Truyền hình
Di sản văn hoá được xem là “ký ức sống” của mỗi vùng đất, nơi lưu giữ lịch sử, bản sắc và tinh thần của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, thực tế tại Cà Mau, có không ít di tích đang trong tình trạng “ít được biết đến, khai thác chưa tới”. Bên cạnh các giải pháp của ngành chức năng, thì góc nhìn từ các chuyên gia, doanh nghiệp du lịch cung cấp, gợi mở cho tỉnh về chiến lược bảo tồn gắn với phát huy hiệu quả giá trị di tích.
Nhận diện đúng giá trị
Nhà báo, Hoạ sĩ, Thạc sĩ Nguyễn Kim Phiến, Giám đốc Trung tâm UNESCO Bảo tồn di sản mỹ thuật văn hoá Việt Nam (trực thuộc Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam), chia sẻ, vấn đề cốt lõi nằm ở cách tiếp cận và tư duy khai thác di sản. Ðã đến lúc cần chuyển từ tư duy “giữ gìn di tích” sang “quản trị giá trị di sản” - bước chuyển mang tính chiến lược nếu muốn di sản thực sự sống trong đời sống đương đại. Bước chuyển này cần được thể hiện ở 3 điểm chính yếu: nhận diện đúng giá trị, đặt di sản vào quy hoạch phát triển và kích hoạt hệ sinh thái tham gia.
Di sản văn hoá là phần hồn của dân tộc, là sự tích tụ của ký ức, tri thức và bản sắc qua thời gian. Một mái đình, một câu chuyện dân gian hay một tập tục truyền đời - tất cả đều là di sản nếu được cộng đồng gìn giữ và tiếp nối. Ðiều quan trọng là di sản không “đứng yên”, mà tồn tại, biến đổi và phát triển cùng đời sống. Khi di tích chỉ còn là vật thể, thiếu đi câu chuyện và sự tham gia của con người, giá trị sẽ dần phai nhạt. Ngược lại, khi di tích được kể lại, được trải nghiệm và được đặt trong bối cảnh hiện đại, sẽ tiếp tục sống và lan toả. Ðó là lý do vì sao bảo tồn không thể chỉ dừng ở việc “giữ nguyên hiện trạng”, mà cần đặt trong chiến lược dài hạn gắn với phát triển văn hoá và du lịch.
Di tích Lịch sử cấp tỉnh Căn cứ Tỉnh uỷ tại Xẻo Ðước (xã Phú Mỹ).
Theo bà Nguyễn Kim Phiến, yếu tố quan trọng nhất vẫn là “câu chuyện”. Di tích chỉ thực sự có giá trị khi trả lời được câu hỏi: “Vì sao hôm nay chúng ta cần nó?”. Chẳng hạn, di tích Hồng Anh Thư quán có thể kể câu chuyện về truyền thống yêu nước; di tích Căn cứ Tỉnh uỷ ở Xẻo Ðước kể về tinh thần kháng chiến; còn Khu Lưu niệm nghệ nhân dân gian Nguyễn Long Phi là biểu tượng của trí tuệ dân gian và bản sắc Nam Bộ... Khi mỗi di tích trở thành một câu chuyện chạm đến cảm xúc, người dân sẽ tự hào, du khách sẽ tìm đến và di sản sẽ trở thành nguồn lực phát triển thay vì chỉ là “di tích cần bảo tồn”.
Tại Cà Mau, nhiều địa danh như: Nhà Dây Thép, Hồng Anh Thư quán, hòn Ðá Bạc hay Bến Vàm Lũng... đều mang giá trị lịch sử, văn hoá đặc sắc. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc bảo tồn vật lý, các di tích này rất dễ rơi vào quên lãng theo thời gian. Ngược lại, nếu mỗi di tích được “định danh” rõ ràng, là di sản tri thức, di sản cách mạng hay di sản dân gian và được đặt trong chiến lược phát triển cụ thể, chúng sẽ tự tạo ra sức sống. Chẳng hạn, di tích Căn cứ Tỉnh uỷ ở Xẻo Ðước hay Lung Lá - Nhà Thể hoàn toàn có thể trở thành trục giáo dục kết hợp giữa lịch sử và sinh thái, thay vì chỉ là điểm tham quan đơn lẻ.
