Truyền hình
Ðối với trẻ em hoàn cảnh đặc biệt, phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL) và trợ giúp pháp lý (TGPL) là hành lang an toàn, giúp các em được đảm bảo quyền sống, được chăm sóc, bảo vệ.
- Chăm lo trẻ em yếu thế bằng những hành động thiết thực
- Cà Mau chung tay vì trẻ em trong kỷ nguyên số
- Phòng ngừa trẻ em bị xâm hại cần sự chung tay của cộng đồng
Trẻ em cần được bảo vệ
Theo khoản 10 Ðiều 4 Luật Trẻ em 2016: Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trẻ em không đủ điều kiện thực hiện được quyền sống, quyền được bảo vệ, quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, quyền học tập, cần có sự hỗ trợ, can thiệp đặc biệt của Nhà nước, gia đình và xã hội để được an toàn, hoà nhập gia đình, cộng đồng.
Các trợ giúp viên pháp lý tham gia hỗ trợ pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại các phiên toà.
Nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trẻ mồ côi cả cha và mẹ; bị bỏ rơi; không nơi nương tựa; khuyết tật. Trẻ em bị nhiễm HIV/AIDS; vi phạm pháp luật; nghiện ma tuý; phải bỏ học kiếm sống, chưa hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở. Trẻ em bị tổn hại nghiêm trọng về thể chất và tinh thần do bị bạo lực; bị bóc lột; bị xâm hại tình dục; bị mua bán. Trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh phải điều trị dài ngày thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo; di cư, lánh nạn hoặc tị nạn chưa xác định được cha mẹ hoặc không có người chăm sóc.
Trẻ em có quyền được bảo vệ trong quá trình tố tụng và xử lý vi phạm hành chính; bảo đảm quyền được bào chữa và tự bào chữa, được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Trẻ em được TGPL miễn phí, được trình bày ý kiến, không bị tước quyền tự do trái pháp luật; không bị tra tấn, truy bức, nhục hình, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thân thể, gây áp lực về tâm lý và các hình thức xâm hại khác.
Vai trò của trợ giúp pháp lý đối với trẻ em được thể hiện rõ qua nhiều vụ việc cụ thể, trong đó, có vụ án xảy ra tại phường An Xuyên vào tháng 2/2025. Khoảng 20 giờ 30 phút ngày 9/2/2025, tại quán cà phê “Vỉa hè”, Khóm 5, phường An Xuyên, vì mâu thuẫn cá nhân mà các em P.T.P.; L.M.N.; T.B.L.; Đ.N.T.T.; L.V.H. (đều là người chưa thành niên) rủ nhau đi tìm người để giải quyết mâu thuẫn. Tuy nhiên, nhóm này đã chém nhầm em D.T.H. (dưới 16 tuổi), gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể là 15%. Vụ việc sau đó bị khởi tố, điều tra về các tội “Cố ý gây thương tích” và “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”. Cả 5 bị cáo đều sinh năm 2008 và là người chưa thành niên.
Khi vướng vào các vụ việc pháp lý, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, dù là người bị buộc tội hay người bị hại, thường gặp nhiều khó khăn, lúng túng nếu không được hỗ trợ pháp lý kịp thời. Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các em, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Cà Mau cử các trợ giúp viên pháp lý tham gia bảo vệ quyền lợi từ giai đoạn điều tra đến khi xét xử. Sự đồng hành của trợ giúp viên pháp lý không chỉ giúp các em được bảo đảm đầy đủ quyền lợi theo quy định pháp luật, mà còn tạo tâm lý yên tâm, giúp các em tự tin hơn khi làm việc với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Ðẩy mạnh trợ giúp pháp lý
Ngày 27/5/2026, ông Trần Hoàng Lộc, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau, ký ban hành Công văn 2565 về đẩy mạnh TGPL và phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em. Theo đó, thủ trưởng các phòng, đơn vị thuộc Sở tổ chức quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả các chỉ thị, nghị quyết, kết luận, văn bản chỉ đạo của Ðảng, Quốc hội, Chính phủ, của tỉnh về phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em và các văn bản pháp luật về TGPL cho trẻ em.
Ðồng thời, Trung tâm TGPL đẩy mạnh truyền thông về TGPL cho trẻ em theo quy định của pháp luật trên phương tiện thông tin bằng nhiều hình thức, nhiều phương pháp phù hợp để trẻ em hoặc người thân của các em biết đến dịch vụ TGPL và sử dụng khi có nhu cầu. Nâng cao hiểu biết, trách nhiệm của người dân, trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phát hiện, chuyển gửi thông tin các vụ việc vi phạm quyền trẻ em đến tổ chức thực hiện TGPL trên địa bàn. Thực hiện kịp thời, hiệu quả việc tiếp nhận, xử lý thông tin, thông báo, yêu cầu TGPL vụ việc có hành vi bạo lực, xâm hại trẻ em. Tăng cường thực hiện vụ việc, đặc biệt là vụ việc tham gia tố tụng để bảo vệ trẻ em là nạn nhân của hành vi bạo lực, xâm hại. Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý, theo dõi các vụ việc TGPL, đặc biệt là vụ việc có trẻ em là nạn nhân của hành vi bạo lực, xâm hại. Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng cho đội ngũ thực hiện TGPL; phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan thông tin, thông báo về người được TGPL, trực TGPL tại Toà án nhân dân và trong điều tra hình sự, để kịp thời phát hiện nhu cầu TGPL của người thuộc diện TGPL, đặc biệt là trẻ em.
