Thích ứng thời tiết, nâng hiệu quả sản xuất lúa hè thu

Vụ lúa hè thu năm 2026, toàn tỉnh Cà Mau xuống giống hơn 93.500 ha, phần lớn diện tích đang ở giai đoạn đẻ nhánh. Trước diễn biến thời tiết khó lường, việc chủ động nguồn nước, tuân thủ lịch thời vụ, theo dõi đồng ruộng và liên kết sản xuất đang là giải pháp trọng tâm giúp nông dân giảm rủi ro, nâng hiệu quả sản xuất.

• Nông dân xã Châu Thới sẵn sàng cho vụ lúa Hè Thu 2026
• Khẩn trương làm đất chuẩn bị cho vụ lúa hè thu
• Hơn 81.700 ha lúa hè thu đã xuống giống ở Cà Mau
• Xanh mát lúa hè thu

Chủ động nguồn nước, giảm rủi ro sản xuất

Là địa phương có gần 6.300 ha chuyên canh lúa, nhiều năm qua, xã Vĩnh Thanh luôn xác định thuỷ lợi là yếu tố then chốt để ổn định sản xuất. Từ năm 2012, địa phương đã được đầu tư xây dựng 23 trạm bơm gắn với 23 ô đê bao khép kín, hình thành hệ thống thuỷ lợi chủ động phục vụ cả cấp nước và tiêu úng. Nhờ đó, nông dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến thời tiết, nhất là trong những đợt mưa lớn kéo dài.

Hệ thống trạm bơm nội đồng tại xã Vĩnh Thanh được vận hành thường xuyên, chủ động điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất vụ hè thu.

Ông Trần Văn Triều, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Thanh, cho biết: “Vào mùa mưa, các trạm bơm được theo dõi, vận hành thường xuyên để tiêu thoát nước kịp thời, bảo vệ diện tích lúa. Khi cần bổ sung nước phục vụ sản xuất, hệ thống cũng sẵn sàng đáp ứng, góp phần bảo đảm cây lúa sinh trưởng ổn định”.

Để phát huy hiệu quả hạ tầng, địa phương đã giao nhiều trạm bơm cho các hợp tác xã trực tiếp quản lý, khai thác. Cách làm này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng công trình, đồng thời tăng tính liên kết giữa các hộ sản xuất.

Tại ấp Vĩnh Tường, Hợp tác xã Tiên Tiến với 102 thành viên đang quản lý trạm bơm phục vụ hơn 121 ha lúa. Nhờ chủ động nguồn nước, các thành viên thống nhất lịch xuống giống, lịch bơm tưới, cùng bảo dưỡng công trình, góp phần giảm chi phí sản xuất.

 Cán bộ phòng Kinh tế xã Vĩnh Thanh kiểm tra, vận hành trạm bơm phục vụ cấp, thoát nước cho vùng sản xuất.

Ông Trương Văn Suôl, Giám đốc Hợp tác xã Tiên Tiến chia sẻ: “Mặc dù còn nhiều khó khăn trong quá trình vận hành nhưng hợp tác xã vẫn duy trì hoạt động trạm bơm phục vụ các vụ lúa trong năm. Việc cấp, thoát nước đúng thời điểm giúp người dân yên tâm sản xuất, hạn chế thiệt hại do thời tiết bất lợi”.

Bên cạnh khai thác hiệu quả hệ thống hiện có, xã Vĩnh Thanh còn lồng ghép nhiều nguồn vốn để sửa chữa, nâng cấp các trạm bơm. Đồng thời thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng nhằm bảo đảm công trình vận hành ổn định, phục vụ sản xuất lâu dài.

Đổi mới phương thức sản xuất, nâng giá trị hạt lúa

Không chỉ chủ động về thuỷ lợi, nhiều địa phương trong tỉnh còn chủ động liên kết sản xuất, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, giảm phát thải.

Tại xã Hoà Bình, với hơn 10.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, địa phương đang triển khai mô hình lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại các ấp Béc Hen, Tân Long và một phần ấp Cái Tràm, phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 2.400 ha. Cùng với việc chủ động phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, nông dân ngày càng mạnh dạn đầu tư, nâng cao năng suất và giá trị trên cùng diện tích canh tác.

Ông Phạm Văn Cuông, nông dân ấp Béc Hen, cho biết: “Sau khi được tập huấn quy trình “3 giảm, 3 tăng”, sử dụng giống chất lượng và thay đổi phương thức canh tác, năng suất lúa được cải thiện rõ rệt, chi phí sản xuất cũng giảm đáng kể”.

Ông Phạm Văn Cuông (ấp Béc Hen, xã Hoà Bình) thăm đồng lúa hè thu đang phát triển tốt sau khi áp dụng quy trình canh tác mới.

Trong khi đó, xã Khánh Bình tiếp tục đẩy mạnh liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Vụ hè thu năm nay, địa phương gieo sạ trên 6.000 ha lúa, đồng thời quy hoạch hơn 300 ha liên kết với doanh nghiệp, gắn với hợp đồng bao tiêu, cung ứng vật tư, tập huấn kỹ thuật, quản lý số và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV).

Ông Đặng Chí Nguyễn, Chủ tịch UBND xã Khánh Bình, cho biết địa phương là xã đầu tiên trong vùng đồng bằng sông Cửu Long thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp với sự tham gia của doanh nghiệp và ngân hàng. Đây là bước chuyển quan trọng từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, hướng đến quy hoạch vùng sản xuất tập trung, giảm chi phí và nâng cao giá trị hạt gạo theo nhu cầu thị trường. Thời gian tới, xã tiếp tục mở rộng diện tích liên kết lên khoảng 500 ha, đồng thời tăng cường tập huấn, vận động nông dân tham gia chuỗi liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp.

Đoàn công tác Tập đoàn Lộc Trời phối hợp với ngành chuyên môn và xã Khánh Bình khảo sát cánh đồng, thúc đẩy liên kết bao tiêu lúa.

Theo bà Nguyễn Thị Kiều Khuyên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, vụ hè thu là một trong hai vụ sản xuất chính nhưng cũng chịu nhiều tác động của thời tiết cực đoan, nhất là mưa lớn, dông lốc gây đổ ngã và ngập úng. Vì vậy, các địa phương cần thường xuyên cập nhật dự báo khí tượng thuỷ văn, bám sát khuyến cáo của cơ quan chuyên môn để điều chỉnh lịch thời vụ, lựa chọn cơ cấu giống phù hợp theo từng vùng sinh thái, đồng thời tăng cường theo dõi đồng ruộng nhằm phát hiện, xử lý sớm sâu bệnh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, việc chủ động từ nguồn nước, hạ tầng thuỷ lợi đến phương thức canh tác và liên kết tiêu thụ đang giúp nông dân Cà Mau nâng cao khả năng thích ứng, giảm rủi ro và từng bước xây dựng nền sản xuất lúa bền vững, hiệu quả hơn./.

Trịnh Hồng Nhi - Tiến Luận