Ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ xây dựng nông thôn mới

Bài cuối: Để nền nông nghiệp phát triển bền vững

Bài 1: Đột phá trong sản xuất nông nghiệp
Bài 2: Khi nông dân lướt “nét”

Xây dựng nông thôn mới (XDNTM) là hiện thực hóa Nghị quyết về nông nghiệp - nông dân - nông thôn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Để xây dựng nền nông nghiệp phát triển bền vững, nhất thiết phải tập trung vào liên kết “4 nhà” là Nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà nông và nhà khoa học. Điều này đã được khẳng định từ thực tiễn và nhiều chủ trương, chính sách lớn của Nhà nước.

Khoa học đi trước một bước

Theo ông Trần Văn Ân, Phó Chủ tịch UBND huyện Phước Long: “Bắt tay vào XDNTM, khoa học - công nghệ (KH-CN) phải đi trước một bước. Sau đó mới tiến hành hoàn thành các tiêu chí XDNTM. Vì mục đích cuối cùng của việc XDNTM là nâng cao đời sống người dân, đầu tư hạ tầng cơ sở phục vụ người dân và làm thay đổi bộ mặt nông thôn”.

Năm 2012 - 2013, Sở KH-CN và trường Đại học Nông Lâm TP. HCM sẽ tiến hành ứng dụng KH-CN vào 3 mô hình sản xuất, gồm: nuôi ong lấy mật, xây dựng thương hiệu rau cần nước và sản xuất lúa bằng phân hữu cơ. Tăng cường đầu tư KH-CN là nhiệm vụ hàng đầu của ngành Nông nghiệp để phát triển nền nông nghiệp bền vững, hướng đến sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn bền vững. Quan tâm tới vấn đề giải quyết hạt giống tốt sẽ là khâu quyết định để nâng cao năng suất, chất lượng và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Rõ ràng, khi nông dân còn nghèo thì chưa thể có một nền nông nghiệp bền vững. Trong khi đó, chủ trương tam nông (nông nghiệp - nông dân - nông thôn) hay XDNTM thì nông dân đóng vai trò quan trọng và quyết định sự thành công. Vì vậy, trước hết, cần tập trung nâng cao đời sống nhân dân, mà điều kiện tiên quyết là phải đưa KH-CN để nông dân ứng dụng nhằm tăng năng suất và chất lượng.

Nông dân xã Châu Thới (huyện Vĩnh Lợi) tham quan mô hình trình diễn lúa đông xuân đạt năng suất cao.

Đầu tư khoa học - kỹ thuật để có nông sản đạt “chuẩn” bước ra thế giới là việc làm cần thiết. Song, điều nông dân quan tâm hơn hết là đầu ra của sản phẩm. Theo ông Huỳnh Hoàng Mai (ấp Vĩnh Đông, xã Vĩnh Thanh, huyện Phước Long): “Khi nghe tin huyện tiến hành xây dựng thương hiệu rau cần nước Vĩnh Thanh, nông dân chúng tôi mừng lắm! Vì khi có thương hiệu, giá rau cần nước sẽ cao hơn. Nhưng nếu xây dựng thương hiệu mà không có đầu ra thì cũng như không! Vì thế, song song với việc xây dựng thương hiệu, huyện cần phải đưa rau cần nước vào tiêu thụ ở các siêu thị hoặc tìm thị trường đầu ra cho loại rau này”.

Theo đánh giá của ngành Nông nghiệp tỉnh, mô hình liên kết “4 nhà” ở Bạc Liêu chưa mang tính bền vững, quy mô nhỏ, giá trị sản phẩm nông sản còn thấp, lợi nhuận của nông dân chưa tương xứng với công sức lao động bỏ ra. Nhiều mô hình liên kết “4 nhà” sau một thời gian hoạt động không hiệu quả làm ảnh hưởng đến tâm lý nông dân.

Ông Trần Văn Na, Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh, cho rằng: “Chúng ta luôn nói liên kết “4 nhà”, nhưng thực chất chỉ mới liên kết được 3 nhà, gồm Nhà nước, nhà khoa học và nhà nông. Còn nhà doanh nghiệp thì chưa “mặn mà” trong sự liên kết. Bởi, mục đích của họ là đầu tư để mang lại lợi nhuận. Nhà doanh nghiệp là khâu quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm nông dân làm ra. Nếu thiếu họ, nhà nông sẽ gặp khó khăn rất lớn”.

Để việc liên kết “4 nhà” đi vào thực chất và phát huy hiệu quả trong phát triển sản xuất nông nghiệp và XDNTM, cần có những đánh giá một cách thực tế, kịp thời, từ đó có những điều chỉnh phù hợp, đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của từng “nhà”. Trong đó, phải có một “nhà” đứng ra chủ trì để giải quyết những vấn đề liên quan, đó chính là vai trò của Nhà nước, đặc biệt là chính quyền địa phương.

