Truyền hình
Sự bùng nổ của thị trường thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, nhất là các thực phẩm chức năng kinh doanh trên các nền tảng mạng xã hội, đang đặt ra thách thức lớn cho cơ quan quản lý địa phương khi các đối tượng lợi dụng “khoảng trống” trong công tác hậu kiểm để trục lợi, gây ảnh hưởng người tiêu dùng.
Áp lực thiết bị và "độ trễ" pháp lý
Hiện nay, chỉ với một vài thao tác đơn giản trên Facebook, TikTok hay Zalo, người tiêu dùng đã có thể tiếp cận với vô số sản phẩm bảo vệ sức khoẻ. Đằng sau những lời quảng cáo thổi phồng công dụng như thần dược (trị bệnh nan y, giảm cân cấp tốc) là “ma trận” hàng giả, hàng kém chất lượng, thậm chí trộn chất cấm tinh vi.
Trước thực trạng nhiều loại thực phẩm bảo vệ sức khoẻ liên tục bị phát hiện có trộn chất cấm, dư luận xã hội không khỏi lo ngại về năng lực định lượng và phát hiện tại chỗ của các cơ quan chức năng cấp tỉnh.
Người dân đặt câu hỏi liệu trang thiết bị của địa phương có phát hiện được các thủ đoạn tinh vi của tội phạm làm hàng giả, hay đều phải gửi mẫu lên các viện tuyến Trung ương, gây ra sự chậm trễ nhất định trong việc xử lý vi phạm.
Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm tỉnh Cà Mau được đầu tư về trang thiêt bị và năng lực chuyên môn của đội ngũ ngày càng nâng cao.
Trao đổi về vấn đề này, ông Hoàng Lý Tưởng, Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Cà Mau, thẳng thắn chia sẻ: Về các chỉ tiêu kiểm nghiệm thông thường, ngành y tế địa phương cơ bản đáp ứng được theo đúng phân cấp chuyên môn. Trung tâm Kiểm nghiệm của tỉnh có thể chủ động kiểm nghiệm và phát hiện được một số hoạt chất tân dược pha trộn trái phép vào thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, ví dụ như hoạt chất dexamethasone (một loại corticoid mạnh gây suy tuyến thượng thận, loét dạ dày, giữ nước và loãng xương) trộn vào thực phẩm được quảng cáo là trị đau nhức xương khớp, bệnh gút.
"Tuy nhiên, với các mẫu chứa chất cấm phức tạp hoặc cần phân tích chuyên sâu, địa phương bắt buộc phải gửi mẫu lên các viện kiểm nghiệm tuyến Trung ương hoặc các đơn vị có đủ năng lực theo quy định của Bộ Y tế để có kết quả phân tích chính xác và mang tính pháp lý cao nhất, ông Hoàng Lý Tưởng cho biết thêm.
Nhìn nhận khách quan, thời gian xử lý theo quy trình pháp lý hiện hành gây khó khăn cho công tác đấu tranh chống thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng.
Theo ông Hoàng Lý Tưởng, sau khi lực lượng quản lý tiến hành lấy mẫu hậu kiểm ngoài thị trường theo đúng quy định, thời gian để thực hiện kiểm nghiệm thông thường sẽ kéo dài khoảng 10 ngày. Đây là khoảng thời gian tối thiểu để đảm bảo tính chính xác, khách quan của các phản ứng hoá sinh và quy trình đối chiếu tiêu chuẩn. Khi có kết quả kiểm nghiệm chính thức khẳng định mẫu sản phẩm không đạt chất lượng hoặc vi phạm các quy định an toàn, cơ quan chức năng mới tiến hành mời cơ sở sản xuất, kinh doanh có liên quan làm việc và thực hiện các bước xử lý tiếp theo theo đúng trình tự, thủ tục quy định. Trong thời gian chờ đợi kết quả kiểm nghiệm chính thức, các sản phẩm vẫn có thể tiếp tục được lưu thông trên thị trường, đến tay người tiêu dùng.
Gian nan hậu kiểm trên không gian số
Theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khoẻ phải đăng ký bản công bố sản phẩm trước khi chính thức lưu hành trên thị trường. Trong hồ sơ đăng ký phải có phiếu kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm của sản phẩm trong thời hạn 12 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ được cấp bởi phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc phòng kiểm nghiệm đạt tiêu chuẩn theo quy định.
Sau khi thực phẩm lưu hành trên thị trường, cơ quan quản lý phải đối mặt với áp lực trong công tác giám sát, kiểm tra sau công bố. Thương mại điện tử bùng nổ khiến công tác hậu kiểm càng thêm phức tạp.
Lực lượng chức năng tỉnh Cà Mau kiểm tra tại cơ sở kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn.
Hiện nay, các đối tượng kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khoẻ giả, kém chất lượng, hoặc tự ý thổi phồng công dụng sản phẩm như thần dược không còn chuộng phương thức mở cửa hàng truyền thống mà dịch chuyển hoàn toàn lên không gian mạng để tiếp cận khách hàng.
Ông Hoàng Lý Tưởng phân tích, khó khăn cốt lõi là việc xác minh đối tượng và nguồn gốc sản phẩm. Các đối tượng có thể dùng tài khoản ảo, sim rác, liên tục thay đổi địa điểm kho hàng để trốn tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Sản phẩm thường được quảng cáo bằng các video livestream cắt ghép tinh vi, sử dụng trái phép hình ảnh của các y, bác sĩ nổi tiếng để trục lợi. Đối tượng giao hàng qua các đơn vị chuyển phát độc lập dưới hình thức bảo mật thông tin người gửi, do đó việc tiếp cận để lấy mẫu hậu kiểm đúng quy trình pháp lý, lập biên bản vi phạm và xác định chủ thể chịu trách nhiệm trước pháp luật là một thách thức lớn đối với các kiểm nghiệm viên và thanh tra viên địa phương.
Cuộc chiến chống hàng giả, hàng kém chất lượng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một cơ quan nào. Để xây dựng hàng rào giám sát vững chắc, cần sự hoàn thiện về mặt thể chế pháp lý, sự đầu tư về trang thiết bị công nghệ cho hoạt động chuyên môn và hơn hết là cơ chế phối hợp liên ngành nhuần nhuyễn, nhanh chóng giữa các cơ quan hữu quan./.
Văn Đum
Xem thêm bình luận