Phát triển kinh tế tư nhân - Khát vọng "hoá Gióng" - Bài 2: "Đêm trước" Nghị quyết 68

Trước khi Nghị quyết 68 ra đời, trên địa bàn tỉnh Cà Mau, hộ kinh doanh cá thể (KDCT), doanh nghiệp (DN) nhỏ/siêu nhỏ cùng lúc đứng trước 2 vấn đề tưởng chừng mâu thuẫn với nhau, đó là "chưa thể lớn" và "chưa chịu lớn", thế nhưng chúng lại liên quan chặt chẽ nhau, phản ánh thực tại bức tranh cộng đồng DN nhỏ/siêu nhỏ và các hộ KDCT của tỉnh.

• Phát triển kinh tế tư nhân - Khát vọng "hoá Gióng"

Đông nhưng chưa mạnh

Theo thống kê, toàn tỉnh Cà Mau sau hợp nhất có khoảng 50.000 hộ KDCT. Ông Lê Hoàng Phước, Chủ tịch Hiệp hội DN tỉnh, nhận định: “Đóng góp của hộ KDCT là hết sức quan trọng trong tổng thể kinh tế - xã hội của tỉnh nhà. Hiện nay, số lượng có thể nói là đông, nhưng mạnh thì chưa”.

Ông Nguyễn Minh Thái, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khởi nghiệp Cà Mau, chia sẻ: “Đa phần hộ kinh doanh buôn bán có tâm lý ngán ngại chuyển thành công ty, DN, trong đó có nhiều người trẻ khởi nghiệp. Tâm lý “cố thủ” để “ăn chắc mặc bền”, theo dõi tình hình để chờ đợi thời cơ tốt hơn, là thực tế của nhiều hộ kinh doanh hiện nay”.

Tại Khóm 2, phường An Xuyên, hầu hết người dân là hộ buôn bán, trên địa bàn có khoảng hơn 10 DN. Ông Nguyễn Văn Thi, Trưởng khóm, thông tin: "Số lượng DN lâu nay không thay đổi. Hộ kinh doanh thì chưa muốn hoặc không đủ sức lên DN; bà con lo lắng, khi lên DN sẽ phải gánh thêm các loại chi phí, rồi thủ tục nhiều thứ, hơn nữa tình hình kinh doanh hiện nay ngày càng khó khăn vì sức cạnh tranh thị trường”.

Đóng góp của hộ KDCT là hết sức quan trọng trong tổng thể kinh tế - xã hội của tỉnh nhà.

Bà Lê Thị Thanh Tâm, hộ KDCT tại Khóm 2, phường An Xuyên, thẳng thắn: “Từ buôn bán nhỏ lẻ, để lên làm DN thì quá sức, nhiều loại chi phí lắm. Tựu trung lại, hộ KDCT khi cân đong đo đếm giữa cái lợi và khó khăn, rủi ro khi chuyển lên DN thì hầu hết họ không mấy mặn mà chuyện “lớn lên”. Có câu “thuyền to thì sóng lớn”, tôi coi tình hình sao đã rồi tính". 

“Đêm trước” Nghị quyết 68, hộ KDCT không chỉ tâm lý chưa thông, mà còn gặp nhiều rào cản kìm hãm phát triển, trong đó có vấn đề tư cách pháp nhân, địa vị pháp lý cho hộ KDCT. “Vì danh phận chưa rõ, thế nên hộ KDCT gần như nằm ngoài cuộc chơi, luật chơi; hoạt động ở quy mô nhỏ lẻ, mang tính chất tự phát”, ông Phước phân tích.

Vì “danh phận” và địa vị pháp lý, tư cách pháp nhân chưa rõ ràng nên hộ KDCT không được tiếp cận các chính sách hỗ trợ DN về vốn, xúc tiến thương mại, đổi mới công nghệ... Dù có số lượng đông đảo, nhưng thực tế, hộ KDCT không có đầy đủ cơ chế để được bảo vệ quyền lợi, chia sẻ về rủi ro.

Phần lớn hộ KDCT hoạt động theo kiểu gia đình, tự phát; thiếu kỹ năng quản trị tài chính, quản lý nhân sự, marketing, chuyển đổi số, áp dụng khoa học - công nghệ... Thế nên, đây là đối tượng dễ bị tổn thương trước các biến động.

Không đủ sức bật 

Là người con Cà Mau, chàng trai trẻ Tạ Hải Đăng (sinh năm 1997) hiện là chủ DN hoạt động trong lĩnh vực thể thao với các chi nhánh tại tỉnh nhà và tỉnh An Giang, Thành phố Hồ Chí Minh mang thương hiệu TADA SPORT. Để đạt được kết quả như hiện tại, với anh đó là một quá trình trải nghiệm đầy thăng trầm. Vì vậy, với câu hỏi: “Khởi nghiệp, lập công ty, DN có khó không?”, bằng kinh nghiệm thấm thía, anh đúc kết rằng: "Việc thành lập DN chỉ là khởi đầu của khởi đầu. Giống như ai sinh ra cũng phải có giấy khai sinh, nhưng trở thành người thế nào, thành công hay thất bại, thì là câu chuyện khác. DN cũng như thế...”.

