Những ngày tháng Bảy, mảnh đất địa đầu cực Nam Tổ quốc như lắng lại trong không khí thiêng liêng của dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ; dòng chảy tri ân đang cuộn trào trên khắp quê hương Cà Mau, kết nối lịch sử hào hùng với khát vọng vươn mình của hôm nay.

Vùng quê cách mạng Đôn Bơ - Cựa Gà (ấp Thạnh Hưng 2, xã Vĩnh Mỹ) hôm nay đổi thay, khởi sắc từng ngày. Những dấu tích chiến tranh được gìn giữ, giáo dục truyến thống; những chính sách đền ơn đáp nghĩa được triển khai thiết thực, góp phần để vùng đất từng chịu nhiều mất mát trong chiến tranh vươn lên trong nhịp sống mới.

Tháng Bảy về, khắp các xã, phường trên địa bàn tỉnh Cà Mau lại rộn ràng các hoạt động đền ơn đáp nghĩa. Mỗi món quà trao đi, mỗi lời thăm hỏi chính là cách thế hệ hôm nay tiếp nối mạch nguồn tri ân sâu sắc công lao to lớn của các anh hùng liệt sĩ, người có công với cách mạng đã cống hiến, hy sinh cho Tổ quốc.

Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Hồ Thị Kỷ (1949-1970) sinh ra tại ấp Cây Khô, xã Tân Lợi (nay là Xã Hồ Thị Kỷ). Hoạt động trong Ðội Biệt động thị xã Cà Mau, chị nổi tiếng với những chiến công lẫy lừng và sự hy sinh quả cảm ở tuổi 21, trở thành biểu tượng rực rỡ cho tinh thần cách mạng quật khởi của tuổi trẻ đất mũi.

Kết thúc cuộc trường chinh 30 năm đánh giặc, ở mảnh đất có hình tượng như mũi con tàu, việc hai cha con cùng ra trận có lẽ không nhiều. Chính uỷ Trung đoàn 1, Quân khu 9, Vưu Hoà Thạnh (Tư Bằng) và con trai Vưu Minh Chiến là điển hình trong cuộc chiến đấu vì độc lập, thống nhất đất nước đã để lại cho gia đình, đồng đội sự tiếc thương vô hạn.

Chiều 24/7, Tỉnh uỷ, HĐND, UBND, Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau long trọng tổ chức Lễ truy tặng Danh hiệu vinh dự Nhà nước "Bà mẹ Việt Nam anh hùng" và truy tặng Huân chương Kháng chiến cho các liệt sĩ có nhiều cống hiến trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026).

Những ngày Tháng 7, tại các địa chỉ đỏ, nghĩa trang liệt sĩ và gia đình chính sách trên địa bàn tỉnh Cà Mau luôn rộn ràng màu áo xanh tình nguyện. Với tuổi trẻ hôm nay, hoạt động tri ân không chỉ dừng ở những buổi dâng hương, dọn vệ sinh hay tặng quà, mà còn được cụ thể hoá bằng nhiều việc làm thiết thực như tổ chức "Bữa cơm tri ân", chăm sóc Mẹ Việt Nam anh hùng, chỉnh trang nghĩa trang liệt sĩ... Qua đó góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương.

Ðứng trước công trình Bia tội ác Mỹ - nguỵ ở Bàu Hang - Tân Tiến, người cựu chiến binh lão thành tuổi 83 Nguyễn Văn Tòng (sinh năm 1943, quê ấp Tân Ðức A, xã Tân Ðức, huyện Ðầm Dơi cũ; nay là xã Tân Thuận) không thể nào quên ký ức cách đây 67 năm - ngày giặc gieo rắc tội ác kinh hoàng ngay tại nơi này.

Có những mùa xuân của tuổi trẻ không được ghi dấu bằng mối tình đầu thơ mộng hay những ước mơ trong trẻo, dự định về tương lai rộng mở, mà bằng tiếng súng, cuộc hành quân xuyên đêm, những lần đối mặt với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất, nhưng câu chuyện về những nữ pháo binh và nữ biệt động của Cà Mau vẫn luôn là biểu tượng đẹp về một thế hệ đã gửi trọn tuổi thanh xuân cho quê hương, đất nước.

Ngày 18/7, cán bộ, đoàn viên thanh niên, lực lượng dân quân tự vệ xã Châu Thới phối hợp với cán bộ, nhân viên Viettel khu vực Vĩnh Lợi ra quân tổng vệ sinh, chỉnh trang Nghĩa trang liệt sĩ xã.

