Tăng tốc triển khai đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao

Ðề án "Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong sản xuất, nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và cải thiện thu nhập cho nông dân. Ðối với Cà Mau, đây không chỉ là cơ hội xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn là động lực định hình ngành lúa gạo theo hướng hiện đại và bền vững.

• Khởi động Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao và giảm phát thải
• Đẩy nhanh thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Tuy nhiên, sau gần 2 năm triển khai, kết quả chưa đạt như kỳ vọng. Thực tế này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các cấp, ngành, cùng sự đồng hành của doanh nghiệp, hợp tác xã và nỗ lực của chính nông dân để hiện thực hoá mục tiêu đề án.

Tiến độ chậm do nhiều điểm nghẽn

Theo đề án, đến năm 2030, Cà Mau phấn đấu xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gồm 39.980 ha vùng sản xuất từ 2-3 vụ lúa và 14.700 ha vùng luân canh tôm - lúa. Ðề án được triển khai tại 17 xã và 3 phường, tập trung ở các vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh.

Mục tiêu không chỉ mở rộng diện tích canh tác theo quy trình tiên tiến mà còn hướng đến hình thành những vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng đồng bộ các giải pháp giảm phát thải, tiết kiệm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng hạt gạo và xây dựng chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ.

Việc tham gia đề án mở ra cơ hội để ngành lúa gạo Cà Mau từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ðến năm 2030, Cà Mau phấn đấu xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. (Trong ảnh: Cánh đồng lúa vào mùa thu hoạch tại xã Hoà Bình).

Dù có kế hoạch và lộ trình cụ thể, nhưng tiến độ triển khai đề án chưa đạt như lộ trình đề ra. Ðến nay, toàn tỉnh mới có khoảng 1.380 ha tham gia, tương đương khoảng 2,52% mục tiêu đến năm 2030.

Theo đánh giá, việc mở rộng diện tích còn chậm, do nhiều vùng sản xuất chưa đáp ứng điều kiện hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Mối liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân ở nhiều nơi chưa thật sự bền vững; năng lực quản trị và tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu tham gia chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ của đề án, nhất là nguồn vốn tín dụng, cơ giới hoá, xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn và liên kết tiêu thụ sản phẩm còn nhiều vướng mắc. Ngoài ra, một bộ phận nông dân còn duy trì tập quán sản xuất truyền thống, chưa mạnh dạn áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải.

Từ thực tiễn triển khai đề án, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ) cho rằng, khó khăn lớn hiện nay là nhu cầu đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất theo quy trình phát thải thấp rất lớn, trong khi việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi còn hạn chế. Bên cạnh đó, để đáp ứng yêu cầu mới về hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV), hợp tác xã cần được hỗ trợ về kỹ thuật, thiết bị và nguồn nhân lực để triển khai hiệu quả.

Những điểm nghẽn này cần sớm được tháo gỡ để tỉnh hoàn thành mục tiêu Ðề án đặt ra.

Ðồng bộ giải pháp để hoàn thành mục tiêu

Nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện đề án, Cà Mau xác định việc rà soát, lựa chọn các vùng sản xuất đủ điều kiện tham gia là nhiệm vụ trọng tâm. Trên cơ sở đó, tỉnh xây dựng các mô hình điểm hiệu quả để nhân rộng, giúp nông dân trực tiếp thấy được lợi ích của quy trình canh tác giảm phát thải, từng bước thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất.

Cần xây dựng các mô hình điểm hiệu quả để nhân rộng, giúp nông dân trực tiếp thấy được lợi ích của việc tham gia đề án. (Trong ảnh: Nông dân tham quan mô hình sản xuất lúa theo quy trình "3 giảm 3 tăng" ở xã Ninh Quới). Ảnh: ANH TUẤN

Song song với mở rộng vùng nguyên liệu, việc củng cố và nâng cao năng lực hoạt động của các hợp tác xã được xem là giải pháp then chốt. Khi hoạt động hiệu quả, hợp tác xã sẽ phát huy vai trò tổ chức sản xuất, liên kết nông dân với doanh nghiệp, hướng dẫn áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo đảm đầu ra ổn định.

Cùng với đó là xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ cung ứng giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, cơ giới hoá đến thu hoạch và bao tiêu sản phẩm. Trong chuỗi liên kết này, doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu vụ sản xuất, có hợp đồng chặt chẽ để nông dân yên tâm đầu tư, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu lớn đáp ứng yêu cầu thị trường.

Ðịnh hướng triển khai đề án thời gian tới, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử nhấn mạnh, phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chủ trương lớn của Ðảng và Nhà nước, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển ngành lúa gạo. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải hay nâng cao chất lượng hạt gạo mà quan trọng hơn là tạo sự chuyển biến từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế, thu nhập của người dân và phát triển bền vững làm trung tâm.

Ðể đạt mục tiêu đó, các sở, ngành và địa phương cần khẩn trương rà soát vùng sản xuất; đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của việc thực hiện đề án; nhân rộng các mô hình hiệu quả; tăng cường liên kết sản xuất - tiêu thụ; đồng thời tạo điều kiện để nông dân, hợp tác xã tiếp cận các chính sách hỗ trợ, nhất là nguồn vốn tín dụng và cơ giới hoá.

Thương lái thu mua lúa trực tiếp tại đồng của nông dân xã Hoà Bình, góp phần kết nối khâu tiêu thụ, giúp bà con yên tâm sản xuất.

Sở Nông nghiệp và Môi trường phát huy vai trò cơ quan đầu mối trong tham mưu, điều phối, thường xuyên kiểm tra tiến độ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, huy động các nguồn lực để hoàn thành mục tiêu xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vào năm 2030.

Trước tình hình biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp và yêu cầu của thị trường đối với nông sản xanh, phát thải thấp ngày càng cao, đề án là cơ hội để Cà Mau tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Dù còn nhiều khó khăn, nhưng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân, đề án được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong sản xuất lúa, nâng cao giá trị hạt gạo, tăng thu nhập cho nông dân và thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh của tỉnh./.

Huyền Trang - Minh Luân