Bài 1: Nguy cơ mất đai rừng

(CMO) LTS: Cà Mau là 1 trong 28 tỉnh, thành phố có biển trong cả nước và là một trong những địa phương có ngư trường biển rộng lớn của ĐBSCL. Mặc dù, tỉnh luôn ý thức rõ các mối nguy đến từ biển, nhất là gây hại đê biển, gây hại rừng phòng hộ và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hàng ngàn hộ dân sống ven biển. Tuy nhiên, công tác xây dựng đê biển đến nay vẫn chưa đồng bộ. Nguyên nhân do nguồn vốn gặp khó khăn nên sự ứng phó trong công tác hộ đê của tỉnh thời gian qua chỉ mang tính chắp vá khi có sự cố. Báo Cà Mau online giới thiệu đến độc giả loạt bài: Đê biển mong manh trước sóng.

Từ cái nhìn tổng thể, nếu khu vực ĐBSCL có 750 km bờ biển thì riêng Cà Mau là tỉnh có 3 mặt giáp biển, trải dài từ Đông sang Tây, tổng chiều dài bờ biển hơn 250 km. Dọc tuyến bờ biển Tây 107 km đã hình thành đê biển, được xây dựng sau cơn bão số 5 năm 1997, kịp thời ngăn mặn để bảo vệ vùng ngọt hơn 100 ngàn héc-ta đất sản xuất của tỉnh và hệ sinh thái rừng tràm U Minh Hạ.

Tình trạng sạt lở bờ sông, xói lở bờ biển đang diễn ra hết sức phức tạp, khó lường. Bờ biển đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm mất đai rừng phòng hộ nhiều đoạn. Từ năm 2007 đến nay, rừng phòng hộ ven biển của tỉnh mất trên 8.870 ha, nguy cơ vỡ đê biển Tây đang ngày càng hiện hữu, đe doạ nghiêm trọng đến hàng chục ngàn hộ dân sinh sống vùng ven đê, vùng đệm.

Theo ước tính, bờ biển Tây bị xói lở trên 57 km; Bờ biển Đông cũng đang bị xói lở trên 48 km, có nhiều đoạn mất trắng đai rừng phòng hộ.

Trở lại điểm nóng sạt lở

Ngày 18/9, sau hơn 1 tháng trải qua sự cố nước dâng gây tràn đê biển Tây, làm thiệt hại nặng nề về tài sản người dân và vùng sản xuất trong đê, tỉnh đã ban bố tình trạng khẩn cấp hộ đê biển Tây và đề xuất Trung ương hỗ trợ kinh phí hộ đê khẩn cấp.

Chúng tôi tìm về khu vực giao nhau giữa 2 vùng biển Đông - Tây ở cửa Vàm Xoáy thuộc xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển. Đó là khu vực hơn 8 năm qua ghi nhận nhiều sự xâm lấn từ biển nhất, nhì trong tỉnh. Những vành đai rừng phòng hộ chắn sóng dày hàng ki-lô-mét vươn ra biển giờ đã là những khoảnh đất chỏng chơ, còi cọc.

Khi con nước ròng sát đáy, để lại cảnh tượng những bãi đất là “nền” rừng còn đó những hốc cây, mố đất của gốc cây già, cây đước từng bám sâu vào đất giờ đã bị hất văng bởi sóng.

Phía bên trong bờ cửa Vàm Xoáy thuộc địa phận ấp Kinh Đào Đông và Kinh Đào Tây là hiện hữu những lớp nhà nối tiếp, chen chúc. Hàng chục căn nhà trống huơ vách thiếc, hoặc tốc mái, hoặc sụp sàn không còn trú ngụ được đang xen với cả trăm ngôi nhà khác đang mọc lên bên mép biển. Thậm chí, phía bên kia bờ của ấp Kinh Đào Tây, trụ sở Trạm Kiểm soát Biên phòng Rạch Tàu xây dựng quy mô, kiên cố cũng bị ảnh hưởng nguy kịch nay không còn phát huy được công năng đành phải thực hiện phương án di dời vào bên trong, để lại khu nhà và bến cầu tàu chơi vơi giữa biển.

Cửa biển Vàm Xoáy, 1 trong 8 điểm sạt lở nghiêm trọng trên tuyến bờ biển Đông.

Cột trụ hải đăng cửa Vàm Xoáy, trước kia được xây dựng sâu trong đất liền cả cây số giờ cũng đã lòi ra phía đầu ngọn sóng.

Bên căn nhà hơn 10 năm tuổi đang vắt vẻo ngoài rìa cửa Vàm Xoáy, anh Trần Văn Hận ngồi thẫn thờ bên đống lưới của miệng đáy phơi nắng mưa đang rủ bụi. Thoáng chốc, anh lại nhìn xa xăm về những vệt sóng, những hàng cây được ngư dân cắm xuống làm điểm tựa cho giềng lưới, miệng lú phía Hòn Khoai. “Đó, ngày trước bìa rừng dày ra tới mép những hàng cây kia”, vừa nói, anh vừa chỉ tay hướng cái nhìn của chúng tôi như cố giải thích.