Sở Tư pháp cũng chỉ đạo bộ phận chuyên môn nghiệp vụ tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về TGPL cho trẻ em, nhất là hoạt động TGPL cho trẻ em là nạn nhân của hành vi bạo lực, xâm hại trên địa bàn quản lý.
Tạo sự bình đẳng về pháp lý cho mọi trẻ em
Trẻ em hoàn cảnh đặc biệt (mồ côi, cơ nhỡ, khuyết tật...) rất dễ trở thành mục tiêu của các đối tượng xấu (bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục, bạo lực). Ðối với những em thiếu sự bảo bọc, giáo dục đầy đủ từ gia đình sẽ rất dễ bị lôi kéo vào con đường phạm tội (trộm cắp, ma tuý, tệ nạn). Khi quyền lợi về pháp lý bị xâm phạm, trong điều kiện đặc biệt, các em không thể tự bảo vệ mình. Khi phải đối diện với cơ quan công an, toà án, trẻ em thường hoảng loạn, sợ hãi.
Ông Dương Chí Nguyện, Phó Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Cà Mau, cho biết: "Khó khăn lớn nhất trong quá trình TGPL cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là rào cản về tâm lý. Nhiều em từng là nạn nhân của các vụ bạo hành, xâm hại nên luôn trong trạng thái lo lắng, mặc cảm, thiếu tự tin và không mạnh dạn chia sẻ sự việc. Bên cạnh đó, sự phối hợp với gia đình cũng gặp không ít trở ngại. Phần lớn các em có hoàn cảnh đặc biệt không sống cùng cha mẹ hoặc đã mồ côi, chủ yếu được ông bà, người thân chăm sóc. Ngoài ra, nhiều vụ việc xảy ra ở vùng sâu, vùng xa nên việc phát hiện, tiếp nhận và chuyển thông tin đến cơ quan TGPL còn chậm. Do đó, thời gian tới cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan, các cơ quan tiến hành tố tụng, gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác bảo vệ trẻ em. Đặc biệt, các vụ việc liên quan đến trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần được thông tin, chuyển kịp thời đến Trung tâm TGPL Nhà nước để đơn vị sớm phân công người thực hiện TGPL, qua đó, đảm bảo tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của các em theo quy định của pháp luật".
Khi có hoạt động PBGDPL, các em sẽ nhận thức đúng đắn quyền lợi của mình để có sự can thiệp kịp thời. Thông qua hiểu biết pháp luật, các em nhận biết đâu là hành vi sai trái, vi phạm pháp luật để biết cách từ chối và tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm. Giáo dục pháp luật còn giúp các em hiểu rõ ranh giới giữa đúng và sai, từ đó hình thành ý thức thượng tôn pháp luật, ngăn ngừa nguy cơ vi phạm ở tuổi vị thành niên. Ngoài ra, hoạt động TGPL còn cung cấp dịch vụ cử luật sư hoặc trợ giúp viên tham gia bảo vệ, bào chữa cho trẻ em.
Hoạt động PBGDPL và TGPL cho trẻ em, nhất là trẻ em hoàn cảnh đặc biệt, nhằm đảm bảo không trẻ em nào bị bỏ lại phía sau, các em có quyền lợi như mọi đứa trẻ khác khi có vướng mắc về pháp lý. Khi các cơ quan chức năng đến tận nơi tuyên truyền, hỗ trợ pháp lý miễn phí, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt sẽ xoá bỏ mặc cảm, tự ti, thêm niềm tin vào cuộc sống. Riêng đối với trẻ em vi phạm pháp luật, sự can thiệp kịp thời của TGPL giúp các em nhận được những bản án mang tính giáo dục, răn đe hơn là trừng phạt như: hưởng án treo, cải tạo không giam giữ. Ðiều này có ý nghĩa nhân văn rất lớn, tạo cơ hội cho các em khắc phục lỗi lầm, trở thành người có ích cho xã hội.
Tuy nhiên, trẻ em hoàn cảnh đặc biệt là đối tượng khó tiếp cận và nắm bắt thông tin, từ đó hoạt động PBGDPL và TGPL gặp một số rào cản nhất định. Ðể nâng cao chất lượng công tác này, trước nhất là nâng cao năng lực đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, hoà giải viên cơ sở và tuyên truyền viên pháp luật, người hỗ trợ pháp lý không chỉ đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, mà còn phải hiểu tâm lý trẻ em, biết lắng nghe và có kinh nghiệm xử lý tình huống. Bên cạnh đó, cần có sự vào cuộc của xã hội, các ngành, các cấp, nhằm kịp thời phát hiện những trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt để kết nối ngay với Trung tâm TGPL, không để xảy ra tình trạng trẻ em bị xâm hại hoặc vi phạm pháp luật mà không có người bảo vệ.
Hoạt động PBGDPL và TGPL triển khai hiệu quả, không chỉ mở ra tương lai cho những trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, mà còn thể hiện tính nhân văn, chế độ ưu việt của Ðảng, Nhà nước và pháp luật ta, luôn quan tâm, chăm sóc đặc biệt đối với những đối tượng yếu thế trong xã hội.
Kim Phượng
Xem thêm bình luận