Truyền hình
Tháng 10/1961, trên vùng đất Ðầm Dơi, cuộc đấu tranh chính trị trực diện đã diễn ra trong hoàn cảnh vô cùng khốc liệt. Hàng ngàn người dân, phần lớn là phụ nữ và nông dân, từ các ngả đường, những dòng kênh, con rạch, chèo xuồng tiến về Chi khu Ðầm Dơi, mang theo những khẩu hiệu đòi chấm dứt càn quét, khủng bố, đàn áp. Họ không mang theo súng đạn. Vũ khí của họ là lòng yêu nước, ý chí đấu tranh và niềm tin vào lẽ phải.
Nhưng trước đoàn người tay không ấy, súng đã nổ. 26 người đã ngã xuống, hàng trăm người bị thương, bị bắt bớ, tù đày, cuộc đấu tranh trở thành một trong những sự kiện đẫm máu và quyết liệt nhất của phong trào đấu tranh chính trị ở Cà Mau trong những năm đầu chống Mỹ.
Nỗi uất hận dồn về trước cửa chi khu
Ở Ðầm Dơi, những cuộc càn quét và khủng bố không chỉ gây tổn thất cho lực lượng cách mạng mà còn tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân. Trước tình hình đó, Huyện uỷ Ðầm Dơi chủ trương tổ chức cuộc đấu tranh chính trị trực diện tại chi khu, buộc địch phải đối mặt với những yêu sách chính đáng của quần chúng, ngăn chặn các cuộc càn quét, đánh phá và vạch trần những hành động đàn áp trước công luận.
Chủ trương đấu tranh được các chi uỷ xã Tân Thuận, Tân Tiến, Tạ An Khương, Tân Duyệt và một số ấp thuộc Xã Trần Phán quán triệt, chuẩn bị lực lượng. Thành phần tham gia được lựa chọn chủ yếu là phụ nữ và nông dân đứng tuổi. Trước khi lên đường, họ được học tập kỹ về lý lẽ, yêu sách và phương pháp đấu tranh, để khi đối diện với địch, mỗi người đều hiểu rõ mục đích, giữ vững lập trường và phối hợp chặt chẽ với nhau.
Cuộc đấu tranh được tổ chức thành các tổ, đội, có sự chỉ huy của các đồng chí: Huỳnh Văn Tửu (Tám Bông), Ngô Thuận Quang (Ba Bền), Lưu Phước Thành (Bảy Ðường), Tạ Việt Hoa (Chín Tửng). Bộ phận lãnh đạo đặt tại Lung Sao, xã Tân Duyệt, cách chi khu hơn 1 km.
Công việc chuẩn bị diễn ra trong lặng lẽ nhưng khẩn trương, từ xuồng ba lá, những người mẹ, người chị sẵn sàng lên đường. Dưới dáng vẻ bình dị của những người dân quê là ý chí đã được tôi luyện qua những năm tháng đấu tranh gian khổ.
Ngày 21/10/1961, cuộc đấu tranh trực diện tại Chi khu Ðầm Dơi nổ ra. Ðịch bắt giam 20 người. Ngày hôm sau, lực lượng đấu tranh tăng lên khoảng 500 người, địch tiếp tục bắt giam thêm 23 người. Càng đàn áp, sự phẫn nộ trong Nhân dân càng dâng cao. Ðến sáng 23/10/1961, cuộc đấu tranh bước vào thời điểm quyết liệt nhất. Khoảng 7 giờ sáng, các lực lượng ẩn mình trong chợ phối hợp với 4 mũi xuồng ba lá từ Bàu Sen, Lung Lắm, Xóm Lớn và Lô 18 đồng loạt áp sát dinh quận. Từ nhiều hướng, đoàn người tiến về chi khu. Trên bờ, dưới sông, dòng người ngày một đông, tạo ra sức ép lớn đối với bộ máy đàn áp tại địa phương.
Trước khí thế của hơn 5 ngàn người, địch hoảng hốt. Tiếng súng vang lên, tên quận trưởng ra lệnh đàn áp, quận phó cùng binh lính xả súng vào những người đang ở dưới sông. Ðoàn người tay không phải đối diện với họng súng chĩa thẳng về phía mình. Người còn xuồng tiếp tục chèo. Những người còn sức vừa tìm cách đưa người bị thương, người đã hy sinh vào bờ, vừa phối hợp với lực lượng trên bờ tiến về phía chi khu. Trước cảnh đồng bào bị bắn giữa dòng nước, nhiều người không thể đứng yên. Họ xông lên, tìm cách ngăn chặn sự đàn áp, bất chấp hiểm nguy đang chờ phía trước. Ðịch tiếp tục dùng báng súng, gậy gộc đánh đập những người biểu tình.
