Phát triển kinh tế tập thể: Cần những cách làm mới

Với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy đảng, chính quyền trong tỉnh, những năm qua, kinh tế tập thể (KTTT) không ngừng đổi mới và phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Số hợp tác xã (HTX) thành lập mới hàng năm đều tăng với nhiều loại hình đa dạng. Tuy nhiên, lĩnh vực KTTT phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của tỉnh, chưa thật sự thu hút các tầng lớp nhân dân tham gia.

Nhiều bất cập

Theo số liệu thống kê của Liên minh HTX tỉnh, Bạc Liêu hiện có 115 HTX với tổng số hơn 7.000 thành viên và hơn 2.600 lao động; không có Liên hiệp HTX. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 43 HTX đăng ký hoạt động theo Luật HTX 2012. Hầu hết các HTX trên địa bàn tỉnh hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và chỉ cung cấp vật tư đầu vào, còn về đầu ra thì các thành viên trong HTX phải tự xoay sở. Vì vậy, sự gắn kết, chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên vẫn còn lỏng lẻo.

Mặt khác, công tác quản lý nhà nước về KTTT của người đứng đầu các HTX còn nhiều hạn chế, phần lớn là kiêm nhiệm nên chưa có sự thống nhất về lĩnh vực KTTT. Nguyên nhân là do mỗi mô hình HTX có đặc thù và phương thức hoạt động riêng; trong khi Luật HTX 2012 áp dụng chung cho tất cả các loại hình HTX. Bên cạnh đó, phần lớn HTX có cơ sở vật chất, kỹ thuật đã lạc hậu, xuống cấp; quy mô sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhỏ lẻ, thiếu sự đột phá, không có tính bền vững và chưa tương xứng với nhu cầu, kỳ vọng của thành viên.

Đó là chưa kể ở một số địa phương, xã viên không mấy mặn mà với công việc; nhiều ngành nghề, dịch vụ của các HTX không cạnh tranh nổi trong cơ chế thị trường. Nhiều HTX chỉ thành lập mà chưa có tầm nhìn, chiến lược dài hạn, thiếu chủ động trong việc xây dựng phương án sản xuất, không quan tâm nhiều đến đầu ra, tiêu thụ sản phẩm, không phát huy được hiệu quả chuỗi giá trị...

Điển hình như HTX đan đát Trúc Xanh (xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long). HTX được thành lập từ tháng 8/2017, có 19 thành viên là hội viên Hội LHPN, vốn điều lệ 38 triệu đồng, chuyên sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, đan đát truyền thống. Song, hiện nay HTX hoạt động không còn hiệu quả, phần nhiều xã viên đều phải “tự bơi” để bám trụ với nghề. Bà Lê Thị Thủy (ấp Mỹ I, xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long) chia sẻ: “Lúc mới thành lập, HTX đan đát Trúc Xanh hoạt động sôi nổi lắm! Bà con làm nghề đan đát hy vọng HTX sẽ giúp bà con giảm bớt khó khăn trong việc tìm thị trường đầu ra, cung ứng nguyên vật liệu đầu vào với giá cả hợp lý để làng nghề phát triển. Tuy nhiên, HTX hoạt động ngày càng kém hiệu quả và giờ thì không ai muốn tham gia”.

Trạm bơm nước của HTX Nam Hưng (huyện Vĩnh Lợi) bơm nước khỏi ruộng lúa để xã viên chuẩn bị thu hoạch. Ảnh: C.L

Nâng cao hiệu quả KTTT

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực KTTT và HTX nói chung, HTX nông nghiệp nói riêng, các địa phương cần rà soát, đánh giá các HTX; tháo gỡ khó khăn, giải quyết dứt điểm nợ đọng kéo dài; giải thể những HTX hoạt động kém hiệu quả, hoạt động hình thức; đẩy mạnh xây dựng mô hình HTX kiểu mới gắn với phát triển chuỗi giá trị sản phẩm, hàng hóa chủ lực, có quy mô lớn và sức lan tỏa. Tập trung chỉ đạo, khuyến khích tích tụ ruộng đất, tạo vùng sản xuất hàng hóa tập trung với quy mô lớn để phát triển các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm; trong đó, HTX là cầu nối giữa doanh nghiệp với nông dân. Xây dựng các mô hình điểm áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới về giống cây trồng, vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao để người dân học tập, nhân rộng.

Theo ông Trịnh Văn Cường, Giám đốc HTX Vĩnh Cường (huyện Hòa Bình): “Các cấp, các ngành cần tạo điều kiện thuận lợi cho các HTX tham gia vào các chương trình, dự án sản xuất, kinh doanh; đầu tư bằng nhiều hình thức như xây dựng kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn phục vụ sản xuất, bảo vệ môi trường trong sản xuất nông - lâm - thủy sản... Thực hiện lồng ghép, kết hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương nhằm thu hút các nguồn lực phát triển các hình thức kinh tế hợp tác, liên kết”.

Bên cạnh đó, để các HTX nông nghiệp có bước chuyển mình thật sự, rất cần sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước. Bên cạnh các chính sách hỗ trợ pháp lý, Nhà nước cũng cần quan tâm hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ cán bộ quản lý. Đầu tư phát triển hạ tầng nông thôn, hỗ trợ sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị đối với các sản phẩm chủ lực, các sản phẩm tham gia chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), mở rộng xúc tiến thương mại.

Chí Linh