Rồi anh tiếp tục trần tình như để thốt hết nỗi niềm, nỗi hoài niệm một thời phất lên từ nghề đóng đáy ở Vàm Xoáy: “Gia đình tôi là một trong những cư dân về Vàm Xoáy này định cư sớm nhất. Kể hết anh em và con cháu có lúc hơn 30 nóc gia, giờ chỉ còn căn nhà tôi ở khu vực này là “kiên cố” nhất và trụ lại được. Còn lại, hoặc đã di chuyển vào sâu đất liền, hoặc đã đi lao động ngoài tỉnh, vì liên tục mấy năm qua mùa biển thất và ảnh hưởng nặng nề của thiên tai”.

Rồi anh quay sang phía gần nhà, nhìn vào đống đổ nát của những khối bê tông, những vách tường nhà bể vụn vì sóng biển, cho biết thêm, khu vực nhà anh đang sinh sống, trước đây là hiện hữu của nhiều lớp nhà. Căn nhà anh ở hiện tại trước kia cách bãi biển cả trăm mét cộng thêm 1 dãy nhà, 1 vệt rừng, 1 con lộ bê tông. Nhưng 7 năm qua, giờ phía trước nhà anh Hận không còn một khoảnh sân nổi đất. Khi nước lớn, sóng biển vỗ ầm ầm đến tận phía nhà sau.

Dãy nhà, vệt rừng trước nhà anh Hận đã vĩnh viễn bị xoá sổ, con đường bê tông bề thế của khu dân cư Vàm Xoáy ngày nào giờ cũng là khối hoang phế, lởm chởm, ngổn ngang nằm sâu dưới những con sóng biển. “Mấy anh muốn nhìn rõ con lộ ngày trước thì phải chờ lúc nước ròng sát đáy. Giờ nước đang lớn, nó đã ngập”, anh Hận giải thích thêm.

Đê biển Tây, nhiều đoạn oằn mình chịu sóng nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào do đai rừng phòng hộ không còn.

Đai rừng phòng hộ bị đe doạ

Theo báo cáo gần đây nhất của UBND tỉnh Cà Mau, khu vực cửa biển Vàm Xoáy đang sạt lở đai rừng phòng hộ và sạt sâu vào đất liền một vệt dài đến 4.500 m. Đó là 1 trong 6 điểm sạt lở nghiêm trọng nhất khu vực bờ biển Đông từ Đất Mũi ngược lên Gành Hào, Bồ Đề.

Thậm chí, cả vành đai kè hơn 1,5 km ở cửa biển Rạch Gốc cũng đã bị sụp lún do sóng biển. Men theo những địa danh thuộc tốp “nguy cơ” nhất, từ Đất Mũi chúng tôi ngược lên Bồ Đề rồi rẽ thẳng ra Hốc Năng. Đó là 1 trong 3 cửa lớn thuộc địa phận xã Tam Giang Tây, huyện Ngọc Hiển. Phó chủ tịch UBND xã Tam Giang Tây Nguyễn Đức Tài cho hay: “Thời gian gần đây, cửa Hốc Năng sạt lở rừng nghiêm trọng. Có đoạn mất trắng rừng và sóng biển đã tiến sâu vào đến bờ vuông tôm của hộ dân”.

Trên chiếc vỏ composite cỡ lớn chuyên dụng xuyên rừng, vượt biển của Hạt Kiểm lâm Tam Giang Tây, anh Khái đưa chúng tôi tiến thẳng vàm kênh Chà Là từ sông Thủ. Ngày trước, để đi tuần tra từ Thủ ra Chà Là phải mất đoạn đường sông 5-7 cây số để đến bờ biển, giờ đây chỉ mất chưa đầy 1 cây số. Sóng biển đã tiến sâu gần đến sông Thủ thuộc khu vực Chợ Thủ, xã Tam Giang Tây. Anh Khái cho hay: “Tuyến này mỗi năm mất phăng khoảng 20 m rừng, có đoạn eo sóng biển cứ khoét sâu thêm, mỗi năm chừng 50 m. Nếu cứ diễn ra những sự cố thiên tai như những năm gần đây thì đai rừng phòng hộ từ Bồ Đề đến Chà Là, Hốc Năng sẽ không còn trong vài năm nữa”.

Dọc dài ngược lên từ Bồ Đề đến Gành Hào vài chục ki-lô-mét bờ biển là những Hố Gùi, Giá Cao, Giá Lồng Đèn, Bồ Cộ, Ấp Hạp cũng đang gánh chịu tượng tự cảnh sạt lở nghiêm trọng này. Phó chủ tịch UBND xã Tân Tiến, huyện Đầm Dơi Huỳnh Ngọc Khải cho hay: “Phía Giá Lồng Đèn, khoảng năm 2003-2004 còn là điểm tham quan du lịch, bởi có bãi biển đẹp thoai thoải phía biển. Giờ bãi ấy đã vĩnh viễn mất tăm, kèm theo đó là sự xâm thực sâu vào vành đai rừng phòng hộ”.

Và cứ thế, trên tuyến vành đai rừng phòng hộ hơn 50 km ở biển Đông mà chúng tôi đã đi qua đều ghi nhận tình hình chung là rừng phòng hộ đã và đang mỏng dần, nguy cơ mất trắng vành đai này nếu không có giải pháp can thiệp bằng khoa học công nghệ trong chương trình phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng./.

Phong Phú - Khánh Hưng

Bài 2: Chờ giải pháp bền vững