Xô xát diễn ra quyết liệt, máu đổ xuống, nhưng đoàn người vẫn không dễ dàng tan rã. Cuộc đàn áp ngày 23/10/1961 đã cướp đi sinh mạng của 26 người. Hàng trăm người khác bị thương, bị đánh đập, bắt bớ và tù đày, Nhân dân Ðầm Dơi bất chấp hy sinh để cất lên tiếng nói của mình.
Ðồng bào khắp nơi trong huyện hăng hái đóng góp sức người, sức của với khẩu hiệu “Tất cả cho giải phóng Chi khu Ðầm Dơi” (ảnh minh hoạ). Ảnh tư liệu
Khí tiết Nhân dân Ðầm Dơi
Lịch sử không chỉ được ghi nhớ bằng những con số, mà còn được khắc sâu qua số phận và phẩm giá của từng con người. Sáng 24/10/1961, đồng bào đưa thi hài những người hy sinh về mai táng. Các xã, ấp tổ chức lễ truy điệu, phát động lòng căm thù trước hành động đàn áp đẫm máu của địch. Cuộc tiễn đưa người đã khuất không chỉ là nghi thức tưởng niệm, mà còn là dịp để Nhân dân nhìn lại những mất mát vừa trải qua, củng cố quyết tâm và tiếp tục con đường đấu tranh.
Ngày 25/10/1961, phong trào đấu tranh tiếp tục lan rộng. Lực lượng được tổ chức thành 2 cánh, gồm hàng chục xuồng ba lá. Cánh thứ nhất theo kênh Hai Hạt ra sông Gành Hào, hướng về Cà Mau. Khi đoàn người đến vàm kênh xáng Ðội Cường, địch dùng tàu sắt chặn lại và bắt một số người. Cánh thứ hai từ kênh Hai Hạt đổ ra kênh Xáng Cống, đến chợ Tắc Vân rồi tiếp tục hướng về Cà Mau. Ðoàn người cũng bị ngăn chặn, nhiều người bị bắt, giải về Khám Lớn giam giữ và tra tấn.
Từ Ðầm Dơi, đồng bào tiếp tục hướng về Cà Mau. Những yêu sách không còn chỉ được nói lên trước cửa chi khu, mà được đưa đến trung tâm tỉnh, trước sự chứng kiến của công luận. Cuộc đấu tranh được kết hợp với việc vạch trần hành động đàn áp của địch trên báo chí công khai.
Cuối cùng, tỉnh trưởng Cà Mau phải nhận lỗi với đồng bào, hứa bồi thường nhân mạng và buộc phải đưa tên quận trưởng ra toà.
Cuộc đấu tranh trực diện tại Ðầm Dơi tháng 10/1961 là sự kiện tiêu biểu trong phong trào đấu tranh chính trị của Ðảng bộ và Nhân dân Cà Mau. Nhìn lại sự kiện, trước hết, chúng ta càng thấm thía sức mạnh của quần chúng Nhân dân. Với sự chuẩn bị chặt chẽ, có mục tiêu và yêu sách rõ ràng, có sự phối hợp của nhiều địa phương, cuộc đấu tranh đã huy động được hàng ngàn người cùng đứng lên. Sự kiện cho thấy sự kết hợp giữa đấu tranh trực diện tại địa phương với việc đưa tiếng nói của quần chúng ra trước công luận, bền bỉ theo đuổi yêu sách và quyết tâm bảo vệ lẽ phải.
Trên hết, cuộc đấu tranh tháng 10 năm ấy là minh chứng cho truyền thống kiên cường của Nhân dân Ðầm Dơi. Tưởng nhớ lịch sử không phải chỉ để nhắc lại quá khứ đau thương, mà còn để hiểu sâu sắc hơn giá trị của hoà bình, của cuộc sống hôm nay. 65 năm đã trôi qua, những người trực tiếp tham gia cuộc đấu tranh năm xưa, nhiều người có lẽ đã trở thành người thiên cổ. Những chiếc xuồng ba lá ngày ấy cũng không còn hiện diện trên dòng nước như trong ký ức. Nhưng lịch sử không mất đi cùng năm tháng mà vẫn tồn tại trong những trang sách, trong lời kể của nhân chứng, trong ký ức của những gia đình và trong lòng biết ơn của mọi người. Ðó là di sản tinh thần mà Nhân dân Ðầm Dơi, tỉnh Cà Mau để lại cho hôm nay và mai sau.
NGND.TS Thái Văn Long
Xem thêm bình luận