Ðổi mới sáng tạo để tăng trưởng

Xác định khoa học - công nghệ (KH-CN) và đổi mới sáng tạo (ÐMST) là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thời gian qua, Cà Mau triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phát triển. Nhờ đó, phong trào nghiên cứu khoa học và ÐMST lan toả rộng khắp từ doanh nghiệp, trường học đến hoạt động sản xuất, đời sống người dân.

• Đổi mới sáng tạo phải giải quyết bài toán cụ thể, tạo ra sản phẩm có giá trị thực tiễn cho Cà Mau
• Ðổi mới sáng tạo đồng hành tăng trưởng kinh tế
• Tăng cường hợp tác phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Lan toả từ sản xuất đến học đường

Những năm gần đây, KH-CN và ÐMST trên địa bàn tỉnh phát triển theo hướng đồng bộ, hiệu quả, đóng góp tích cực vào tăng năng suất, chất lượng hàng hoá, dịch vụ, cải thiện năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính... Sự phát triển ấy được thể hiện rõ nét nhất trong các ngành kinh tế chủ lực của tỉnh, đặc biệt là thuỷ sản.

Ðể phát triển ngành thuỷ sản ngày càng toàn diện và bền vững, ngành nông nghiệp Cà Mau nghiên cứu, ứng dụng mạnh mẽ KH-CN vào các mô hình nuôi. Tiêu biểu là giải pháp WioT - nền tảng quản lý toàn diện và truy xuất nguồn gốc cho nuôi thuỷ sản công nghệ cao, cùng OxyBoost - thiết bị tạo oxy siêu nhỏ trong nước, của Công ty TNHH Wesolife đã và đang góp phần vào sự phát triển của nghề nuôi tôm tỉnh nhà. Không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào trong quá trình nuôi, các giải pháp này còn hỗ trợ đắc lực cho việc truy xuất nguồn gốc - yếu tố quan trọng hàng đầu trong xuất khẩu thuỷ sản hiện nay.

Ông Huỳnh Công Tấn, Giám đốc Công ty TNHH Wesolife, chia sẻ: Hiện hệ thống OxyBoost được thương mại hoá và bán ra thị trường. Trong quá trình sản xuất, đơn vị luôn chú trọng ứng dụng tiến bộ KH-CN để tối ưu chi phí, giảm giá thành sản xuất cho bà con.

Hiện hệ thống OxyBoost được bán rộng rãi trên thị trường.

Cùng với đó, nhiều thành tựu công nghệ sinh học đang được ứng dụng hiệu quả vào công tác tuyển chọn giống cây trồng, vật nuôi, quy trình sản xuất, canh tác phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh. Qua đó, nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế và cải thiện thu nhập cho người dân. Mô hình sản xuất lúa - tôm là minh chứng.

Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau, cho biết, hiện toàn tỉnh có khoảng 90.000 ha lúa - tôm, sản lượng hằng năm đạt khoảng 450 ngàn tấn, trong đó khoảng 40% là lúa chất lượng cao, lúa thơm đặc sản. Ngoài ra, các giống lúa trên địa bàn tỉnh đang hướng tới chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và chống chịu tốt với các điều kiện khắc nghiệt như hạn, mặn. Từ đó, phát huy tối đa lợi thế của vùng sinh thái sản xuất thuận thiên.

Không chỉ trong nông nghiệp, phong trào nghiên cứu khoa học, ÐMST còn lan toả rộng khắp các trường học trên địa bàn tỉnh. Nhiều ý tưởng sáng tạo thiết thực của thầy, cô giáo và học sinh được ứng dụng vào giảng dạy, học tập cũng như đời sống. Ðiển hình như Hệ thống làm mát và chống hăm cho bệnh nhân của 2 học sinh: Huỳnh Quang Vinh và Lê Tâm Ðoan (Trường THPT Lê Thị Riêng, xã Hoà Bình).

Em Huỳnh Quang Vinh bày tỏ: "Xuất phát từ thực tế có nhiều bệnh nhân nằm lâu trên giường bệnh thường xảy ra tình trạng hăm loét, lở da, nên em cùng bạn nghiên cứu, thiết kế ra hệ thống làm mát và chống hầm hơi cho bệnh nhân".

Hệ thống làm mát và chống hăm cho bệnh nhân do 2 học sinh: Huỳnh Quang Vinh và Lê Tâm Ðoan thiết kế.

Ðộng lực tăng trưởng và hội nhập

Ðể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Cà Mau xác định cần phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế gắn liền với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, KH-CN, ÐMST đóng vai trò then chốt, giúp nâng cao năng suất lao động, chất lượng hàng hoá, dịch vụ, sức cạnh tranh của nền kinh tế và đời sống người dân.

Ông Nguyễn Trần Thức thông tin: Thời gian qua, biến đổi khí hậu tác động rất lớn đến sản xuất của tỉnh. Thực tế này đòi hỏi Cà Mau phải tăng cường ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số để ứng phó kịp thời và đưa ra các giải pháp toàn diện cả về kỹ thuật, công trình lẫn phi công trình nhằm điều tiết hệ sinh thái mặn - ngọt, bố trí sản xuất phù hợp để nâng cao hiệu quả kinh tế.

Ngoài giải quyết thách thức từ biến đổi khí hậu, KH-CN còn là động lực giúp Cà Mau vươn ra biển lớn. Ðối với vùng đất địa đầu cực Nam, quá trình mở cửa hội nhập tạo ra cơ hội lớn để tiếp cận thị trường, nguồn vốn, công nghệ và tri thức mới. Bên cạnh đó, tiến trình hội nhập đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng, môi trường, phát triển bền vững và năng lực tuân thủ các quy định quốc tế. Ðể phát huy lợi thế, vượt qua thách thức, tỉnh cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ.

Gợi mở hướng đi cho bài toán này, ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế, nhận định: Với sự phát triển của KH-CN hiện nay, Cà Mau hoàn toàn có thể sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ ra quyết định thông minh trong sản xuất, chẳng hạn như xác định chính xác thời điểm xuống giống lúa hay thả tôm để thích ứng tốt nhất với biến đổi khí hậu và giảm rủi ro canh tác.

Không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng KH-CN vào sản xuất, tỉnh còn đặc biệt chú trọng khơi nguồn sáng tạo từ thế hệ trẻ. Theo đó, nhiều cuộc thi, hội thi sáng tạo khoa học - kỹ thuật được tổ chức. Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Cà Mau lần thứ I (năm 2025-2026) là một trong những hoạt động thiết thực đó. Cuộc thi không chỉ chắp cánh cho những ý tưởng bay xa mà còn khơi dậy niềm đam mê khoa học, phát huy tư duy sáng tạo, giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, qua đó nuôi dưỡng khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ cho sự phát triển của quê hương.

Debatee - Phần mềm hỗ trợ tự luyện tập và đánh giá năng lực tư duy phản biện dành cho học sinh THPT dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo của em Huỳnh Như Nam Phương, học sinh lớp 11, Trường THPT Chuyên Bạc Liêu, được ứng dụng vào thực tế.

Ðặc biệt, thời gian qua, Cà Mau ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích và huy động tối đa các nguồn lực thúc đẩy KH-CN phát triển nhanh, mạnh, phù hợp với thực tiễn địa phương. Từ những chính sách này, nhiều công trình nghiên cứu, giải pháp đổi mới công nghệ ra đời, đi vào đời sống, thúc đẩy kinh tế tỉnh nhà tăng trưởng, giải quyết các vấn đề môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển xanh.

Nguyễn Phú - Lê Chí