Ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ xây dựng nông thôn mới

Bài 1: Đột phá trong sản xuất nông nghiệp

Thời gian qua, nhiều chính sách đầu tư xây dựng nông thôn mới (XDNTM) được thực hiện và mang lại những hiệu quả bước đầu. Song, thực tế cho thấy hiện trạng cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất, chất lượng sản phẩm nông nghiệp chưa đạt chất lượng xuất khẩu, đầu ra các mặt hàng nông sản gặp không ít khó khăn… Vì vậy, để từng bước nâng cao sản lượng và chất lượng các mặt hàng nông sản đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, việc ứng dụng khoa học - kỹ thuật (KH-KT) vào sản xuất là rất cần thiết.

Huyện Phước Long ký kết hợp tác với trường Đại học Nông lâm TP. HCM về thực hiện chương trình ứng dụng công nghệ phục vụ XDNTM.

Thực tế ở nông thôn nước ta đã và đang đặt ra không ít những khó khăn, thách thức phải giải quyết trong quá trình phát triển. Trước hết, là việc sản xuất nông nghiệp, nhất là lúa, hoa màu, một số loại cây trái phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, khả năng chống chịu với thiên tai, dịch bệnh kém... Cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp phát triển chưa bảo đảm bền vững từ hệ thống thủy lợi đến kênh, rạch, công nghệ thu hoạch, bảo quản chế biến… Vì vậy, thiệt hại vật chất do thiên tai, dịch bệnh hàng năm rất lớn, có năm lên tới khoảng 1% GDP, tác động chủ yếu tới ngành nông - lâm nghiệp, thủy sản.

Mấy năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu nên dịch bệnh có chiều hướng gia tăng. Dịch cúm gia cầm, bệnh lở mồm long móng, heo tai xanh… liên tiếp xảy ra. Trong khi đó, diện tích đất trồng lúa đang giảm mạnh do bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị khiến nông dân nhiều địa phương rơi vào tình trạng không có đất canh tác.

Nằm trong tình hình chung của cả nước, ở nông thôn Bạc Liêu hiện nay, cơ sở hạ tầng còn thấp kém, nông dân sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết với nhau. Song song đó, sản phẩm làm ra bị thương lái ép giá, và tình trạng “được mùa - mất giá” như một điệp khúc lặp đi lặp lại từ nhiều năm nay.

Liên kết để đưa tiến bộ KH-KT vào sản xuất

Để giải quyết bài toán này, các huyện, thành phố đã liên kết với các viện, trường đưa khoa học - công nghệ vào sản xuất để tăng năng suất, chất lượng và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Đầu tháng 3/2012, huyện Phước Long đã tổ chức ký kết hợp tác với trường Đại học Nông lâm TP. HCM về thực hiện chương trình ứng dụng khoa học - công nghệ phục vụ XDNTM giai đoạn 2011 - 2015. Ông Trần Hoàng Duyên, Bí thư Huyện ủy Phước Long, cho biết: “Phước Long mong muốn đưa các tiến bộ KH-KT vào sản xuất nông nghiệp để nâng cao năng suất và chất lượng, đồng thời tìm một kênh đầu ra tiêu thụ cho các mặt hàng nông sản. Hoạt động này nhằm thực hiện chủ trương liên kết “4 nhà” và tìm ra những mô hình sản xuất bền vững”.

Từ việc liên kết này, trường Đại học Nông lâm TP. HCM đã đến huyện Phước Long để khảo sát về quy hoạch trồng cây phân tán kết hợp với nuôi ong và năn bột; các mô hình nuôi thủy sản kết hợp; chuyển giao công nghệ chế biến thức ăn chăn nuôi; khảo sát sự phát triển làng nghề đan đát, quy trình chăn nuôi sạch, mô hình trồng rau cần nước và nuôi cá sấu, mô hình lúa - tôm… PGS-TS Bùi Văn Miên, Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ, trường Đại học Nông lâm TP. HCM, nhận xét: “Hầu hết các mô hình sản xuất của huyện đều đạt hiệu quả nhưng chưa cao. Một số mô hình chưa tận dụng hết các phế phẩm, đầu ra thì không có… Để các sản phẩm đạt chất lượng hơn, nhất thiết phải ứng dụng các tiến bộ KH-KT vào sản xuất. Đồng thời tổ chức sản xuất khép kín và thành lập các tổ hợp tác có tính pháp lý để chúng tôi giúp tìm đầu ra cho các mặt hàng nông sản…”.

