Bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn - Hướng đi bền vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, việc giữ rừng gắn với phát triển sinh kế bền vững không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu sống còn đối với tỉnh Cà Mau.

• Không chủ quan, mất cảnh giác với công tác bảo vệ rừng
• Lan toả trách nhiệm bảo vệ rừng
• Thúc đẩy tăng trưởng xanh từ Đề án bảo vệ rừng ven biển

Giữ rừng - Giữ nguồn sinh kế

Cà Mau sở hữu hơn 102.000 ha rừng và đất rừng ngập mặn. Ðây không chỉ là hệ sinh thái quý giá mà còn là nguồn sinh kế của hàng chục ngàn hộ dân địa phương, bởi rừng là môi trường sống lý tưởng của nhiều loài thuỷ sản, tạo nguồn lợi lâu dài cho nghề nuôi thuỷ sản.

Tại rừng ngập mặn Cà Mau, người dân chủ yếu sinh sống bằng mô hình nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng. Hiện có khoảng 31.000 ha với gần 6.000 hộ nuôi đạt được các chứng nhận quốc tế uy tín như: Naturland, ASC, EU... Nhờ đó, tôm sinh thái Cà Mau được xuất đi hơn 90 quốc gia trên thế giới. Ðáng mừng hơn, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả giá cao hơn từ 10-15% so với tôm nuôi thông thường để thu mua các sản phẩm gắn liền với trách nhiệm giữ rừng của nông dân.

Bên cạnh đó, các chương trình giao khoán rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng đã góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân. Khi rừng trở thành “nguồn vốn sống”, người dân chủ động giữ rừng, xem rừng là tài sản lâu dài chứ không phải đối tượng khai thác ngắn hạn.

Mỗi người dân sống dưới tán rừng trở thành "kiểm lâm viên" trong bảo vệ và phát triển rừng.

Ông Phan Minh Chí, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá: “Người dân sống gắn bó với rừng nay đã thay đổi tư duy. Họ tiến bộ và quyết tâm bám rừng, giữ rừng, bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng rừng là nơi trú ngụ và tạo nguồn thức ăn dồi dào cho thuỷ sản, nếu không giữ rừng thì sẽ mất chén cơm của mình. Từ đó, mỗi người dân trở thành "kiểm lâm viên", đồng hành cùng ngành chức năng trong bảo vệ, phát triển cũng như chủ động phát hiện và tố giác các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp”.

Cơ hội kinh tế mới từ “bán không khí sạch”

Không chỉ nuôi dưỡng sinh kế người dân, rừng ngập mặn Cà Mau trải dài hàng chục ngàn héc-ta dọc bờ biển còn được ví như “lá chắn xanh” bảo vệ đất liền trước sóng gió, triều cường và xâm nhập mặn. Ðặc biệt, các nghiên cứu cho thấy, dưới tán rừng ấy còn có “bể lưu trữ carbon” khổng lồ, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong giảm thiểu biến đổi khí hậu. Carbon không chỉ được lưu giữ trong thân, rễ cây mà còn nằm sâu trong lớp trầm tích dưới mặt đất - nơi có thể lưu trữ carbon từ hàng trăm đến hàng ngàn năm. Chính điều này giúp rừng ngập mặn có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon cao hơn nhiều so với rừng trên đất liền, tạo ra tiềm năng “carbon xanh” vượt trội.

Hệ sinh thái rừng ngập mặn Cà Mau hấp thụ và “làm sạch” hơn 30 triệu tấn CO2 mỗi năm, đứng đầu cả nước và chiếm phần lớn trong tổng trữ lượng hơn 80 triệu tấn CO2 toàn quốc.

Ông Nguyễn Chí Thiện, Giám đốc Sở Công thương, cho biết: “Tại các xã Viên An và Ðất Mũi đã hình thành bản đồ carbon xanh với sự hỗ trợ của WWF (Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên) - Việt Nam. Những cây đước, cây mắm không còn đơn thuần là thực vật bảo vệ rừng mà được định danh và theo dõi chặt chẽ bằng công nghệ số. Ðây chính là "tấm vé thông hành" để Cà Mau bước vào thị trường tín chỉ carbon quốc tế đầy khắt khe. Khả năng hấp thụ carbon của rừng Cà Mau có thể mang về nguồn thu tối thiểu khoảng 150 triệu USD (tương đương hơn 3.500 tỷ đồng) mỗi năm - nguồn lực không nhỏ giúp tỉnh tái đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc rừng, xây dựng các công trình chắn sóng và nâng cao đời sống người dân. Nếu cơ chế này được khai thông, nông dân vùng rừng Cà Mau không chỉ sống bằng mô hình nuôi tôm dưới tán rừng mà còn có thêm nguồn thu chính đáng từ việc "bán không khí sạch".

Nhận thức rõ giá trị đó, tỉnh Cà Mau khởi động dự án nghiên cứu, đánh giá tính khả thi, thiết kế và đề xuất dự án tín chỉ carbon xanh, với mục tiêu vận động cộng đồng ven biển phục hồi và bảo vệ hàng ngàn héc-ta rừng ngập mặn. Dự án đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để xây dựng mô hình đạt chuẩn toàn cầu, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính, vừa mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho địa phương.

Ðoàn kiểm tra của tỉnh thường xuyên thăm rừng nhằm thúc đẩy tinh thần bám rừng, giữ rừng của người dân và cán bộ địa phương.

Theo kế hoạch, việc bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn không chỉ nâng cao giá trị sinh thái mà còn giúp Cà Mau tham gia thị trường carbon toàn cầu - nơi các tổ chức, doanh nghiệp chi trả cho các tín chỉ carbon nhằm bù đắp lượng phát thải của mình. Ðiều này hứa hẹn mang lại nguồn thu lớn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch mô hình phát triển kinh tế xanh của tỉnh.

Các hoạt động trồng mới, phục hồi rừng ngập mặn cũng đang được triển khai với sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức bảo tồn. Tiêu biểu là mô hình “Net Zero Forest” của một doanh nghiệp lớn, phối hợp cùng đối tác địa phương tái tạo khoảng 25 ha rừng ngập mặn tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau. Dự án góp phần giữ đất, chống xói lở, đồng thời hình thành bể hấp thụ carbon với khả năng lưu trữ dự kiến lên tới hàng chục ngàn tấn carbon.

Giữ rừng chính là giữ sinh kế bền vững cho hôm nay và mai sau. Với Cà Mau, phát triển kinh tế không thể tách rời bảo vệ rừng, và bảo vệ rừng chỉ hiệu quả khi gắn liền với lợi ích thiết thực của người dân. Sự đồng hành giữa chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư trong bảo vệ, phát triển rừng sẽ là chìa khoá để tỉnh tiếp tục phát triển bền vững và thích ứng trước những thách thức của biến đổi khí hậu./.

Lam Khánh