“Khai sáng” con đường tôn vinh nghệ thuật đờn ca tài tử

LTS: Do nhiều nguyên nhân, hơn 2 tháng kết thúc Festival Đờn ca tài tử (ĐCTT) quốc gia lần I (gọi tắt là Festival), Bạc Liêu mới tổ chức tổng kết Festival. Thời gian dài, nhiều luồng dư luận khác nhau đủ để nhìn nhận xác thực sự thành công của một festival tôn vinh nghệ thuật ĐCTT cấp quốc gia lần đầu tiên tổ chức và được Bạc Liêu đăng cai.

Không cần dùng những từ hoa mỹ mang tính chủ quan của người trong vai trò chủ nhà, chúng tôi xin nhường lời cho những nhân vật có chuyên môn, có uy tín để nói về Festival. GS-TS Trần Văn Khê nói rằng “Lễ hội thành công ấn tượng… Cái hồn văn hóa dân tộc phủ trùm mọi ngõ ngách thành phố Bạc Liêu…”. Còn TS-NSND Bạch Tuyết thì nhìn nhận “Một Bạc Liêu đang tràn trề tiềm lực và sinh lực, phát triển kinh tế - xã hội đã tổ chức thành công một lễ hội đậm đà dấu ấn, gìn giữ được bản sắc của một kho tàng văn hóa âm nhạc bác học dân gian”…

Đủ cơ sở để chúng tôi rút ra rằng, lần đầu tiên nhận và lãnh sứ mệnh tổ chức một festival, một lễ hội lớn về nghệ thuật ĐCTT, Bạc Liêu đã thực hiện động thái mở đường, “khai sáng” con đường tôn vinh nghệ thuật ĐCTT của những festival nối tiếp…

Tiết mục văn nghệ trong đêm bế mạc Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014. Ảnh: C.K

Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Huỳnh Vĩnh Ái khi cùng với Bạc Liêu bàn về Festival cũng đã nhìn nhận, đại ý là: tổ chức festival thì nhiều tỉnh, thành đã tổ chức thành công, những festival liên quan đến lĩnh vực kinh tế thì không khó; tuy nhiên, một festival tôn vinh được giá trị của một bộ môn nghệ thuật âm nhạc dân tộc và lần đầu tiên tổ chức thì không dễ!

Bạc Liêu đã sớm nhận thức được nhiệm vụ “không dễ” ấy, nên sự chuẩn bị cho hành trình Festival của Đảng bộ và nhân dân Bạc Liêu có bước khởi động từ rất sớm! Kim chỉ nam để Bạc Liêu hành động chính là làm sao để nghệ thuật ĐCTT được tôn vinh xứng tầm giá trị! Một chỉ thị đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu ban hành - Chỉ thị 33 về việc “Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với công tác tổ chức Festival ĐCTT quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014”. Trong chỉ thị này, nếu nhấn mạnh trọng trách đi khai sáng một lễ hội lớn về nghệ thuật ĐCTT thì chúng tôi đặc biệt chú ý tới nhiệm vụ: Tập trung chỉ đạo nội dung các hoạt động để Festival thật sự đặc sắc, ấn tượng, mang đậm chất Nam bộ; vừa thể hiện nét riêng của tỉnh Bạc Liêu - quê hương của bản Dạ cổ hoài lang, một trong những “cái nôi” lớn của nghệ thuật ĐCTT Nam bộ; vừa thể hiện sự góp mặt của 21 tỉnh, thành phía Nam - nơi đang bảo tồn và lưu giữ nghệ thuật ĐCTT Nam bộ; đảm bảo tương xứng với tầm vóc và bề dày văn hóa, lịch sử của loại hình nghệ thuật này!

Bạc Liêu có các yếu tố “thiên thời, địa lợi”, cộng thêm ý thức trách nhiệm cao độ trong toàn Đảng và toàn dân tạo nên “nhân hòa” để đơn vị đăng cai hội tụ những nhân tố được xem là nền tảng của sự thành công. Thiên thời, địa lợi ấy là như trên đã đề cập, Bạc Liêu bản thân bấy lâu nay được xem là một trong những “cái nôi” của nghệ thuật ĐCTT, mà chúng tôi từng dùng từ ngữ hoa mỹ để nói đó là “đất tài tử”. Duyên nợ làm sao khi không phải là đất sinh ra nhưng lại là quê hương thứ hai, là nơi dừng đỗ để trái tim yêu thương, khối óc tài hoa của người nghệ nhân Cao Văn Lầu thai nghén, sinh ra đứa con tinh thần Dạ cổ hoài lang làm dày thêm kho tàng văn hóa nghệ thuật của Bạc Liêu và đóng góp cho hành trình phát triển của ĐCTT. Bạc Liêu luôn ấp ủ niềm trân trọng và tự hào về điều đó! Một khu lưu niệm mang tên nghệ nhân Cao Văn Lầu đã được xây dựng để giờ nâng tầm thành Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam bộ và nghệ nhân Cao Văn Lầu, nơi được xem là thánh đường, là bảo tàng thu nhỏ về nghệ thuật ĐCTT Nam bộ đầu tiên ở Việt Nam. Nhìn xa trông rộng với một tấm lòng tri ân người nghệ nhân tài hoa Cao Văn Lầu và những nghệ nhân, nghệ sĩ có công lao, Bạc Liêu đã có một công trình bề thế, ý nghĩa để ra mắt bè bạn cả nước và giới thiệu cả với du khách nước ngoài nhân Festival. Cái sự khai sáng, làm sáng diện mạo văn hóa một dòng nhạc dân gian, bác học nằm ngay chỗ này đây. Chúng tôi tự hỏi, nếu thiếu vắng công trình này thì cái ý đồ tôn vinh ĐCTT phải chăng sẽ khiếm khuyết ít nhiều?! Đó chính là “thiên thời, địa lợi” cho Bạc Liêu…