Thực tế không thể phủ nhận là di sản chỉ thực sự có giá trị khi có sự tham gia của cộng đồng. Người dân không chỉ là “người bảo vệ”, mà còn là người kể chuyện, người truyền cảm hứng và là chủ thể sáng tạo. “Ðiều này thể hiện rõ qua Khu Lưu niệm nghệ nhân dân gian Nguyễn Long Phi, nơi gắn với hình tượng dân gian bác Ba Phi. Nếu thiếu đi những câu chuyện được kể bằng giọng điệu đặc trưng Nam Bộ, giá trị của nhân vật này sẽ chỉ còn nằm trên trang sách”, bà Nguyễn Kim Phiến dẫn chứng.
Hòn Khoai được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) công nhận Di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia năm 1990. (Trong ảnh: Du khách tham quan, ngắm cảnh từ Hải đăng trên đảo Hòn Khoai)
Vì vậy, theo bà Nguyễn Kim Phiến, để “đánh thức” di sản, cần trao quyền cho người dân tham gia khai thác và hưởng lợi từ di sản, đồng thời khơi dậy niềm tự hào địa phương. Khi người dân trở thành những “hướng dẫn viên văn hoá” tự nhiên, họ sẽ kể câu chuyện quê hương bằng cảm xúc chân thật - một hình thức truyền thông bền vững và có sức lan toả mạnh mẽ.
Ðịnh vị thương hiệu
Góc nhìn từ doanh nghiệp du lịch, theo bà Trần Ngọc Loan, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ du lịch và vé máy bay Nice Tourist, để phát triển du lịch di sản bền vững, Cà Mau cần kết nối các điểm di tích thành hành trình thống nhất, có câu chuyện xuyên suốt. Các địa danh như: Bến Vàm Lũng, Tượng đài kỷ niệm Chuyến tàu tập kết ra Bắc 1954, Ðình Tân Hưng, Ðền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh... cần được liên kết thành tuyến hành trình về nguồn tìm hiểu lịch sử đấu tranh và đời sống văn hoá vùng đất địa đầu cực Nam.
Cần xác định các “hạt nhân di sản” như: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau hay rừng tràm U Minh Hạ làm nền tảng phát triển, kết hợp với các giá trị văn hoá bản địa như đờn ca tài tử, đời sống vùng sông nước. Việc liên kết cần được thực hiện trên nhiều phương diện: nội dung (xây dựng chủ đề xuyên suốt), trải nghiệm (kết hợp tham quan - kể chuyện - ẩm thực - cộng đồng), quản lý (quy hoạch đồng bộ, kiểm soát khai thác) và cộng đồng (trao quyền cho người dân).
Toạ lạc tại phường Bạc Liêu, Nhà Công tử Bạc Liêu - công trình 100 năm tuổi với kiến trúc đặc sắc, là một trong những điểm đến hấp dẫn của Cà Mau. Ảnh: HỮU THỌ
Ở góc độ quản lý, ông Trần Xuân Trường, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến du lịch tỉnh Cà Mau (Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch), cho rằng, để phát huy giá trị di tích, cần ưu tiên giải quyết bài toán hạ tầng giao thông. Hiện nay, nhiều điểm di tích chưa thể đón xe lớn, gây khó khăn cho các doanh nghiệp lữ hành trong việc xây dựng tour, tuyến. Việc kết nối các điểm dừng chân trên tuyến Quốc lộ 1 như Bến Vàm Lũng hay các di tích khác là rất cần thiết để tạo thành hành trình hoàn chỉnh.
Cà Mau cũng cần tăng cường liên kết với các địa phương trong vùng đồng bằng sông Cửu Long nhằm hình thành chuỗi trải nghiệm liên hoàn, kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Bài toán bảo tồn và phát huy giá trị di tích không phải là câu chuyện riêng ở Cà Mau, mà là vấn đề chung của nhiều địa phương giàu di sản. Với những định hướng rõ ràng, từ thay đổi tư duy, phát huy vai trò cộng đồng, ứng dụng công nghệ đến xây dựng câu chuyện di sản, Cà Mau hoàn toàn có thể tạo ra bước chuyển mạnh mẽ. Khi di sản được đặt vào trung tâm của phát triển, sẽ trở thành “dòng chảy sống”, góp phần định hình bản sắc và nâng cao vị thế địa phương, tạo nguồn lực cho phát triển bền vững vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc./.
Hoàng Vũ
Xem thêm bình luận