Giải pháp căn cơ chống khai thác IUU

Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành kế hoạch thực hiện “Ðề án chuyển đổi nghề khai thác thuỷ sản (KTTS) ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh Cà Mau đến năm 2030” (Ðề án) trong năm 2026, xác định đây là giải pháp căn cơ và bền vững để chống khai thác IUU hiệu quả.

• Hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển
• Không né tránh trách nhiệm trong chống khai thác IUU
• Cờ Tổ quốc đồng hành cùng ngư dân

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau có phỏng vấn Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Mười xung quanh vấn đề này.  

Lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát tàu thuyền khai thác thuỷ sản ra vào cửa biển Gành Hào, xã Gành Hào.

- Ông có thể cho biết mục đích cốt lõi của Ðề án?

Ông Phạm Văn Mười: Tỉnh Cà Mau có chiều dài bờ biển khoảng 310 km với 3 mặt giáp biển. Vùng đặc quyền kinh tế của tỉnh rộng lớn, có khả năng khai thác và thăm dò trên 120.000 km² với đội tàu cá hùng hậu trên 5.100 chiếc.

Tuy nhiên, cũng như nhiều tỉnh ven biển khác, nguồn lợi thuỷ sản (NLTS) trên vùng biển Cà Mau đang ngày càng suy giảm nghiêm trọng. Khả năng tự phục hồi của nguồn lợi không thể đáp ứng kịp thời so với cường lực khai thác hiện tại.

Vì vậy, mục đích cốt lõi của Ðề án này nhằm giảm dần các hình thức KTTS gây tổn hại đến nguồn lợi và môi trường sinh thái. Ðồng thời, hỗ trợ ngư dân chuyển đổi sang các ngành nghề khai thác phù hợp hơn, hướng tới sự phát triển bền vững nghề cá của tỉnh nhà.

Cà Mau đang phát triển nghề nuôi hải sản trên biển. (Ảnh chụp tại Hòn Chuối, Ấp 1, xã Sông Ðốc).

- Ðề án đặt ra các mục tiêu và lộ trình thực hiện cụ thể như thế nào, thưa ông?

Ông Phạm Văn Mười: Trong giai đoạn 1 (2026-2028), tỉnh đặt mục tiêu chuyển đổi ngành nghề cho khoảng 430 tàu cá đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến NLTS và môi trường sinh thái. Theo đó, các ban, ngành sẽ tập trung xử lý nghiêm và thay thế các nghề có tính tận diệt, mang tính huỷ diệt như: cào, te, đáy biển...; song song với việc hỗ trợ chuyển đổi sinh kế bền vững cho khoảng 3.000 ngư dân tại địa phương.

Xây dựng và vận hành thí điểm ít nhất 3 mô hình chuyển đổi nghề hiệu quả tại các địa bàn trọng điểm (Sông Ðốc, Gành Hào, Ðất Mũi) gắn với nuôi biển và du lịch sinh thái.

Bên cạnh đó, phấn đấu duy trì và cắt giảm trung bình tỷ lệ tàu cá tối thiểu hằng năm theo từng phân vùng. Cụ thể, 1,5% tàu cá đối với vùng khơi, 4% tàu cá đối với vùng lộng và giảm tối thiểu 5% tàu cá đối với vùng bờ.

Giai đoạn 2 (2029-2030) đặt mục tiêu không để phát sinh tàu cá hoạt động nghề hạn chế phát triển, nghề huỷ diệt nguồn lợi trên địa bàn tỉnh; nhân rộng các mô hình đồng quản lý NLTS tại vùng ven bờ và các cụm đảo (Hòn Khoai, Hòn Chuối, hòn Ðá Bạc) gắn với du lịch sinh thái cho 100% cộng đồng ngư dân tại các khu bảo tồn; tổng đội tàu vùng lộng giảm về mức 70% và vùng khơi giảm về mức 90% so với thời điểm năm 2025.

Hiện tại, các địa phương trong tỉnh đã và đang chủ động triển khai thực hiện. Sở  Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành kế hoạch thực hiện trong năm 2026, sẽ tập trung rà soát, xác định chính xác đối tượng và nhu cầu chuyển đổi nghề của từng hộ ngư dân. Năm nay, tỉnh dành kinh phí gần 1,9 tỷ đồng để triển khai các nhiệm vụ ưu tiên, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 1,1 tỷ đồng.

Nghề nuôi cá trong lồng bè trên biển ở xã Đá Bạc.

- Theo ông, việc triển khai Ðề án sẽ tác động tích cực như thế nào đối với công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU)?

Ông Phạm Văn Mười: Hiện nay, toàn hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương đang tập trung triển khai rất quyết liệt các giải pháp nhằm tháo gỡ “thẻ vàng” IUU.

Ðối với việc thực hiện Ðề án, bên cạnh giảm dần số lượng tàu cá khai thác tự nhiên, Cà Mau đồng thời tăng cường các giải pháp thay thế mang tính lâu dài, gồm: phát triển kinh tế nuôi biển và nuôi ven biển; thúc đẩy dịch vụ hậu cần nghề cá và dịch vụ du lịch sinh thái; thành lập và phát triển các tổ cộng đồng để đưa ngư dân tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển nuôi hải sản.

Thực tế chứng minh, để chống khai thác IUU hiệu quả, chúng ta không thể chỉ đơn thuần dựa vào việc tăng cường tuần tra, kiểm soát hay xử phạt vi phạm hành chính, mà còn phải tạo sinh kế ổn định cho ngư dân để họ đảm bảo cuộc sống gia đình, vì áp lực về "cơm áo gạo tiền" chính là nguyên nhân dẫn đến vi phạm.

Do đó, việc chuyển đổi từ các nghề khai thác mang tính huỷ diệt sang các ngành nghề thân thiện với môi trường sẽ giúp người dân có nguồn thu nhập ổn định. Khi đời sống kinh tế được đảm bảo, họ sẽ từng bước nâng cao nhận thức, tự giác chấp hành pháp luật và chấm dứt tình trạng đưa tàu cá sang khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Ðây chính là giải pháp mang tính căn cơ và bền vững nhất.

- Xin cảm ơn ông!

Nguyễn Quốc - Lâm Cường (thực hiện)