Toạ lạc bình yên bên cạnh đầm Thị Tường (ấp Xẻo Đước, xã Phú Mỹ), di tích Căn cứ Tỉnh uỷ Xẻo Đước đứng hiên ngang trước cảnh sắc thiên nhiên bình dị. Nơi đây từng là chứng nhân cho một thời kỳ gian lao đầy bom đạn, từng là căn cứ huyền thoại trong lòng Nhân dân. Đi qua những đau thương của quá khứ, đất và người Phú Mỹ hôm nay đang viết tiếp những trang sử mới bằng niềm tự hào và khát vọng bình yên, trù phú.

Trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, có những lớp thanh niên sẵn sàng gác lại tuổi xuân đẹp nhất đời mình, tình nguyện lên đường ra tiền tuyến. Ðó chính là những thanh niên xung phong (TNXP) đã góp phần viết nên những trang sử oai hùng của dân tộc. Hơn nửa thế kỷ sau mùa xuân thống nhất đất nước, gần 2 ngàn cựu TNXP tỉnh Cà Mau vẫn luôn gìn giữ và phát huy truyền thống vẻ vang: vững vàng vượt qua mọi khó khăn, đoàn kết, nghĩa tình, tích cực góp sức xây dựng quê hương và luôn là niềm tự hào của nhiều thế hệ.

Ðến ngã tư Ngô Quyền - Lý Bôn (Khóm 1, phường An Xuyên), nhiều người không khỏi xúc động khi nhìn thấy tượng đài ngọn hải đăng nhỏ. Ðó là chứng tích lịch sử ghi dấu ngày bi hùng của 85 năm về trước. Hướng tới kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026), chúng ta lại bồi hồi nhớ về những người con đã ngã xuống vì mảnh đất này, mà đỉnh cao của lòng kiên trung chính là sự kiện ngày 12/7/1941.

Cách đây 60 năm, một ngày tháng 7/1966, trời Ðòn Dong - Tân Quảng trong xanh, các con kênh, mương, mặt ruộng lấp loáng nước; vùng tranh chấp quanh Biệt khu Hải Yến - Bình Hưng của bọn Mỹ - nguỵ vẫn yên tĩnh như mọi ngày, nhưng âm thầm trong ấy là sự sôi sục, chờ đợi một trận quyết chiến.

Sáng 10/7, Bảo tàng tỉnh Cà Mau phối hợp Đoàn Thanh niên phường Vĩnh Trạch tổ chức chương trình ngoại khoá "Trạm dừng ký ức tháng 7", hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7. Chương trình thu hút hơn 80 đoàn viên, thanh niên tham gia.

Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND), Dũng sĩ diệt nguỵ Phùng Ngọc Liêm với “Tiếng mìn bất tử” sinh ngày 10/7/1955, quê quán tại ấp Mỹ Ðông, xã Mỹ Quới, huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng (cũ), nay là thành phố Cần Thơ. Tham gia cách mạng từ ngày 1/2/1968 khi mới 13 tuổi, Phùng Ngọc Liêm trở thành chiến sĩ nhỏ tuổi can trường của Ðội Biệt động thị xã Bạc Liêu thời bấy giờ.

Trung tuần tháng 5/2026, tôi nhận được cuộc điện thoại của anh Phạm Phi Thường, thủ trưởng cũ của tôi, nguyên Giám đốc Ðài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau. Anh nói tới đây cần làm một bộ phim tài liệu về Trường Nội trú Cà Mau - Ninh Bình, nhờ tôi viết kịch bản.

Những ngày tháng 5, khi cả nước hướng về kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng tôi tìm về xã Châu Thới thăm Ðền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ðây không chỉ là Di tích Lịch sử - Văn hoá quốc gia mà còn là biểu tượng của lòng trung kiên và tình cảm son sắt mà người dân địa đầu cực Nam Tổ quốc dành cho vị lãnh tụ kính yêu.

Những ngày tháng 4, cả nước rộn ràng không khí hướng về kỷ niệm 51 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026) với niềm xúc động lẫn tự hào. Nhưng giữa niềm tự hào chung của dân tộc, ở Lung Máng Diệc vẫn còn khoảng lặng của mất mát, nhắc nhớ rằng phía sau hoà bình, độc lập là những hy sinh không thể nào quên.

Trong những ngày tháng Tư lịch sử, hành trình trở về với cội nguồn đang được người trẻ lan toả mạnh mẽ. Lịch sử không còn là những trang sách khô khan mà hiện hữu qua từng ký ức, tái hiện qua từng “địa chỉ đỏ” và truyền đi thông điệp: phải biết trân trọng, gìn giữ và tiếp nối truyền thống dân tộc.

