Sáng kiến học đường góp phần bảo vệ môi trường

Từ thực tế địa phương, học sinh Cà Mau đã biến các phụ phẩm nông nghiệp, thuỷ sản tưởng chừng bỏ đi thành những sản phẩm sáng tạo, có giá trị sử dụng. Những sáng kiến này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn mở ra hướng đi mới trong việc nâng cao giá trị phụ phẩm, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững.

• Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khảo sát thực tế tại Cà Mau
• Tập huấn triển khai 4 thủ tục hành chính của Đảng trên môi trường điện tử (giai đoạn 2)
• Nâng cao kiến thức pháp luật về bảo vệ môi trường

Tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Cà Mau lần thứ I, năm học 2025 - 2026, phong trào nghiên cứu khoa học gắn với bảo vệ môi trường tiếp tục được khuyến khích và phát huy. Theo TS Lê Hoàng Dự, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, Phó Trưởng ban Tổ chức cuộc thi, năm nay, cuộc thi nhận được 166 hồ sơ, giải pháp của 335 tác giả, trong đó, nhóm ngành nông, lâm, ngư nghiệp, tài nguyên và môi trường chiếm gần 13%.

Sự xuất hiện của các đề tài gắn với môi trường cho thấy học sinh ngày càng quan tâm đến những vấn đề thiết thực tại địa phương, chủ động tìm kiếm giải pháp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, hạn chế chất thải và gia tăng giá trị sản xuất.

Những viên gạch "xanh" từ xơ dừa, vỏ trấu

Tiêu biểu cho tư duy sáng tạo gắn với bảo vệ môi trường là hai em Trần Nhật Tân và Trương Thành Quý, Lớp 12 chuyên Toán, Trường THPT chuyên Phan Ngọc Hiển, phường An Xuyên, với giải pháp “Gạch sinh thái lát vỉa hè, sân vườn”.

Xuất phát từ thực tế xơ dừa, vỏ trấu và nhiều phụ phẩm nông nghiệp tại địa phương chưa được tận dụng hiệu quả, thường bị vứt bỏ hoặc đốt gây ô nhiễm môi trường, hai em đã nghiên cứu sử dụng các nguyên liệu này để tạo ra vật liệu lát sân, vườn. Điểm đáng chú ý của giải pháp là quy trình chế tạo tương đối đơn giản, có thể nghiên cứu, thử nghiệm tại trường học hoặc hộ gia đình quy mô nhỏ mà không cần dây chuyền sản xuất công nghiệp phức tạp.

Hai em Trần Nhật Tân và Trương Thành Quý bên sản phẩm gạch sinh thái siêu nhẹ, không nung, hướng đến thân thiện với môi trường nông thôn.

Chia sẻ về quy trình thực hiện, em Trần Nhật Tân cho biết: “Nhóm em tận dụng vỏ trấu, xơ dừa và cây sả để xay nhuyễn thành bột, sau đó đem phơi khô. Tiếp theo, bột sinh khối này được phối trộn với cát, xi măng theo tỷ lệ đã được tính toán, rồi tiến hành đổ khuôn, tạo hình. Để có được một viên gạch hoàn chỉnh, chúng em mất khoảng thời gian từ 36 đến 48 giờ”.

Sản phẩm gạch sinh thái sau khi tạo hình và đóng rắn tự nhiên, mở ra hướng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp trong sản xuất vật liệu quy mô nhỏ.

Từ kết quả bước đầu, em Trương Thành Quý kỳ vọng: “Em hy vọng sản phẩm gạch sinh thái sẽ sớm được nhân rộng sản xuất trong thực tế. Điều này không chỉ giúp người dân giải quyết bài toán phụ phẩm nông nghiệp, mà còn góp phần bảo vệ lá phổi xanh của quê hương, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn bền vững”.

Thổi hồn vào phụ phẩm ngành tôm

Bên cạnh hướng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, hai em Dương Thiện Tính và Hứa Yến Vy, học sinh Lớp 12C5, Trường THPT Tắc Vân, phường Tân Thành, lựa chọn nguồn nguyên liệu đặc trưng của Cà Mau là vỏ tôm để phát triển đề tài “Bột tranh vỏ tôm”.

Em Dương Thiện Tính chia sẻ: “Cà Mau được biết đến là thủ phủ ngành tôm của cả nước, đồng nghĩa với việc lượng vỏ tôm thải ra môi trường mỗi ngày rất lớn. Nếu không được xử lý đúng cách, chúng sẽ phân huỷ, gây mùi hôi thối và ô nhiễm môi trường. Từ thực tế trên, nhóm của em đã thí nghiệm thu gom, làm sạch, sấy khô và xay mịn để biến những phần bỏ đi này thành một loại vật liệu mỹ thuật hoàn toàn mới, an toàn”.

Để tạo ra bột tranh, nhóm phải thực hiện nhiều công đoạn như xử lý, làm sạch, sấy khô, nghiền, phân loại kích thước hạt và tạo màu. Theo em Hứa Yến Vy, nhóm còn tìm cách hạn chế sử dụng hoá chất bằng việc kết hợp phương pháp xử lý hoá học với tận dụng hèm rượu sẵn có tại địa phương. Cách làm này hướng đến giảm lượng nguyên liệu và hoá chất cần sử dụng, đồng thời tạo ra vật liệu thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng.

Nhóm tác giả thực hiện các công đoạn sấy, nghiền và phân loại kích thước hạt bột vỏ tôm trong phòng thí nghiệm.

Theo ông Nguyễn Vũ Khiêm Truân, Hiệu trưởng Trường THPT Tắc Vân, bột tranh từ vỏ tôm có thể ứng dụng trong các hoạt động trải nghiệm và sáng tạo nghệ thuật tại trường học. Đề tài không chỉ tạo ra vật liệu mỹ thuật từ phụ phẩm thuỷ sản mà còn góp phần nâng cao nhận thức về tái sử dụng tài nguyên, hướng đến hoàn thiện chuỗi liên kết giá trị ngành tôm Cà Mau.

Nhà trường sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ học sinh hoàn thiện đề tài, từng bước phát huy giá trị thực tiễn của sản phẩm.

Bột tranh từ vỏ tôm được đưa vào hoạt động học tập, sáng tạo mỹ thuật tại Trường THPT Tắc Vân.

Những bức tranh sinh động được sáng tạo từ chất liệu vỏ tôm, mở ra hướng tận dụng phụ phẩm thuỷ sản và gia tăng giá trị cho ngành tôm Cà Mau.

Từ những viên gạch sinh thái làm bằng phụ phẩm nông nghiệp đến vật liệu mỹ thuật từ vỏ tôm, các sáng kiến của học sinh Cà Mau cho thấy tiềm năng lớn của việc kết hợp nghiên cứu khoa học với giải quyết những vấn đề thực tiễn tại địa phương.

Không chỉ góp phần giảm chất thải, các đề tài còn khơi gợi tư duy sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao giá trị phụ phẩm nông nghiệp, thuỷ sản. Khi được tạo điều kiện nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, những ý tưởng từ học đường có thể trở thành nền tảng cho các mô hình sản xuất xanh, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và xây dựng nông thôn Cà Mau phát triển bền vững./.

Hồng Nghi – Minh Luân