Một công trình, biểu tượng văn hóa cho cả tỉnh Bạc Liêu mà GS-TS Trần Văn Khê đã xúc động nhìn ra rằng, công trình ấy “là cách Bạc Liêu đã đem âm nhạc gieo vào lòng công chúng”- biểu tượng cây đờn kìm tại Quảng trường Hùng Vương! Chúng tôi thử lật ngược vấn đề rồi thấy rằng, dù tổ chức bao nhiêu hoạt động đi chăng nữa mà thiếu những công trình mang tính chất điểm nhấn này thì chúng ta không thể hoàn thành sứ mệnh khai sáng thành công một festival về văn hóa. Hay như công trình Trung tâm triển lãm VH-NT và Nhà hát Cao Văn Lầu với thiết kế độc đáo, thông điệp ý nghĩa: chiếc nón lá tượng trưng cho vật dụng quen thuộc đã song hành với bao nhọc nhằn, chứng kiến bao biến thiên của lịch sử dân tộc; ba nón lá biểu tượng cho ba miền Bắc - Trung - Nam và riêng ở Bạc Liêu lại đại diện cho ba dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa… Công trình đã góp thêm điểm nhấn ấn tượng cho một festival tôn vinh những giá trị văn hóa thuộc về truyền thống dân tộc Việt Nam!

Không chủ quan giành sự thành công về mình, mà đó là nhờ sự chỉ đạo của các cấp, sự cộng đồng trách nhiệm của các tỉnh, thành cùng tham gia. Nhưng thành công riêng của Bạc Liêu là ở chỗ, chúng ta đã chuẩn bị rất chu đáo ở từng công đoạn để cho 21 hoạt động trong khuôn khổ Festival, sự đan xen, sự phụ trợ, bổ sung ý nghĩa của từng hoạt động cho nhau đã làm nên sự thành công chung của lần tổ chức đầu tiên một festival về văn hóa. Và quan trọng nhất là, lễ hội lớn này đã đi đúng trọng tâm, trọng điểm; GS-TS Trần Văn Khê đánh giá khách quan rằng: “Tôi đã được sống trong không gian trọn vẹn của ĐCTT… Cái hồn văn hóa dân tộc phủ trùm mọi ngõ ngách của thành phố Bạc Liêu tạo nên hình ảnh đẹp trong mắt những người dự khán…”.

Hơn 400 nghệ nhân chuyên nghiệp tề tựu về lễ hội và xuất hiện trên sân khấu hoành tráng, ngập tràn cái không gian văn hóa riêng của ĐCTT với con đò, bến nước, miệt vườn; 21 chòi nón lá của hoạt động “Không gian ĐCTT” ở Hồ Nam, những giá trị tinh hoa của ĐCTT tại một khu lưu niệm được đầu tư bằng tấm lòng tri ân cùng ý thức giữ gìn và phát huy giá trị một dòng nhạc dân tộc; những biểu tượng nghệ thuật độc đáo như biểu tượng cây đờn kìm, Trung tâm triển lãm VH-NT và Nhà hát Cao Văn Lầu… Đó là những điều mắt thấy, tai nghe! Và thêm cái cảm nhận từ trái tim, từ tâm thức nữa, cảm nhận chân xác đố ai chối cãi rằng Festival đã hun đúc thêm niềm đam mê, làm cho những người đã gắn đời mình với nghiệp ĐCTT cảm thấy tự hào khi là sứ giả của dòng nhạc dân tộc đã trở thành di sản thế giới… Cộng chung lại, Bạc Liêu đã thành công trọng trách đăng cai và sự thành công ấy đã nâng tầm thành sứ mệnh khai sáng con đường tôn vinh nghệ thuật ĐCTT. Mở đường thành công để những người có trách nhiệm, có tấm lòng với nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật ĐCTT cầm chắc niềm tin rằng, lần thứ hai, lần thứ ba và những lần tiếp theo nữa, 21 tỉnh, thành sẽ luân phiên làm tròn trọng trách tôn vinh và làm thăng hoa dòng nhạc dân tộc giờ là di sản văn hóa của nhân loại.

Cẩm Thúy