Nhớ củi

Hôm nọ, về công tác miệt đồng quê Vĩnh Lợi, vô tình bắt gặp hình ảnh cô bé ngồi phơi củi, chợt nhớ về đống củi khô năm ấy ở nhà ngoại tôi. Bây giờ nói từ củi không chừng thế hệ trẻ nhỏ lại không biết. Người ta dùng gas, điện và tia vi sóng… để nấu nướng, ít ai xài củi nữa. Những thanh củi nằm chỏng chơ trên sân nắng, vậy mà cũng đánh thức trong lòng kẻ hay hoài niệm những kỷ niệm xưa. Anh bạn đồng nghiệp cùng đi, nói đùa: “Cái gì cũng có cảm hứng hết vậy?”.
Bởi vì nó là một cách thức sinh hoạt ở quê tôi cách đây hơn 20 năm. Tôi nhớ hình ảnh ông ngoại xách cây búa ra giữa sân rộng, kê một cái khúc cây to làm “thớt” để chẻ củi. Khi tấm lưng trần của ông lấm tấm mồ hôi thì đống củi đã dày lên. Không đợi ông kêu, đó là lúc bà đi ra sân, có khi làm một mình, có khi kêu mấy đứa cháu rảnh rỗi thì cùng làm. Bà cháu ngồi xếp củi thành từng hàng ngay ngắn, để phòng khi trời đổ mưa xuống thì gom cho nhanh kẻo công cốc một buổi phơi. 

Phơi củi. Ảnh: C.T

Củi của nhà giàu thường là củi đước. Người ta mua củi chở bằng xuồng ghe rồi đo bằng cái cự củi được đóng sẵn thành thước tấc. Củi đước cháy rất bắt, than củi đước cháy cũng bền hơn. Còn nhà không mấy khá giả thì hay nhất là cái khâu biết tận dụng, lượm lặt. Củi  của nhà ông bà tôi thời trước là củi của nhà nghèo khó, nên nó không phải là củi đước thẳng thớm để dễ dàng chẻ phơi. Củi vụn vặt của cây trâm bầu, cây bần, cây so đũa, nhánh mù u… Công đoạn chẻ củi càng nhọc nhằn hơn với những loài cây tạp. Cho nên, dù kinh nghiệm chẻ củi đã nhiều nhưng không thể tránh được những khi sơ sẩy, bị dằm đâm vào tay. Thế là ông gọi với vô nhà “bà sắp nhỏ lấy cho tui cây kim lể cái dằm coi”. Cái dằm nhỏ xíu chứ ghim vào da thịt là đau tê tái, không lấy ra thì một hai ngày sau là tấy mủ rồi. Nhưng chưa khi nào bà để ông bị như thế. Bà lể dằm cho ông riết rồi thành… kinh nghiệm, bà như một y tá giỏi của ông vậy. 
Tôi thương hình ảnh thân thương của ông bà tôi bên đống củi trước sân nhà. Ông chẻ - bà phơi, ông đau - bà chữa… cứ nhịp nhàng như thế, gắn bó như thế. Tình cảm đôi vợ chồng già quấn quýt như câu “gừng càng già càng cay, tình càng già càng nồng”. Cái nồng nàn của nghĩa vợ chồng già nó thể hiện ở từng khoảnh khắc bên nhau, chứ nào ở đâu xa. Thương lắm cách ông gọi “bà nó ơi, kêu sắp nhỏ dọn củi vô, trời chuyển mưa đen kịt rồi kìa”. Nhưng thường thì, sắp nhỏ mê chơi, thành ra đống củi trên sân thường chỉ có hai ông bà lúi húi chẻ - phơi - gom - dọn cho kịp tránh những cơn mưa.
Ở nông thôn bây giờ, không còn nhiều nhưng thỉnh thoảng vẫn còn được nhìn thấy những đống củi phơi trên sân nắng. Tôi cho rằng, không chỉ vì người ta muốn tiết kiệm khi nấu nướng, mà đó còn là cả một nếp sinh hoạt nông thôn mà nhiều người muốn duy trì. Những chiếc bếp cà ràng vẫn còn theo chuyến đò dọc bán cho những nhà ở ven sông thì người ta còn lấy củi để làm bếp hồng lửa ấm trong gian bếp nhà mình. Ông bà tôi thường nói, bếp củi nấu ăn ngon hơn bếp gas, bếp điện. Nhất là nấu cơm, nấu bằng bếp củi mới canh lửa được để có một dề cơm cháy ngon. Củi nấu cơm lửa phải cháy thật hăng, đến khi cơm khô nước, lửa thành than rồi thì cũng là lúc ta ngồi canh bếp than hồng sao cho có một mẻ cơm cháy thật giòn mà cơm không khét. Lại nhớ, những dĩa cơm cháy giòn rụm của bà đem chấm với kho quẹt hoặc ăn cùng mẻ cá hủn hỉn kho tiêu, ngon hơn cả  sơn hào hải vị ở một nhà hàng sang trọng.
Lửa nào cũng là thứ nhiên liệu để đốt, để nấu nướng, nhưng lửa củi lại gợi nhiều cảm hứng cho cánh văn sĩ, ít nhất là gợi cho tôi để có những dòng miên man hoài niệm này. Đố ai đứng bên bếp gas, bếp điện, lò vi sóng… mà sáng tác văn thơ, nhạc họa. Nhưng đứng bên bếp lửa bập bùng có người phụ nữ ngồi thổi lửa, bên nồi thịt kho, nồi canh nghi ngút khói, hoặc nồi bánh tét ngày xuân, thì đầy cảm hứng để phóng bút!
Đó, chỉ có cái đống củi trước sân nhà ai cũng khiến lòng tôi miên man nhớ…
Nhật Quỳnh