Thực hiện chính sách hỗ trợ nông dân: Hiệu quả đến đâu?

Bài 2: Những chính sách hỗ trợ nông dân trong sản xuất: Vừa thừa, vừa thiếu

Xác định vai trò chủ thể quan trọng của người nông dân trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ nông dân. Song, những chính sách hỗ trợ ấy lại thiếu tính khả thi, gây nhiều lãng phí và người nông dân không thể tiếp cận được!

Ông Danh Cáo, Trưởng phòng Dân tộc huyện Hồng Dân: Đầu tư nhiều, coi chừng nông dân càng ỷ lại Hiện nay, Nhà nước hỗ trợ và đầu tư rất nhiều chương trình, dự án để giúp nông dân nghèo. Nhưng việc đầu tư lại dàn trải và không theo nhu cầu thực tế của người dân. Như việc đầu tư cho các mô hình sản xuất còn bình quân, những hộ không có nhu cầu hay mô hình sản xuất nhưng vẫn được đầu tư. Do vậy, nhiều hộ không muốn thoát nghèo để được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Việc đầu tư quá nhiều chưa chắc mang lại hiệu quả, mà coi chừng nông dân ngày càng có tâm lý ỷ lại.

Để tạo điều kiện cho nông dân phát triển, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, chương trình hỗ trợ nông dân như: Quyết định số 497/QĐ-CP về việc hỗ trợ lãi suất vốn vay mua máy móc, thiết bị, vật tư phục vụ sản xuất nông nghiệp và vật liệu xây dựng nhà ở khu vực nông thôn; Quyết định số 142/QĐ-CP về cơ chế, chính sách hỗ trợ giống cây trồng - vật nuôi, thủy sản để khôi phục lại sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh; Nghị định số 41/NĐ-CP về chính sách tín dụng phát triển nông nghiệp - nông thôn; Quyết định số 63/QĐ-CP về chính sách hỗ trợ nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản; Nghị định số 61/NĐ-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp - nông thôn…

Chính sách hỗ trợ nông dân thì rất nhiều, nhưng lại thiếu những cơ chế phù hợp, nên nông dân chưa thể tiếp cận được những chính sách hỗ trợ này. Đơn cử như việc thực hiện Quyết định số 63/QĐ-CP về chính sách hỗ trợ nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản, trong đó, có việc hỗ trợ vốn đầu tư mua máy gặt đập liên hợp (GĐLH). Tuy nhiên, phần lớn nông dân không thể tiếp cận được nguồn vốn này do quy định phải mua máy GĐLH sản xuất trong nước chiếm trên 60%. Ông Phạm Văn Huệ (ấp Mỹ 1, xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long) cho biết: “Khi nông dân mua máy cày, máy GĐLH thì đều mua máy của Nhật sản xuất vì nó bền và ít hư hỏng. Nếu mua máy Việt Nam thì bị hư hỏng thường xuyên. Vì vậy, dù Nhà nước có hỗ trợ cho vay vốn mà yêu cầu mua máy sản xuất trong nước cũng chẳng ai chịu vay”.

Ngay cả việc thực hiện Nghị định số 41/NĐ-CP về chính sách tín dụng phát triển nông nghiệp - nông thôn cũng thế. Theo Nghị định 41, nông dân có thể vay đến 50 triệu đồng và các chủ trang trại, hợp tác xã có thể vay tối đa 500 triệu đồng để đầu tư cho phát triển sản xuất mà không cần tài sản bảo đảm. Quy định là cho vay tín chấp, nhưng Nghị định 41 lại quy định các đối tượng khách hàng phải nộp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (CNQSDĐ), hoặc được UBND cấp xã xác nhận chưa được cấp giấy CNQSDĐ và đất không có tranh chấp. Như vậy, quy định cho vay này chẳng khác nào thế chấp. Vì đối với người nông dân, giấy chứng CNQSDĐ chính là tài sản duy nhất họ có thể đem ra giao dịch với ngân hàng. Mặt khác, giấy chứng nhận này từ lâu đã nằm trong các ngân hàng nên nông dân có muốn vay theo Nghị định 41 cũng không được.

