Vướng mắc về giá trong xây dựng cơ bản: Cần được tháo gỡ

Khi phản ánh về những khó khăn trong đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB), các chủ đầu tư, đơn vị thi công và các ngành có liên quan thường đổ lỗi cho công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Tuy nhiên, đây cũng chưa phải là nguyên nhân chính, vì có nhiều công trình không vướng GPMB, không thiếu vốn, nhưng vẫn cứ thi công theo tiến độ… rùa.

Tập kết vật liệu để xây dựng đường giao thông ven biển thuộc huyện Hòa Bình. Ảnh: L.D

Theo các nhà thầu, các công trình XDCB bị chậm tiến độ, ngoài việc vướng công tác GPMB, còn một nguyên nhân khác là áp giá xây dựng công trình (chủ yếu là giá vật liệu xây dựng) của tỉnh thấp và chưa phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Đặc biệt là việc áp giá cho các công trình XDCB còn mang tính cào bằng, chưa tính đến những khó khăn, thất thoát của doanh nghiệp trong quá trình vận chuyển vật liệu để thi công công trình. Như việc vận chuyển vật liệu xây dựng ở vùng Nam và vùng Bắc Quốc lộ 1A, cách tính đơn giá đều bằng nhau, nhưng trên thực tế, nhà thầu phải tốn thêm một khoản chi phí phát sinh không nhỏ để có thể vận chuyển vật liệu xây dựng đến công trình.

Đơn cử như khi thi công các tuyến giao thông, thủy lợi ở vùng Nam Quốc lộ 1A thì không thể vận chuyển bằng xe mà phải bằng ghe, xà lan. Hệ thống kênh mương ở vùng này bị bồi lắng, nhiều đoạn nhà thầu phải vận chuyển vật liệu nhiều chuyến bằng ghe nhỏ mới tập kết đủ vật liệu xây dựng hoặc máy móc phục vụ thi công. Đó là chưa kể trong quá trình vận chuyển còn vướng đường điện, cầu giao thông bắc qua các kênh thủy lợi, nhà thầu phải tốn thêm chi phí tháo dỡ, bồi thường và phải vận động nhân dân GPMB.

Những chi phí phát sinh này đã làm giá vật liệu xây dựng tăng thêm rất nhiều so với giá trúng thầu. Do vậy, nhiều công trình tuy không ảnh hưởng công tác GPMB, thiếu vốn, nhưng các nhà thầu vẫn thi công theo kiểu cầm chừng. Bởi, nếu tiếp tục thi công thì lỗ nặng, nhất là vào thời điểm giá vật liệu xây dựng tăng cao. Thậm chí, có nhà thầu cố tình kéo dài thời gian thi công để “được” vi phạm hợp đồng và “được” chủ đầu tư chấm dứt hợp đồng, nhằm nhanh chóng “rút quân” (như việc chấm dứt hợp đồng xây dựng ở một số công trình giao thông vừa qua).

Theo các doanh nghiệp, nếu thi công với đơn giá vật liệu xây dựng được công bố như lâu nay, nhà thầu lãi rất ít hoặc chỉ có lỗ. Còn với giá nhiều loại vật liệu xây dựng như hiện nay, nhà thầu lỗ từ 10 - 15% so với giá trúng thầu. Sở dĩ, nhà thầu tham gia xây dựng công trình chủ yếu để giải quyết lao động của đơn vị.

Nạo vét kênh thủy lợi tại huyện Hồng Dân. Ảnh: L.D

Phản ánh về thực trạng giá vật liệu xây dựng chưa phù hợp, nhà thầu cho rằng, đó là lỗi của Sở Xây dựng và Sở Tài chính trong khâu khảo sát lập đơn giá. Còn ông Nguyễn Văn Thăm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, khẳng định: “Việc công bố giá hoàn toàn hợp lý và đúng với quy định của Bộ Xây dựng. Điều đó được hướng dẫn rất cụ thể trong Thông tư số 04/2010/TT-BXD. Giá công bố chỉ là cơ sở để tham khảo trong việc lập và quản lý chi phí đầu tư trong xây dựng công trình”. Vậy, lỗi này thuộc về ai?

Tuy khẳng định giá được công bố chỉ có tính chất tham khảo, nhưng hầu hết các đơn vị tư vấn đều dựa vào giá công bố để làm nền trong việc lập dự toán công trình và xem đây là giá gốc. Sở dĩ đơn vị tư vấn làm việc này vì không phải mất thêm thời gian để đi khảo sát, lập lại đơn giá mới. Mặt khác, lại không làm mất lòng các chủ đầu tư khi các chủ đầu tư đều không dám “xé rào”, chủ yếu dựa vào giá được công bố lập dự toán để sau này không phải xuất toán nếu bị thanh tra, kiểm tra, hoặc bị nghi ngờ là tiêu cực.

Vai trò của tư vấn rất quan trọng trong khâu lập dự toán công trình. Dự toán là cơ sở để xác định giá gói thầu, giá xây dựng công trình, thanh toán với nhà thầu trong trường hợp chỉ định thầu… Vì vậy, chỉ cần lập dự toán không sát, không phù hợp sẽ kéo theo hàng loạt bất cập khác như gây lãng phí, thi công chậm tiến độ, tranh chấp… Biết vậy, nhưng các chủ đầu tư đều tin và dựa vào tư vấn, ít có trường hợp điều chỉnh giá cao hơn (mặc dù chủ đầu tư có quyền đưa ra đơn giá mới nếu như đơn giá được công bố mang tính tham khảo chưa phù hợp với tình hình thực tế xây dựng ở địa phương).

Song song đó, vai trò người tư vấn thẩm tra dự án cũng không được phát huy. Dường như, vai trò của người tư vấn thẩm tra chỉ có tác dụng làm cho hợp thức hóa thủ tục theo quy định, chứ chưa thể hiện được trách nhiệm của mình trong thẩm tra tính khả thi, hiệu quả của dự án, nhất là dự toán liên quan đến đơn giá. Tất cả những yếu kém ấy suy cho cùng đều liên quan trực tiếp đến trách nhiệm, năng lực, trình độ và cả lòng dũng cảm của các chủ đầu tư. Song, nói một cách công bằng, việc chấp nhận thi công với đơn giá chưa phù hợp còn có một phần trách nhiệm của các nhà thầu. Đó là biết giá thấp nhưng vẫn cứ tham gia đấu thầu để có công trình thi công!

Với những bất cập trong quản lý XDCB hiện nay, “nút thắt” về giá cần được nhanh chóng tháo gỡ. Bởi đằng sau những đơn giá chưa hợp lý đã để lại những hậu quả nặng nề, kìm hãm sự phát triển của tỉnh và gây lãng phí trong đầu tư XDCB.

LƯ DŨNG