Mùa gặt quê mình

Tết qua, gió từ ngoài đồng rì rào thổi vào trong xóm mát rượi. Trời vừa hé bình minh, cả xóm đã thơm lừng mùi lúa chín. Vậy là một mùa gặt nữa lại về, trong lá, trong sương ngậy thơm miền ký ức. Lòng tôi bỗng thấy nhớ da diết và yêu sao quê mình mùa gặt.

Vào mùa, mấy chú gà trống chưa gáy rộ trên mấy cây xoài là ba má tôi đã thức dậy. Ba thay bộ quần áo màu nâu sờn vai ngồi trên bàn tròn uống trà. Má nhóm bếp cà ràng thổi lửa nấu cơm. Vừa coi bếp lửa, má vừa lui cui kiếm nón lá, chiếc khăn rằn, lưỡi hái, ấm nước… đợi đến khi nào ăn cơm xong thì tất tả ra đồng cho kịp. Hồi tôi còn nhỏ xíu, tới mùa lúa chín thì nông dân xứ tôi phải gặt lúa bằng lưỡi hái nên ai cũng tranh thủ đi thật sớm kẻo trưa thì trời nắng. Khi ông mặt trời mở mắt thiệt tròn là lúc tôi cùng với mấy đứa con nít trong xóm chạy ùa ra ruộng. Thiệt tụi nó cũng ham chơi gì đâu, nghe tôi rủ là khoái chí chạy vù vù không biết mệt gì ráo trọi.

Mặt trời lên khỏi đọt tre là ba tôi đã gặt xong lối gặt cuối cùng, má tôi cũng vừa gom mấy mớ lúa bó lại cho xong công đất. Phía trước mặt là công đất của chú Bảy, sau lưng là phần của cô Năm. Nghe những tiếng cười giòn tan của cô, của chú, của thím là tôi biết ngay ai cũng đã gặt xong. Má tôi lấy ấm nước rót ra mời từng người khi ai nấy đã ngồi lên bờ ruộng nghỉ mệt. Tiếng cười, tiếng nói rộn rã xua tan hết những mệt nhọc, vất vả của ngày mùa. Mùa gặt, cái nắng khéo đùa cứ khô hanh, chói chang vàng như màu rạ mới. Có lẽ những cơn gió là hiền hòa nhất, chúng cứ nối đuôi nhau thổi từng đợt, từng đợt… mát không gì bằng. Trong cánh gió thoảng nghe mùi phù sa của đất, mùi rạ nồng nàn chan chứa những giọt mồ hôi theo những luống cày mấy tháng trời vất vả, lo toan của những người nông dân chơn chất.
Tình quê giản đơn coi vậy mà vui, hết công đoạn, gom lúa bó thì máy suốt lúa đã chễm chệ dựa lưng sát bên những đống lúa cao giữa ruộng. Máy chạy, những cọng rơm quấn lấy nhau thành cuộn phóng ra ngoài nhường chỗ cho những hột lúa vàng ươm đựng đầy từng thúng đổ vào bao. Từng bao lúa được mấy con trâu rướn cổ cộ đầy ăm ắp kéo vô nhà. Lúa đã không phụ công người chất đầy hàng ba, nhà nào nhà nấy toàn lúa và lúa. Phía đồng xa, bao cánh cò chở nắng về hong khô những sân phơi đầy lúa cho tháng Giêng, tháng Hai thêm rộn ràng được mùa, trúng giá.
Má tôi lui cui cào lúa ra sân thì nhà bên thím Tư cũng qua phơi lúa vần công. Ở quê túng thiếu vật chất vậy chớ cái tình làng nghĩa xóm thì luôn đong đầy như con nước lớn ngoài sông vậy. Má tất bật thì ba tôi làm cũng đâu có rảnh tay. Vác lúa ra sân cho má tôi phơi xong thì ba vội vàng ra ruộng. Tôi hết chạy theo ba bắt chuột thì cùng kéo rơm ra rải. Mùa khô, rơm nhẹ nên dễ kéo lắm. Ba tôi chặt tàu dừa, lấy cù nèo móc rơm rồi nắm ngược chót tàu dừa lại mà kéo rơm. Con nít ham chơi dữ lắm, chút xíu là tôi chạy ùa theo mấy đứa bạn thả diều hay chơi trốn tìm quanh mấy đống rơm khô phía không có nắng. Ông thần gió thôi quạt để mặc từng ngọn gió yếu ớt ngoài đồng thì ba tôi đốt rơm. Kinh nghiệm nhà nông “đầy mình” nên dân ruộng xứ tôi lúc nào cũng châm lửa đốt rơm dưới gió (họ sợ gió lớn cháy lan). Bầy sẻ nâu cũng thiệt ngộ, làm như sợ lửa sợ khói, chưa gì đã vụt bay để triền đê cô đơn ngó hoài mặt trời lặn. Từng đợt khói cứ tìm nhau quẩn quanh rồi tản mạn bay trên bầu trời cao rộng. Cả cánh đồng như được nhuộm một màu đen nhẻm kỳ lạ.
Rơm cháy hết, ba tôi mới yên bụng vào nhà thầm cầu mong cho vụ sau không bị sâu rầy, lúa lại trúng mùa. Nhìn vào trong nhà, nơi chái bếp, ánh lửa đã bập bùng, trong khói chiều vẳng nghe tiếng củi khô tí tách. Mùi cá kho chen lẫn vào nhau thơm nức. Nồi cơm gạo mới sôi ùng ục, nước sôi nhảy nhót trên nồi như hát mừng vụ mùa mới. Ba phụ má nhấc nồi canh rau ngót thơm lừng, xanh thẫm. Má chong ngọn đèn dầu để sát bên mâm cơm. Ba qua mời chú Tư, chú Bảy, dượng Năm lai rai vài ly rượu cho ấm áp nghĩa xóm tình làng. Ngày mùa chưa rảnh tay mà mọi người đã bàn tới chuyện chọn giống, ngày gieo sạ cho vụ sau. Nhà nông thì quanh năm chỉ có vậy.
Đi làm ăn xa, ít có dịp về thăm nhà nên cứ tới tháng Giêng là tôi lại da diết nhớ về mùa gặt. Hôm bữa gọi điện về hỏi má thì má kể quê tôi bây giờ gặt lúa không còn gặt bằng lưỡi hái như trước, nhà nào cũng gặt bằng máy gặt đập liên hợp. Những chú trâu nước da đen không còn rướn cổ ra kéo những cộ lúa nặng nề như ngày nào. Trên cánh đồng mênh mông nỗi nhớ ấy, nông dân không còn đốt rơm nữa, những cái máy cuộn rơm đã giúp nông dân đem rơm đi làm phân hữu cơ hoặc trồng nấm rơm ngoài hợp tác xã. Nghe má kể lòng tôi bỗng nghe vui khôn tả trước cái đổi thay của xóm nhỏ nơi mình ở. Cứ nôn nao muốn nhanh chóng về với quê nhà, chạy ùa ra cánh đồng mùa gặt rồi nằm gối tay trên đống rơm khô, được thở với nhịp thở ngày mùa của quê mình.
Năm tháng dẫu có đi qua, bụi thời gian có làm bạc đầu ngàn cây sợi cỏ, nhưng với tôi quê hương vẫn hằn sâu trong góc nhớ.
Da diết nhớ, da diết yêu… yêu quê mình mùa gặt.
Song Nguyễn