Truyền hình
Con tôm gắn bó và nuôi sống biết bao thế hệ người dân Cà Mau, nhưng để trở thành “giá trị vàng” trên đồng đất quê nhà, chỉ có lợi thế thiên nhiên cùng sự cần cù của nông dân thôi chưa đủ. Ðằng sau mỗi vụ tôm là nỗi lo về chi phí, giá cả, đầu ra của nông dân; là bài toán nguyên liệu, lao động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Gỡ những điểm nghẽn này, tổ chức lại chuỗi liên kết và nâng giá trị sản phẩm là con đường để tôm Cà Mau vươn xa.
- Tôm sú Cà Mau: Từ tán rừng ngập mặn vươn ra thế giới
- Tôm sú Cà Mau: Từ tán rừng ngập mặn vươn ra thế giới - Bài 2: Tự hào vùng tôm - rừng đạt chứng nhận quốc tế lớn nhất Việt Nam
Nặng nỗi lo trên vuông tôm
Với hơn 427.000 ha nuôi thuỷ sản, Cà Mau có nhiều lợi thế phát triển nghề nuôi tôm nói chung, tôm sú nói riêng. Tuy nhiên, hiện tại nông dân vẫn phải đối mặt với áp lực chi phí con giống, thức ăn, thuốc men, điện, nước... Thời tiết thất thường, môi trường biến động, dịch bệnh và giá tôm giảm đều có thể khiến người nuôi tôm thua lỗ.
Ông Văn Công Tỏ (ấp Ðồng Khởi, Xã Phan Ngọc Hiển) cho rằng: Có lợi thế là một chuyện, điều quan trọng hơn là làm sao biến lợi thế ấy thành thu nhập, giúp người nuôi có cuộc sống khá hơn.
Ông Phan Thanh Sơn, Chủ tịch Hội đồng quản trị, kiêm Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ và Du lịch sinh thái cộng đồng Ðất Phương Nam (xã Ðất Mũi), cho biết: HTX tập hợp 12 thành viên chính thức và liên kết 780 hộ dân tham gia sản xuất tôm rừng đạt chứng nhận ASC. Song, điều bà con mong mỏi là công sức giữ rừng, nuôi tôm sạch được thị trường nhìn nhận đúng giá trị. Tôm có chứng nhận không phải lúc nào cũng bán được giá cao hơn, bởi còn tuỳ thuộc nhu cầu và thoả thuận thu mua. Nhưng đã bỏ thêm công sức để sản xuất đúng quy trình, tiêu chuẩn mà đầu ra vẫn bấp bênh, người nuôi sẽ khó yên tâm gắn bó lâu dài.
Tôm sú Cà Mau.
Theo ông Lê Ðình Huynh, Tổng Thư ký Liên minh Tôm sạch và Bền vững Việt Nam, sản xuất nhỏ lẻ vẫn phổ biến ở Cà Mau, trong khi hạ tầng chưa đồng bộ và khả năng tiếp cận kỹ thuật mới của người nuôi còn hạn chế. Nguồn lực tài chính eo hẹp, việc kết nối giữa nhu cầu và nguồn cung vốn chưa hiệu quả, còn những thủ tục liên quan đến tài chính xanh cũng gây khó khăn cho quá trình chuyển đổi sản xuất.
Từ thực tế đó, ông Huynh nhấn mạnh sự cần thiết phải kết nối chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp, HTX và các quỹ tài chính xanh, tài chính tác động. Khi có thêm nguồn lực phù hợp, người dân mới có điều kiện tiếp cận công nghệ, thay đổi cách sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tôm - lúa theo hướng tuần hoàn, bền vững.
Cà Mau hiện có hơn 11.150 ha nuôi tôm siêu thâm canh. Ao lót bạt, nhà màng, sục khí, cho ăn tự động, quan trắc IoT, Biofloc, tuần hoàn nước và quy trình nuôi nhiều giai đoạn ngày càng phổ biến. Ðáng chú ý, mô hình nuôi tuần hoàn ít thay nước RAS-IMTA sau thí điểm đạt năng suất trung bình khoảng 35 tấn/ha/vụ, tỷ lệ sống 70-90%, hệ số chuyển đổi thức ăn 1,2-1,3 được nhân rộng trong toàn tỉnh lên 1.500 ha giai đoạn 2025-2030. Với mô hình nuôi tôm siêu thâm canh, nuôi tôm tuần hoàn, áp lực vốn càng lớn khi chi phí đầu tư có thể lên đến vài tỷ đồng, thậm chí hàng chục tỷ đồng.
Ông Phạm Văn Quyền (ấp Cái Ngay, xã Tam Giang), chia sẻ, phần lớn người nuôi tôm phải tự xoay xở nguồn vốn, trong khi ngân hàng còn dè dặt cho vay do đánh giá mô hình có mức độ rủi ro cao. Thiếu vốn dài hạn và phù hợp khiến người nuôi gặp khó khăn trong đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất.
Gỡ điểm nghẽn, đánh thức giá trị con tôm
Người nuôi tôm cần đầu ra ổn định, còn doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu đủ số lượng, đồng đều về chất lượng và có thể truy xuất nguồn gốc. 2 bên có mối liên hệ mật thiết về nhu cầu, nhưng khi liên kết chưa chặt, nông dân phải tự tìm nơi bán, doanh nghiệp thì vất vả thu mua, tập hợp nguyên liệu.
Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Cà Mau hiện có 89 nhà máy chế biến thuỷ sản xuất khẩu, tổng công suất thiết kế trên 500 ngàn tấn mỗi năm. Giai đoạn 2021-2025, kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của tỉnh đạt trên 10,4 tỷ USD, trong đó con tôm giữ vai trò chủ lực. Ðây là nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục phát triển ngành hàng xuất khẩu, tạo việc làm và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.
“Dù vậy, vùng nguyên liệu còn phân tán, chất lượng giữa các hộ nuôi chưa đồng đều, trong khi chi phí đầu vào, dịch bệnh và biến đổi khí hậu gây sức ép lên giá thành. Cùng với đó, yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng kháng sinh, truy xuất nguồn gốc và sản xuất xanh ngày càng khắt khe... Những điều này đang là rào cản trong việc đánh thức giá trị tôm sú Cà Mau”, ông Phạm Văn Mười nhận định.
Về phía doanh nghiệp, theo ông Lê Văn Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú, doanh nghiệp Việt Nam nói chung, Cà Mau nói riêng, đang chịu sức ép cạnh tranh lớn từ Ecuador và Ấn Ðộ - những quốc gia có nguồn tôm nguyên liệu giá rẻ. Bởi vậy, muốn ngành tôm tăng sức cạnh tranh, cần quan tâm nhiều hơn đến công tác chọn tạo giống có khả năng kháng bệnh, thích nghi tốt với điều kiện nuôi trong nước. Kinh nghiệm từ Ecuador cho thấy, kiên trì cải thiện chất lượng giống có thể giúp giảm rủi ro dịch bệnh, nâng cao năng suất và hạ giá thành. Ðây là hướng đi cần được đầu tư bài bản để nông dân giảm thiệt hại, doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu và ngành tôm có nền tảng phát triển lâu dài.
Các sản phẩm tôm chế biến sâu xuất khẩu của Công ty Cổ phần Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú trưng bày tại Ngày hội Cua Cà Mau lần thứ II năm 2025.
Bên cạnh đó, thiếu lao động đang là trở ngại đáng kể đối với doanh nghiệp chế biến. Ông Lê Văn Quang cho biết, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú có lượng đơn hàng lớn, vượt năng lực sản xuất hiện có, nhưng việc tuyển dụng lao động vẫn chưa đáp ứng nhu cầu. Ðiều này cho thấy, có thị trường, đơn hàng, nhưng thiếu người làm thì doanh nghiệp cũng khó tận dụng hết cơ hội.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), việc điều chỉnh địa danh hành chính khiến nhiều đối tượng tôm nuôi tại các vùng trọng điểm của Cà Mau như: Năm Căn, Tam Giang, Ðất Mới, Tân Ân, Ðất Mũi, Phan Ngọc Hiển chưa có tên trong danh sách giám sát dư lượng năm 2026. Vướng mắc này ảnh hưởng đến việc cấp chứng thư xuất khẩu tôm sang Liên minh Châu Âu (EU) và các thị trường có yêu cầu tương đương.
Những bất cập trên đang gây thiệt hại đáng kể cho hoạt động xuất khẩu. Ông Ngô Minh Hiển, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thuỷ sản Năm Căn (xã Ðất Mới), chia sẻ: Công ty bị huỷ 2 đơn hàng sang Châu Âu, khối lượng hơn 30,6 tấn, thiệt hại trên 20 tỷ đồng. 3 đơn hàng khác có tổng khối lượng hơn 48,6 tấn, trị giá trên 24 tỷ đồng, đang tồn kho và có nguy cơ bị huỷ. Doanh nghiệp mong cơ quan chức năng sớm tháo gỡ để bảo vệ đơn hàng và duy trì thị trường xuất khẩu.
Chế biến tôm sú sinh thái xuất khẩu tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thuỷ sản Năm Căn.
Ðịnh hướng phát triển công nghiệp chế biến gắn với mở rộng thị trường xuất khẩu đến năm 2030 của Cà Mau đặt trọng tâm vào nâng cao giá trị sản phẩm tôm. Theo đề án được tỉnh thông qua ngày 7/1/2026, sản lượng tôm chế biến sâu dự kiến tăng bình quân khoảng 7% mỗi năm; đến năm 2030, sản phẩm giá trị gia tăng dự kiến chiếm trên 30% sản phẩm tôm xuất khẩu. Ðây là hướng đi cần thiết để con tôm Cà Mau không chỉ bán được nhiều hơn mà còn tạo ra giá trị cao hơn
Trước những biến động của thời tiết và thị trường, muốn tôm sú Cà Mau vươn xa, không thể chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên hay sự cần cù của nông dân, mà cần những cách làm mới, sự đồng hành sát sao, trách nhiệm của nhiều bên: Nhà nước, ngành nông nghiệp, doanh nghiệp, HTX... Khi người dân sống khá hơn từ vuông tôm, doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh, rừng đước vẫn xanh và đồng đất quê nhà được gìn giữ, con tôm mới thật sự trở thành "giá trị vàng", góp sức đưa kinh tế Cà Mau phát triển bền vững.
Trần Loan Phương
Bài cuối: MỞ LỐI CHO CON TÔM ĐI XA
Xem thêm bình luận