Sáng 30/4, tại Di tích Lịch sử quốc gia Địa điểm trận Giồng Bốm (xã Phong Thạnh), UBND tỉnh Cà Mau long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 80 năm Trận Giồng Bốm (15/4/1946-15/4/2026).

Cách nay tròn 80 năm, tại xã Phong Thạnh đã diễn ra trận chiến ác liệt chống thực dân Pháp xâm lược. Toà thánh Ngọc Minh bị tàn phá nặng nề, 137 chiến sĩ “áo trắng” anh dũng hy sinh. Dù không giành thắng lợi về quân sự, trận Giồng Bốm đã tạo tiếng vang khắp Nam Bộ, giáng đòn mạnh vào âm mưu của kẻ thù.

Thời gian qua, công tác “đền ơn đáp nghĩa” tại xã Hưng Mỹ luôn được quan tâm thực hiện, thông qua những việc làm thiết thực và giàu tính nhân văn. Từ những phần quà tri ân, những mái nhà tình nghĩa đến sự sẻ chia trong đời sống hàng ngày, tất cả góp phần chăm lo tốt hơn cho các gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng, tô thắm đạo lý "uống nước nhớ nguồn" trong cộng đồng.

Ði qua những năm tháng đạn bom, cùng với xương máu, hy sinh của biết bao anh hùng liệt sĩ, những địa danh như: Chống Mỹ, Anh Dũng, Quyết Chiến, Quyết Thắng... đã gắn liền với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Hơn nửa thế kỷ thống nhất, những tên gọi này vẫn vang vọng hào khí cha ông, đóng vai trò quan trọng trong việc bồi đắp truyền thống cách mạng cho các tầng lớp Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Với nhiều người dân Cà Mau, ông Sáu Sơn là gương mặt quen thuộc, như “người kể chuyện lịch sử” - Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Kể chuyện lịch sử tại Bảo tàng tỉnh Cà Mau. Ông đã dành nhiều năm cuộc đời để truyền lửa đam mê lịch sử cho thế hệ trẻ.

"Ai qua Giồng Bốm hôm nay/ Nhớ ngày khởi nghĩa chống Tây hôm nào". Cách nay 80 năm trận Giồng Bốm ghi dấu một mốc son chói lọi trong cuộc đấu tranh chống Pháp của Nhân dân vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc. Sự hy sinh của những nghĩa quân “áo trắng” là biểu tượng bất diệt cho tinh thần "đạo không rời đời, dân không rời nước", để lại niềm xúc động và sự tri ân sâu sắc trong lòng hậu thế. Trong tiến trình phát triển, di tích Giồng Bốm đã trở thành bảo tàng tinh thần lưu giữ những giá trị vô giá cho thế hệ mai sau.

Tháng 4/1971, trong cái nắng như đổ lửa, cánh đồng Ðất Cháy (xã Phong Lạc cũ, nay là Xã Trần Văn Thời) ngả màu vàng sậm, những gốc rạ trơ đen, mương phèn khô nứt nẻ; bờ chuối, hàng tràm sau hậu đất lá khô rủ xuống, vàng hoe.

Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử kháng chiến Việt Nam, có những người phụ nữ mà cuộc đời họ đã trở thành huyền thoại, gắn liền với sự sống còn của phong trào cách mạng miền Nam. Bà Nguyễn Thị Ðược (bí danh Thanh), còn được gọi với tên thân mật Hai Ðược, là biểu tượng như thế.

Trong không khí ấm áp những ngày đầu năm 2026, đoàn công tác tỉnh Cà Mau có chuyến thăm và làm việc tại tỉnh Ninh Bình. Chuyến đi không chỉ là hoạt động công tác thuần tuý mà còn là cuộc hội ngộ của những người anh em, cùng ôn lại truyền thống 65 năm kết nghĩa bền chặt và mở ra chương mới trong hợp tác phát triển.

Rạng sáng 1/5/1930, chưa đầy 100 ngày Ðảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (ngày 3/2/1930 tại Hương Cảng, Trung Quốc), lá cờ đỏ búa liềm ngạo nghễ tung bay trên ngọn cây dương trước sân Đình Tân Hưng, bên bờ sông Rạch Rập (làng Tân Hưng), cách trung tâm đầu não của thực dân Pháp ở chợ Cà Mau hơn 2 km, báo hiệu mùa xuân độc lập, tự do của dân tộc bắt đầu.