Bàn về bất cập này, ông Phú Văn Tỏ, Giám đốc Ngân hàng NN&PTNT chi nhánh huyện Giá Rai, cho biết: “Nếu thực hiện tốt Quyết định 63 thì nông dân sẽ được hưởng lợi rất nhiều (Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ lãi suất 100% trong vòng 2 năm). Tuy nhiên, do vướng cơ chế nên phần lớn nông dân đều không tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi này. Và đến nay, cũng chưa có trang trại nào được vay vốn từ Nghị định 41”.

Tiền tỷ… đợi giải ngân

Đối với một tỉnh thuần nông như Bạc Liêu, hơn 90% nguồn vốn đầu tư cho phát triển sản xuất đều dựa vào nguồn vốn vay ngân hàng hoặc các chương trình hỗ trợ của Nhà nước, nông dân nghèo luôn trong tình trạng “khát vốn”. Vậy mà tình trạng tiền tỷ nằm đợi cơ chế mới vẫn tồn tại.

Nông dân huyện Hòa Bình thu hoạch lúa bằng máy GĐLH. Ảnh: L.D

Ông Danh Cáo, Trưởng phòng Dân tộc huyện Hồng Dân, cho rằng: “Địa phương không có quỹ đất nên muốn thực hiện theo đúng Quyết định 74 thì phải mua đất của dân. Nhưng với mức quy định giá đất ở 10 triệu đồng/hộ và đất sản xuất 8 triệu đồng/hộ thì làm sao mua được. Bây giờ, đất nông nghiệp rẻ nhất cũng từ 40 - 50 triệu đồng/công. Mức hỗ trợ này quá thấp so với giá thực tế. Vì vậy, vốn giao từ năm 2011 cho đến nay vẫn còn hơn 10 tỷ đồng”.

Còn với tỉnh, thực hiện Quyết định 74 từ năm 2009 - 2012, tỉnh cũng chỉ giải ngân hơn 23,65 tỷ đồng, đạt 39,42% so với kế hoạch. Còn hơn 36,34 tỷ đồng cũng nằm trong tình trạng “đóng băng” chờ Thủ tướng ban hành chính sách mới để tiếp tục triển khai.

Mất cân đối, thiếu bền vững

Thực trạng trên cho thấy, chính sách hỗ trợ nông dân thì rất nhiều, nhưng thiếu tập trung và chưa sát với thực tế. Đây là nguyên nhân dẫn đến đầu tư dàn trải do nguồn tài chính của Nhà nước có hạn và dẫn đến sự mất cân đối, thiếu bền vững. Thậm chí, nhiều chính sách không thể thực hiện vì không có nguồn để đối ứng. Đơn cử như trong thực hiện Quyết định 74 về đất ở, ngân sách Trung ương hỗ trợ 80%, còn lại 20% trích từ ngân sách địa phương. Nếu thực hiện chính sách này, Bạc Liêu không biết phải kiếm đâu ra hàng trăm tỷ đồng để đối ứng, vì hiện nay còn hơn 4.000 hộ nghèo người dân tộc thiểu số.

Mặt khác, việc đầu tư nhiều nhưng lại thiếu vốn còn đẩy nhiều chương trình, dự án rơi vào cảnh thực hiện dang dở, không đạt mục tiêu đề ra, gây lãng phí vì trượt giá. Điều đó càng tạo thêm áp lực cho việc phải bổ sung, khắc phục hậu quả.

Bất cập ấy được chứng minh rất rõ trong công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Nhiều địa phương luôn chạy theo số lượng để đạt kế hoạch mà không tính đến chất lượng, nhu cầu của thị trường lao động. Trong khi đó, Nhà nước phải đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho công tác đào tạo, mua sắm trang thiết bị phục vụ dạy nghề. Vì vậy, việc tính toán đầu tư có trọng tâm, trọng điểm để huy động và dồn sức cho thực hiện thắng lợi các chính sách hỗ trợ nông dân là rất cần thiết.

LƯ DŨNG

Bài 3: Nông dân có được hưởng lợi từ những chính sách hỗ trợ?