chỉ một hai đợt sóng, toàn bộ sàn nhà bị đánh bật lên gom lại thành đống ở phía sau. Bốn cha con ông mỗi người ôm một góc tủ đồ để khỏi bị đổ bể, còn toàn bộ đồ đạc phải cho vào bọc treo lên trần nhà, thứ gì nằm dưới sàn nhà đều bị cuốn đi sạch.

Không riêng gia đình ông Hiếu mà khu vực này hiện có ít nhất 4 - 5 hộ đang chấp nhận đánh liều bám trụ lại khu vực này, biển lở đến thì dời nhà lùi vào trong một chút và giờ đã tới rừng phòng hộ. Có hộ khá hơn thì đi thuê đất phía trong để cất nhà, tránh thuỷ thần. Nói là phía trong nhưng cũng chỉ cách khu vực nhà ông Hiếu hơn 100 m và gần như cũng chịu đủ sự tác động của thiên tai. Gia đình bà Lê Thị Sang là một trong những trường hợp đã rời khu vực cũ để vào sâu hơn sinh sống. Thế nhưng bà vẫn không có chút gì là yên tâm: “Ở ngoài kia hay ở đây cũng vậy, tới mùa này tất cả không gì là chắc chắn”. Xã có họp dân di dời vào Kinh 5 nhưng vào đó không có gì sinh sống, tàu thuyền không ra biển được nên chưa ai chịu đi.

Dự án “khát vốn”

Tình cảnh của hơn 40 hộ dân tại cửa Vàm Xoáy cũng là hoàn cảnh chung của hàng ngàn hộ dân đang sinh sống tại các cửa biển, ven đê biển Tây, đê biển Ðông và len lỏi trong rừng phòng hộ ven biển. Ðể giúp người dân ổn định cuộc sống, hàng loạt dự án tái định cư đã được phê duyệt và có kế hoạch đầu tư từ năm 2006. Theo Báo cáo số 158/BC-UBND, ngày 17/9/2015 của UBND tỉnh Cà Mau, về quy hoạch tổng thể bố trí dân cư trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2006-2015 sẽ có 35 cụm tuyến dân cư mới được hình thành trên địa bàn 8 huyện, với diện tích 945 ha, dự kiến bố trí trên 13.873 hộ và sẽ được phân kỳ đầu tư. Trong đó, giai đoạn 2013-2015 thực hiện 7 dự án với vốn đầu tư 396,3 tỷ đồng, chủ yếu vốn hỗ trợ từ Trung ương; nhưng đến nay chỉ mới giải ngân được 129 tỷ đồng, đạt 33% kế hoạch. Ðiều đặc biệt là các dự án đều trong quá trình xây dựng dở dang. Từ đó chỉ mới bố trí được 487 hộ với 1948 khẩu so với kế hoạch là 603 hộ, với trên 2.412 khẩu.

Tình trạng sạt lở nhiều năm qua đã tàn phá nhiều tài sản của người dân và các công trình xây dựng tại cửa Vàm Xoáy.

Tiến độ thực hiện các khu tái định cư khá chậm so với kế hoạch như hiện nay có rất nhiều nguyên nhân. Theo ông Phùng Sơn Kiệt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, khó khăn lớn nhất là do nguồn kinh phí hằng năm phân bổ quá ít so với nhu cầu thực tế, làm cho tiến độ xây dựng hạ tầng trong khu dân cư chậm, thiếu đồng bộ, việc bố trí dân cư không đạt kế hoạch đề ra.

Ngoài ra, một nguyên nhân khiến việc bố trí dân cư hiện nay còn chậm là thiếu quỹ đất công nên phải tiến hành giải phóng mặt bằng, vừa tốn chi phí lớn lại mất thêm nhiều thời gian. Ðồng thời tình trạng di cư tự do cứ luôn tiếp diễn khiến số hộ cần nhà ở tăng liên tục… Do thiếu quỹ đất công nên đa phần những hộ thuộc diện phải di dời tái định cư chỉ được cấp nền xây nhà (từ năm 2006 đến nay, chỉ có 1 dự án sắp xếp dân cư gắn liền với bố trí sản xuất). Việc bố trí dân cư chưa gắn liền với sản xuất khiến đời sống các hộ dân gặp nhiều khó khăn, từ đó nhiều khu tái định cư dân vào ở không lâu lại tiếp tục di chuyển về chốn cũ sinh sống.

Từ thực tế đó cho thấy, việc bố trí dân cư hiện nay là vô cùng quan trọng, nhưng làm cách nào để người dân có được cuộc sống ổn định và gắn bó với nơi ở mới cũng là điều cần được quan tâm nhiều hơn./.

Bài và ảnh: Song Nguyễn