Giải pháp xanh cho ngành tôm

Là tỉnh dẫn đầu cả nước về diện tích nuôi tôm, Cà Mau đang tập trung ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là nuôi thâm canh, siêu thâm canh (STC). Mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt nhưng cũng phát sinh nhiều thách thức về môi trường: nước thải chưa xử lý, dịch bệnh, rủi ro sinh thái. Trong bối cảnh các giải pháp truyền thống chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, nhu cầu về những mô hình xanh cho ngành tôm trở nên cấp thiết.

• Khi “thủ phủ tôm” căng buồm ra biển lớn - Bài 2: Nuôi tôm sạch, chinh phục thị trường khó tính
• Hướng đến 1.000 ha nuôi tôm sạch toàn tỉnh
• Hưng Mỹ phát triển mạnh vùng nuôi tôm công nghệ cao

Đột phá từ mô hình công nghệ tuần hoàn

Năm 2023, tại ấp Rau Dừa (xã Hưng Mỹ), Cà Mau bắt đầu thí điểm mô hình “Nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm STC 3 giai đoạn bằng công nghệ tuần hoàn ít thay nước, an toàn sinh học”. Dự án do Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chủ trì, phối hợp Công ty SAEN, TS. Nguyễn Nhứt (Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II) và Tổ chức CIRAD (Pháp).

Cho tôm ăn bằng tay, tôm sẽ tiếp xúc được với thức ăn, lớn đều.

Mô hình đạt tỷ lệ thành công trên 80% mỗi vụ, chi phí giảm đáng kể. Công nghệ tuần hoàn (RAS) không yêu cầu đầu tư mới lớn, người nuôi chỉ cần điều chỉnh hệ thống dẫn nước, bố trí lại khu chức năng. Quan trọng hơn, mô hình không xả thải ra môi trường, phù hợp với xu thế tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn. “Đây là công nghệ đột phá cả trong nước và quốc tế, chi phí đầu tư thấp, dễ tiếp cận, phù hợp nhiều đối tượng”, TS. Nhứt khẳng định.

Từ kết quả ban đầu, đầu năm 2025 UBND tỉnh giao Sở KH&CN triển khai dự án nhân rộng mô hình STC tuần hoàn đến năm 2030. Giai đoạn 1 (2025–2026) đặt mục tiêu 100 ha, nhưng chỉ sau vài tháng, người dân đã đăng ký đủ diện tích, vượt tiến độ hơn 17 tháng.

Nuôi rong trong ao, vừa làm sạch ao vừa làm thức ăn cho tôm.

Ông Đoàn Minh Trung (xã Đất Mới), một trong những hộ tham gia đầu tiên, cho biết: “Trước đây nuôi tôm thường thất bại, từ khi chuyển sang mô hình này thì tôm khỏe mạnh, không dịch bệnh, lợi nhuận cao”. So với cách nuôi cũ, thời gian nuôi rút ngắn 15 ngày, tiết kiệm điện, thức ăn, chi phí xử lý môi trường, hiệu suất tăng nhờ kiểm soát dịch bệnh.

Tại xã Lương Thế Trân, hộ ông Bùi Chí Thượng cũng đang chuẩn bị chuyển đổi. Ông chia sẻ: “Tôi đặc biệt quan tâm môi trường, nên rất tâm đắc với mô hình này”. Tương tự, ông Ngô Văn Lai (xã Phú Tân) – người gắn bó gần 20 năm với nghề nuôi tôm công nghiệp – khẳng định: “Tôi đã thử nhiều cách nuôi, nhưng đây là mô hình hiệu quả nhất từ trước tới nay”.

Thân thiện môi trường, bền vững lợi ích
Rút ngắn được thời gian nuôi và tiết giảm chi phí.

ThS Mai Xuân Hương, Phó Trưởng phòng Quản lý khoa học (Sở KH&CN), cho biết: “Ở mô hình mẫu này, liên kết “4 nhà”: Nhà nước - nhà khoa học - nhà doanh nghiệp - nhà nông chính là yếu tố then chốt. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò quản lý; riêng nhà nông - đối tượng trực tiếp vận hành sản xuất, đã không còn “đơn độc”, mà trở thành mắt xích chủ động trong chuỗi giá trị, được đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và tham gia sâu vào mô hình sản xuất chuyên nghiệp”.

Với năng suất vượt trội, thời gian nuôi rút ngắn, chi phí sản xuất tối ưu và khả năng kiểm soát dịch bệnh cao, mô hình nuôi tôm STC tuần hoàn giúp nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích, điều mà các mô hình truyền thống khó có thể đạt được. Đặc biệt, với việc không xả thải ra môi trường, mô hình góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải khí nhà kính, giảm ô nhiễm nguồn nước, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững. 

Nguồn nước sạch, ít dịch bệnh trên tôm.

Ông Huỳnh Phương Nhanh, Phó Chủ tịch UBND Xã Nguyễn Việt Khái, chia sẻ: “Sau hợp nhất, Xã Nguyễn Việt Khái là một trong những địa phương có diện tích nuôi tôm thâm canh, STC lớn nhất tỉnh. Do đó, việc triển khai thực hiện mô hình nuôi tôm STC không xả thải sẽ góp phần rất lớn trong việc phát triển diện tích nuôi tôm ở địa phương, đặc biệt là tạo ra những sản phẩm “tôm xanh”, đảm bảo được đầu ra”.

Với những ưu điểm như không xả thải, giảm phát thải khí nhà kính và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm STC 3 giai đoạn bằng công nghệ tuần hoàn ít thay nước, an toàn sinh học được đánh giá là phù hợp để hướng đến các chứng chỉ xanh quốc tế như: ASC, BAP, GlobalGAP...

Đây là “tấm hộ chiếu” giúp tôm Cà Mau mở rộng thị trường, nhất là khi nhiều nước siết chặt tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc. Tỉnh có cơ hội trở thành địa phương tiên phong trong nuôi tôm sạch – bền vững, thúc đẩy tăng trưởng GRDP, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, thích ứng biến đổi khí hậu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử nhận định: “Đây là mô hình phát triển nhanh và đạt hiệu quả khá cao, là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững ngành tôm của tỉnh Cà Mau. Trong thời gian tới, các sở, ban, ngành liên quan cần tiếp tục phối hợp nhân rộng mô hình; đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức, lồng ghép với các chương trình, kế hoạch, để hướng đến nhân rộng mô hình trong năm 2025 và những năm tiếp theo. Tỉnh kỳ vọng sẽ sớm đạt mục tiêu 1.000 ha nuôi tôm sạch, tạo bước đột phá trong phát triển ngành hàng tôm chủ lực, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương và cả nước”.

Kim Cương