Không chỉ huyện Phước Long, một số địa phương như huyện Vĩnh Lợi, TP. Bạc Liêu cũng ký kết hợp tác với các viện, trường ứng dụng khoa học - công nghệ vào XDNTM, xây dựng đô thị mới - một hướng đi cần thiết hiện nay.

Nhờ ứng dụng tiến bộ KH-KT, nông dân xã Vĩnh Hưng (huyện Vĩnh Lợi) trúng đậm vụ lúa đông xuân. Ảnh: M.Đ

Trong sản xuất lúa, nhiều nông dân đã áp dụng chương trình “3 giảm - 3 tăng”, “1 phải - 5 giảm”. Đặc biệt là mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” đã được nhiều nông dân thực hiện để sản xuất nông sản “sạch”, chất lượng, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Từ vụ đông xuân năm 2008 - 2009, ngành chức năng đã đưa mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” vào sản xuất trình diễn với diện tích 30ha. Đến nay, mô hình này được nhiều nông dân tham gia và diện tích sản xuất ngày càng tăng. Chỉ riêng năm 2011, Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh đã kết hợp với đơn vị hữu quan tổ chức trình diễn mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” ở xã Vĩnh Lộc (huyện Hồng Dân) với diện tích 40ha, xã Châu Thới (huyện Vĩnh Lợi) 300ha xã Vĩnh Thanh (huyện Phước Long) 300ha. Theo bà Hồng Kim Thư, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh: “Chúng tôi đang từng bước hướng nông dân sản xuất lúa theo quy trình VietGAP. Trước hết là ứng dụng mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” và ghi chép sổ tay sản xuất. Qua đó, tiến đến mục tiêu xây dựng vùng lúa nguyên liệu của tỉnh. Dự kiến, vụ lúa hè thu năm 2012, tỉnh sẽ trình diễn 3 điểm mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” và ghi chép sổ tay sản xuất ở 3 huyện: Hòa Bình, Giá Rai và Phước Long, mỗi điểm trình diễn 300ha”.

Mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” là cách sản xuất mới. Đó là, nông dân cùng liên kết với nhau, cùng áp dụng đồng bộ một quy trình sản xuất VietGAP. Điều này giúp nông dân có thể tiếp cận các loại vật tư nông nghiệp đầu vào với giá rẻ, quản lý tốt dịch hại, dinh dưỡng, giảm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất. Từ đó, nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa và nâng cao giá trị hàng hóa của hạt lúa.

Sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm đạt được các mức độ an toàn đối với người sản xuất, người tiêu dùng, môi trường và truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm. Áp dụng tiêu chuẩn VietGAP vào sản xuất, năng suất lúa cao, ổn định và chất lượng hơn, giảm chi phí đầu tư, tăng thu nhập cho nông dân. PGS-TS Phạm Văn Dư, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, cho biết: “Mô hình sản xuất lúa VietGAP đã được xây dựng ở một số tỉnh ĐBSCL, trong đó có Bạc Liêu. Bộ NN&PTNT cũng đang xây dựng tiêu chuẩn VietGAP cho riêng cây lúa để tổ chức sản xuất lâu dài. Cục Trồng trọt sẽ mời gọi các doanh nghiệp tham gia hỗ trợ kinh phí để giám sát quá trình sản xuất lúa theo hướng VietGAP và bao tiêu sản phẩm cho nông dân”.

Trong tương lai, mô hình sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP sẽ được nhân rộng ở các tỉnh, thành phố thuộc khu vực ĐBSCL. Song, để có một nền nông nghiệp chất lượng cao, vẫn còn nhiều việc phải làm như: hình thành chuỗi giá trị sản xuất và xuất khẩu gạo, đầu vào, hệ thống canh tác, áp dụng các kỹ thuật tiên tiến, thu hoạch bằng cơ giới, phơi sấy, hệ thống xay xát, các chợ đầu mối… làm được điều này sẽ tạo nên hạt gạo cạnh tranh mạnh mang thương hiệu Việt Nam.

Bài 2: Nông dân lướt “net”

Minh Đạt