“Ngọn lửa” kiên trung của phụ nữ Nam Bộ

Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử kháng chiến Việt Nam, có những người phụ nữ mà cuộc đời họ đã trở thành huyền thoại, gắn liền với sự sống còn của phong trào cách mạng miền Nam. Bà Nguyễn Thị Ðược (bí danh Thanh), còn được gọi với tên thân mật Hai Ðược, là biểu tượng như thế - một nữ lãnh đạo kiên cường, người giữ lửa cho phong trào phụ nữ đất mũi và là "linh hồn" của "Ðội quân tóc dài" năm xưa.

• Khánh thành cầu và nhà truyền thống Nguyễn Thị Được

Từ nữ bí thư chi bộ tuổi 18 đến ngọn cờ đầu cách mạng

Sinh năm 1920 tại xã Phong Thạnh Tây, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu (nay thuộc xã Phong Thạnh, tỉnh Cà Mau), bà Nguyễn Thị Ðược sớm hun đúc tinh thần yêu nước từ mảnh đất giàu truyền thống đấu tranh. Một trong những dấu ấn rực rỡ nhất cuộc đời bà là vào năm 1938, khi mới tròn 18 tuổi, bà vinh dự trở thành Bí thư Chi bộ đầu tiên của xã Phong Thạnh Tây.

Ðồng chí Nguyễn Cẩm Tú, Bí thư Ðảng uỷ, Chủ tịch HÐND xã Phong Thạnh, tự hào: "Chi bộ Ðảng thành lập ngày 9/8/1938, do đồng chí Nguyễn Thị Ðược làm Bí thư là "hạt giống đỏ" gieo ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, lý tưởng Nguyễn Ái Quốc trong Việt Nam Cách mạng thanh niên tại xã Phong Thạnh Tây, dẫn dắt dân đứng lên chống ách thống trị thực dân Pháp và bọn quan lại, cường hào ác bá cướp đất của nông dân".

Trong bối cảnh xã hội bấy giờ, việc một thiếu nữ trẻ đứng ra lãnh đạo tổ chức Ðảng tại vùng nông thôn hẻo lánh, đầy rẫy sự kiềm toả của thực dân và phong kiến, là "cú sốc" chính trị lớn. Bà không chỉ tổ chức nông dân đấu tranh đòi quyền lợi dân sinh, chống cướp đất, mà còn khéo léo xây dựng mạng lưới liên lạc bí mật, biến mỗi gia đình thành một pháo đài nuôi giấu cán bộ, giúp mạch máu cách mạng từ Rạch Giá về Cà Mau luôn thông suốt.

Bà Nguyễn Thị Ðược - nữ lãnh đạo phong trào phụ nữ kiên trung, bản lĩnh ở đất mũi.

Thương binh Bùi Thanh Hộ (sinh năm 1953, Ấp 6, xã Phong Thạnh) bồi hồi chia sẻ: “Trong ký ức của gia đình tôi, cô Hai Ðược không chỉ là người lãnh đạo kiên trung mà còn là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước. Khi cô giữ chức Bí thư Chi bộ xã giai đoạn 1938-1947, ba tôi là đảng viên dưới quyền, luôn sát cánh cùng cô trong những năm tháng gian khổ nhất. Khi tôi còn nhỏ, ba thường kể tôi nghe về bản lĩnh và cái tâm của cô Hai, qua đó bồi đắp thêm lý tưởng cách mạng cho tôi”.

Uy tín của bà và gia đình đối với Nhân dân địa phương lớn đến mức, khi bà được điều động công tác, hai người em trai của bà tiếp tục kế nhiệm, lần lượt giữ cương vị Bí thư Chi bộ xã những năm 1947-1948, duy trì và phát triển phong trào đấu tranh tại quê hương.

"Linh hồn" của "Đội quân tóc dài"

Tên tuổi bà Hai Ðược gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) Việt Nam thống nhất. Với cương vị Phó Hội trưởng Ban Chấp hành Hội, bà là một trong những người trực tiếp hiện thực hoá chủ trương "ba mũi giáp công": chính trị, binh vận và vũ trang.

Bà không chỉ ngồi ở bàn nghị sự mà trực tiếp xuống địa bàn, huấn luyện cho chị em những kỹ năng đấu tranh sắc bén: từ cách đối mặt với họng súng quân thù, dùng lý lẽ để trì hoãn các cuộc càn quét, đến việc vận dụng tình cảm quê hương trong công tác binh vận để cảm hoá binh lính đối phương.

Dưới sự dẫn dắt của bà, "Ðội quân tóc dài" trở thành biểu tượng độc đáo của phong trào đấu tranh chính trị miền Nam và là nỗi khiếp sợ của kẻ thù, khiến giới truyền thông phương Tây thời đó phải gọi họ là những "chiến binh thầm lặng" có sức mạnh "vắt kiệt lực lượng viễn chinh". “Ðoàn quân tóc dài đổ vào thị xã/ Mặc tàu ngăn, xe rào chặn bốn bề/ Khi căm giận tràn đầy ngực má/ Chìa ngoáy trầu đã gạt mấy hàng lê”.

Ðồng chí Nguyễn Minh Luân, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, dâng hương đồng chí Nguyễn Thị Ðược, nguyên Phó Chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam dịp tết Bính Ngọ 2026.

Nếu nữ tướng Nguyễn Thị Ðịnh được coi là biểu tượng của phong trào phụ nữ tại Bến Tre, thì bà Hai Ðược chính là người giữ lửa và lan toả sức mạnh ấy khắp vùng đất mũi Cà Mau. Bà chính là sợi dây liên kết bền chặt giữa "tuyến đầu" miền Nam và "hậu phương" miền Bắc, tạo nên sức mạnh tổng hợp của phụ nữ cả nước trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Di sản của một nhân cách lớn

Suốt cuộc đời 96 năm (1920-2016), dù đảm nhiệm nhiều chức vụ cao như Phó Chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam hay Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Cục miền Nam, bà vẫn luôn giữ lối sống giản dị, đôn hậu và nặng lòng với quê hương. Bà dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo, dìu dắt các thế hệ cán bộ nữ kế cận cho Ðảng và Nhà nước, xem đó là trách nhiệm và cũng là niềm tin gửi gắm cho tương lai.

Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc, Ðảng và Nhà nước trao tặng bà nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Hồ Chí Minh (2011), Huân chương Ðộc lập hạng Nhất (1985) và Huy hiệu 75 năm tuổi Ðảng.

Bà Nguyễn Thị Ðược là minh chứng cho sự chuyển mình từ cô gái nông thôn chân chất thành nhà lãnh đạo kiên cường, là niềm tự hào về truyền thống “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” của phụ nữ Việt Nam.

Cuộc đời bà như huyền thoại giữa đời thường, nhắc nhở thế hệ sau về tinh thần kiên trung và sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Nam Bộ trong hành trình đi tìm độc lập, tự do cho Tổ quốc./.

Nguyễn Quốc