Giá lúa tăng cao - Ai là người hưởng lợi?

Từ đầu năm đến nay, tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam được mùa, có sự tăng trưởng mạnh cả về sản lượng và giá trị, giúp nông dân cải thiện cuộc sống, có động lực giữ đất sản xuất lúa, chủ động trong việc tái đầu tư sản xuất... từ đó, năng suất và chất lượng hạt gạo nâng lên đáng kể. Nhưng điều nghịch lý của thị trường lúa gạo lại xuất phát từ đây: Lúa từ nông dân đến thị trường xuất khẩu qua quá nhiều trung gian, làm cho lợi ích mà người nông dân đáng được hưởng không tương xứng với công sức và sự đầu tư của họ.

Bài 1: Nông dân tặc lưỡi, thẫn thờ

Gần tháng qua, câu chuyện về giá lúa, gạo trở thành vấn đề thời sự nóng, được nhiều người quan tâm. Giá lúa gạo tăng liên tục khiến nông dân phấn khởi, với hy vọng lãi nhiều trong vụ lúa hiện đang thu hoạch. Thế nhưng, người dân chưa hưởng niềm vui trọn vẹn.

Thiếu thông tin, định hướng về thị trường

Trong những ngày này, trên những cánh đồng lúa 2 vụ ở các huyện Trần Văn Thời, Thới Bình, U Minh và TP Cà Mau, nông dân đang bước vào chính vụ thu hoạch trà lúa hè thu. Từ sáng sớm, âm thanh giòn giã từ những chiếc máy gặt đập liên hợp, hoà cùng tiếng cười, nói, bàn tán rôm rả của người dân, làm cho vùng quê yên ả trở nên nhộn nhịp.

Huyện Trần Văn Thời có 194 máy gặt đập liên hợp, hoạt động hết công suất, mỗi ngày thu hoạch được khoảng 1.000 ha lúa. (Trong ảnh: Nông dân xã Khánh Bình Ðông, huyện Trần Văn Thời thu hoạch trà lúa hè thu).

Có lẽ, chuyện giá lúa năm nay đang là chủ đề được nhiều người quan tâm nhất. Theo bà con, vụ lúa hè thu này tuy năng suất không cao, nhưng bù lại giá lúa tăng cao kỷ lục, nông dân phấn khởi. Nhưng niềm vui không được trọn vẹn vì đã bán "lúa non" cho “cò lúa” ngay khi mới xuống giống, nên giá bán thấp hơn giá thị trường hiện nay hơn 1 ngàn đồng/kg lúa.

Ông Phạm Văn Tường, Ấp 19/5, xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời, nhớ lại: “Những năm trước đây giá lúa hè thu cao nhất là 5.500 đồng/kg; riêng năm rồi chỉ 5.200 đồng/kg, thậm chí thương lái không mua do ẩm ướt. Vụ hè thu này, khi xuống giống được khoảng 2 tháng tuổi, thương lái đến tận nhà chào giá 6.200 đồng/kg, đặt cọc 3 triệu đồng/ha. Không chút do dự, tôi đã nhận tiền cọc. Tuy nhiên, điều mà tôi và nhiều nông dân ở đây không ai nghĩ đến là giá lúa thay đổi từng ngày, theo đà tăng liên tục. Hiện nay giá đang dao động ở mức từ 7.500-8.200 đồng/kg, tuỳ giống lúa”.

Mặc dù tiếc nuối khi giá nhận cọc chênh lệch so với giá lúa hiện tại của thị trường, nhưng ông Tường vẫn rất phấn khởi khi lợi nhuận mỗi công lúa cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ. Ðiều đáng mừng hơn, giá lúa tăng cao, thương lái cũng nâng giá lên, thêm 1 ngàn đồng/kg, đặt cọc từ 6.200 đồng lên thành 7.200 đồng/kg.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, ấp Lung Bạ, xã Khánh Bình Ðông, huyện Trần Văn Thời, cho biết: "Những năm trước giá lúa bấp bênh, thậm chí đến mùa thu hoạch bà con không bán được, lại thêm năm nay mưa, dông nhiều, ngập úng thường xuyên xảy ra nên ai cũng mang tâm lý lo sợ. Cho nên, khi thương lái đến đặt cọc không ít người đã nhận cọc bán lúa. Ðến ngày thu hoạch, giá lúa tăng cao kỷ lục nên ai cũng tiếc hùi hụi. Mặc dù giá chênh lệch ngày càng nhiều, nhưng mình đã nhận cọc rồi thì phải giữ chữ tín, để còn làm ăn lâu dài".

Cùng cảnh ngộ, ông Hồ Văn Bé, người cùng địa phương, cho biết: “Vụ hè thu này tôi sạ 1,3 ha, giống OM18, nhận tiền cọc giá 6.700 đồng/kg. Tính ra mỗi ký lúa mất gần 500 đồng, làm sao không tiếc cho được. Nhưng biết sao giờ, đã nhận tiền cọc của người ta rồi, bấm bụng chịu thôi”.

Ai là người hưởng lợi?

Do thiếu liên kết, sản xuất nông hộ nhỏ lẻ, nên hầu hết nông dân bán lúa qua trung gian, “cò lúa”. Sau đó, “cò lúa” tiếp tục bán lại cho các thương lái ngoài tỉnh, chứ ít ai bán lúa trực tiếp cho doanh nghiệp lớn. Thực tế, giá lúa lên trên 8.200 đồng/kg, nhưng rất ít hộ nông dân bán được mức giá này, mà hầu hết phải bán qua trung gian, với giá thấp hơn từ 200-400 đồng/kg so với giá thị trường cùng thời điểm thu hoạch.

Chịu thiệt nhất là những nông dân nhận tiền cọc bán cho “cò lúa” ở thời điểm mới gieo sạ, vì giá thu mua thấp. Những nông dân nhận cọc của “cò lúa” gần ngày thu hoạch thì giảm thiệt hại hơn. Theo lão nông Ngô Văn Việt, Ấp 19/5, xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời: “Rút kinh nghiệm từ các vụ trước, vụ này tôi không nhận tiền cọc trước, để đến khi lúa gần chín mới lấy tiền cọc nên không mất giá. Mặc dù có nhiều "cò lúa" đến đòi đặt cọc nhưng tôi không nhận".

Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau, cho biết: "Trước đây ngành nông nghiệp đã có quy hoạch đất sản xuất lúa cụ thể. Hằng năm đều có thông báo hướng dẫn lịch thời vụ và cơ cấu giống cho từng địa phương, có tính đến yếu tố cung - cầu, thị trường tiêu thụ sản phẩm. Nhưng việc kiểm soát thực hiện quy hoạch rất khó, do có quá nhiều hộ nông dân tham gia sản xuất với quy mô nhỏ lẻ, manh mún, khiến việc điều tiết giữa nhu cầu thị trường với kế hoạch sản xuất là điều không hề đơn giản"./.

Trung Ðỉnh

Bài cuối: Ðiều tiết trơn tru chuỗi liên kết