Đau đáu hương xưa

Nhìn thấy bà lão bán cốm nếp vắt thành viên tròn như trái banh lông (trái bóng tennis), tôi nhớ hồi tóc còn để chỏm, má ngồi rang nếp bằng bó rơm nhỏ bên bếp lửa chụm bằng củi bình bát. Sợ mấy đứa con nít ngồi gần bị nóng, má bảo: “Xích ra kia một chút!”. Nhưng bọn nhóc bỏ ngoài tai, cứ há hốc mồm nhìn cái chảo nếp rang, khi có mấy hạt nổ “tách tách” bung ra hạt cốm màu trắng là đồng loạt reo lên: “Có cốm rồi! Có cốm rồi!”.

Chắc ngày xưa do mình nghèo, đời sống quá thiếu thốn nên ăn cái gì cũng ngon, tôi nghĩ như vậy! Nhìn mấy đứa nhỏ vây quanh bà lão bán cốm trước sân trường tiểu học trên đường về quê, tôi bỗng nghe thoang thoảng mùi nếp rang pha lẫn khói củi bình bát mà cảm thấy mắt mình cay cay! Nhớ má mặc chiếc áo túi sờn vai, trên đầu đội chiếc khăn rằn, mắt nheo nheo vì khói, tay má khuấy liên tục để nếp nóng đều cho cốm nổ đồng loạt. Khi cái chảo nhấc lên khỏi đám lửa thì cái thúng đã chờ sẵn kế bên, cốm được đổ vô đây nhiều mẻ, làm nguội, rồi sàng sảy cho sạch trấu. Đường mía được thắng thành kẹo non, cho thêm chút nước gừng tươi, đây là thứ kết dính những hạt cốm nếp để vo tròn thành “trái banh” theo cách gọi của đám con nít háo ăn đang chực chờ từ sớm. Xong rồi, mỗi đứa cầm một “trái” ăn lấy ăn để, tôi cũng là đứa có thành tích cao trong việc ăn nhanh, ăn nhiều nhất. 
Làm cốm nếp đơn giản là vậy, nhưng không phải lúc nào cũng có mà ăn đâu! Cốm được làm khi mùa màng xong xuôi, lúa đã vô bồ, có thời gian rảnh rỗi mới làm, hay nhà có đám giỗ, món cốm nếp dùng để đãi họ hàng tụ họp về buổi chiều tiên thường.
Hồi đó ở quê đâu có đủ thứ như bây giờ, ngoài hai bữa cơm, món ăn thêm chỉ tự mình làm lấy từ gạo, nếp, đậu, khoai, chuối… để cho ra các loại bánh dân dã thơm ngon, bổ dưỡng… Trừng gà ta làm bánh bông lan, nếp than gói bánh ít; đậu xanh, đậu trắng, chuối xiêm làm nhưn bánh tét; gà, vịt má nuôi làm nhưn bánh xèo hay nấu cháo, nấu cari; muốn ăn bún, hay bánh tằm, bánh canh, bánh lọt… thì ngâm gạo xây thành bột bằng chiếc cối đá. Ôi, nhắc lại mà thấy thèm cái không khí cả nhà quây quần làm bánh lá rau mơ, đám con nít cũng chen vô “làm thử”, khi bánh chín giành nhau “thành tích” những hình thù ngộ nghĩnh do mấy đứa tinh nghịch sáng tạo ra rồi đặt tên cho “tác phẩm” đó làm cả nhà cười chảy nước mắt…
Ngày xưa của tôi là như vậy đó! Làm sao quay lại cái thuở tụm năm tụm bảy ngồi “chu mỏ” đợi mẻ nếp rang thành cốm, cái thuở trẻ con chưa biết hình siêu nhân, mà trong trí tưởng tượng của chúng tôi chỉ có ông Bụt, bà Tiên, Tề Thiên Đại Thánh, Thạch Sanh… qua lời kể của bà. Ngày xưa trước mắt chúng tôi là đồng sâu, ruộng cạn, là con kênh có bông súng nở đầy, là cây ổi thơm lừng trái chín, là con sáo trong lồng tập nói “má ơi!”.
Bút Ngọc