Câu chuyện khởi nghiệp, lập công ty, DN, với anh Tạ Hải Đăng là quá trình trải nghiệm đầy thăng trầm.

Nhìn nhận về thực tiễn cộng đồng DN tỉnh nhà, theo anh Hải Đăng: “Cà Mau vẫn thiếu một hệ sinh thái hoàn chỉnh, khoẻ mạnh để đồng hành, trợ lực cho DN. Bên cạnh đó, sự thụ động của chính DN cũng tạo ra sức ì lớn; khi chính DN không chịu, không muốn lớn lên thì không ai giúp được. Nhưng kể cả với những DN rất mong muốn để phát triển, thì khi bắt tay thực hiện cũng gặp nhiều trắc trở, khó khăn”.

Ông Trần Quốc Sự, Chủ nhiệm Câu lạc bộ DN Cà Mau, cho rằng: “Tầm nhìn chưa xa, tư duy chưa mới, chưa lớn vẫn là trở ngại vô hình nhưng hết sức nan giải đối với một bộ phận DN, đặc biệt là DN nhỏ/siêu nhỏ. Điều này phản ánh tâm lý thụ động, thiếu tự tin của DN”.

“Không có vốn, không bàn được chuyện khác”, ông Phước khẳng định. Trong khi đó, cộng đồng DN Cà Mau còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi.

Ông Giang Hoàng Hon, chủ Điểm du lịch cộng đồng Hương Tràm (xã Khánh An), tâm tình: “Chúng tôi chưa tiếp cận được vốn ưu đãi cho DN làm du lịch, thế nên phải “liệu cơm gắp mắm”. Cái này khó lắm, bởi không có vốn thì mọi tính toán đều không thể làm. Nói gì nói, đã làm ăn thì phải dự trù rủi ro, chừa đường lùi cho chính mình”.

Khi nguồn lực hạn chế, hoạt động của DN, nhất là DN nhỏ/siêu nhỏ bị bó buột, không đủ sức bật để lớn lên. Ông Lâm Quốc Nhựt, Giám đốc Công ty TNHH Nông nghiệp mặn Halofai, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khởi nghiệp Cà Mau, chia sẻ: “Chỉ người khởi nghiệp mới hiểu hết những khó khăn, rủi ro, mà điều đầu tiên vấp vào và dễ nản nhất chính là vốn, chi phí để khởi đầu mọi việc. Không có vốn thì không thể đầu tư dây chuyền công nghệ, máy móc, trang thiết bị, sản phẩm vì thế không đủ sức cạnh tranh. Vậy nên, nhiều DN nhỏ/siêu nhỏ thực chất chỉ hoạt động cầm cự”.

Ông Lâm Quốc Nhựt bên gian hàng giới thiệu các sản phẩm của Công ty TNHH Nông nghiệp mặn Halofai.

Ông Phước đánh giá: “Hình thức thì là DN, là công ty đó, nhưng bình mới mà rượu chưa mới. Nhiều DN nhỏ/siêu nhỏ hoạt động thực chất không khác biệt gì hộ KDCT cả về tư duy, quy mô, hiệu quả. Nếu có biến động, điều có thể đoán trước là ngay lập tức đối tượng này sẽ dễ thụt lùi, trở lại làm hộ kinh doanh, hoặc thậm chí rời cuộc chơi vì kiệt quệ cả ý chí và nguồn lực”.

“Khoảng trống” hỗ trợ, đồng hành; sự khác biệt về “danh phận” giữa DN lớn và DN nhỏ, giữa hộ KDCT và DN chính thức, cùng hàng loạt khó khăn khác đã tạo ra rào cản cho sự lớn mạnh của kinh tế tư nhân.

Hệ sinh thái thực sự cho kinh tế tư nhân là vấn đề mà cộng đồng DN và hộ KDCT đang mong ngóng hơn bao giờ hết. Nghị quyết 68 mở ra trang mới cho kinh tế tư nhân, để Nghị quyết thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất vẫn là sự chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy hỗ trợ. Khi cả hệ thống chính trị, nhất là các cơ quan quản lý các cấp cùng đồng hành với DN, chắc chắn kinh tế tư nhân sẽ thực sự cất cánh, góp phần vào sự phát triển thịnh vượng của đất nước.

“ Nếu chúng ta không coi trọng đúng mức DN nhỏ và hộ kinh doanh, thì không thể nói đến một nền kinh tế tư nhân phát triển đúng nghĩa”, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh.

Mộng Thường - Hải Nguyên  

>> Bài 3: Cơ hội vàng để kinh tế tư nhân cất cánh