Trong liên kết “4 nhà” cũng cần đảm bảo hài hòa về lợi ích giữa các nhà, và lợi nhuận đầu tiên phải thuộc về nhà nông. Có như vậy, nông dân mới hăng say lao động, làm giàu cho bản thân và góp phần XDNTM. TS. Nguyễn Văn Sánh, Giám đốc Viện Nghiên cứu phát triển ĐBSCL, khẳng định: “Liên kết “4 nhà” không chỉ mang lại hiệu quả cao trong việc phát triển cây lúa, mà còn đem lại hiệu quả cao trong sản xuất nhiều mặt hàng nông sản. Nhờ có sự liên kết chặt chẽ của “4 nhà”, vùng ĐBSCL đã hình thành các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản”.

Cơ giới hóa trong khâu thu hoạch lúa nhằm giảm chi phí đầu tư trong sản xuất và tăng thu nhập. Trong ảnh: Thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp. Ảnh: M.Đ

Để nông nghiệp Bạc Liêu phát triển bền vững trong thời gian tới, cần tổ chức lại hệ thống sản xuất. Đồng thời tăng cường đầu tư ứng dụng KH-CN, nhất là công nghệ sinh học vào việc thâm canh chất lượng cao, kết hợp với trồng xen, nuôi xen hợp lý để giảm giá thành sản xuất, nâng cao giá trị cạnh tranh. Đặc biệt là tận dụng lợi thế hệ thống đê bao để tạo ra các mặt hàng nông sản trái vụ nhằm nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm.

Riêng sản xuất lúa, cần hình thành những cánh đồng lớn, ứng dụng tốt cơ giới hóa, tiến bộ khoa học - kỹ thuật nhằm tăng năng suất và chất lượng, nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời xây dựng thương hiệu khẳng định vị thế các mặt hàng nông sản trên thị trường. Tổ chức tập huấn kỹ thuật xử lý thu hoạch và sau thu hoạch, bảo quản, vận chuyển. Thay đổi, nâng cao chất lượng các loại bao bì đóng gói nông sản nhằm khẳng định chất lượng hàng hóa, uy tín của đơn vị sản xuất. Tạo ra sản phẩm hàng hóa đồng nhất về chất lượng trên cơ sở cùng sản xuất theo một quy trình kỹ thuật.

Song song đó, phát huy thương hiệu của địa phương đã có từ lâu như muối Bạc Liêu, gạo Tài nguyên Vĩnh Lợi, gạo Một bụi đỏ Hồng Dân… Tiếp tục nhân rộng mô hình sản xuất theo quy trình VietGAP, GlobalGAP trên các mặt hàng nông sản. Từng bước thực hiện một nền nông nghiệp đa chức năng, vừa sản xuất nông phẩm hàng hóa vừa kết hợp phát triển du lịch sinh thái. Nông sản phải được sản xuất theo tiêu chuẩn của quy trình GAP và áp dụng công nghệ cao trong tất cả các khâu của quá trình sản xuất nông nghiệp từ chọn, tạo, sản xuất giống đến sản xuất và chế biến, bảo quản, tiêu thụ nông sản.

Ông Phan Minh Quang, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT, cho biết: “Để xây dựng nền nông nghiệp bền vững, Nhà nước cần xác định mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện. Tỉnh đã tiến hành rà soát, bổ sung quy hoạch sản xuất nông nghiệp cho phù hợp, quy hoạch lại sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp. Những nông sản nào có lợi thế về thị trường thì ưu tiên đầu tư, tập trung theo hướng chuyên canh, xây dựng vùng nguyên liệu cho năng suất cao. Trên cơ sở đó, tỉnh đầu tư đồng bộ từ khâu vốn, hỗ trợ khoa học - kỹ thuật và bao tiêu, chế biến để sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Bên cạnh việc xây dựng thương hiệu cho hàng nông sản, tỉnh cần tập trung đầu tư cho công nghiệp chế biến, đầu tư nhiều hơn cho hạ tầng nông thôn, nhất là về giao thông, thủy lợi, điện. Đẩy mạnh đầu tư lĩnh vực này không những góp phần cải thiện đời sống của người dân nông thôn, mà còn giúp giảm chi phí sản xuất nông nghiệp, góp phần điện khí hóa, cơ giới hóa nông nghiệp - nông thôn. Có như thế, nông nghiệp Bạc Liêu mới phát triển bền vững”.

Minh Đạt