Mảnh vườn của nội

Mỗi lần ra sau vườn nhìn những cây dừa già khẳng khiu đang nghiêng mình trong nắng gió, tôi lại thầm nghĩ, thầm thương. Mảnh vườn này đã gắn bó từ thuở ông tôi, đến ba tôi và tôi. Mảnh vườn cho huê lợi chẳng nhiều, nhưng nhìn đâu trên mảnh vườn ấy cũng toàn là kỷ niệm.

Những ngày tuổi nhỏ, tôi thường hay theo chân má ra vườn gom những tàu dừa khô để dành làm củi và lấy lá nhóm lửa, rồi được ba đãi những ly nước dừa tươi mát dịu. Vườn nhà tôi mát, những bóng mát được đổ tròn nối liền với nhau bằng những tán dừa xanh tốt. Ở giữa liếp vườn là một cái ao được ba tôi sên vét quanh năm. Bùn dưới ao được ba tôi đắp vào những gốc dừa, chẳng biết chất bùn ấy tan chảy thế nào mà những thân dừa ngày thêm một cao to và tươi tốt.

Ngày trước, nó chỉ là một mảnh vườn chỉ toàn là cây tạp và cỏ dại. Vườn thì rộng, cây cối lại mọc um tùm nhưng nội tôi chẳng chịu phá đi. Bởi mảnh vườn ấy là nơi che chở cho các cô chú cán bộ cách mạng gặp nhau để bàn chuyện đánh đuổi kẻ thù. Khuya, ông tôi nằm võng ngoài hàng ba uống nước trà và ca vọng cổ, mắt đăm đăm nhìn sang mảnh vườn mù mịt ấy mà mong chờ tin. Ông xuống một câu vọng cổ, có tiếng chim chóc trong vườn đáp lại là thấy mắt ông mừng. Chẳng hiểu ông tôi nghe được tiếng chim trong vườn khen ngợi thế nào mà ông biểu bà tôi thắp đèn dầu len lén mang cơm đem ra khu vườn lớn ấy. Bọn lính ở đồn ngày đêm mấy bận lân la tới nhà tra hỏi, ông tôi mặc nhiên tỏ ra chẳng biết chuyện gì. Những năm dài như thế, mảnh vườn lấy thân mình ra che chắn cho quân mình, mấy lần ôm những đứa con không ruột rà vào lòng khi có người nằm xuống ngủ giấc bình yên. Nên có những buổi sáng ra vườn thấy thêm một nấm đất mới. Mảnh vườn ấy không ít lần phải bị thương vì bom đạn hung tợn của quân thù trút dội, cây lá trong vườn xác xơ vì thương tích chiến tranh.

Chiến tranh đi qua, ông bà tôi như bao già đình khác vui mừng trong niềm vui thắng lợi. Thế nhưng, mỗi lần nhìn qua mảnh vườn ông vẫn không thể nào giấu được xót xa. Vì trong mảnh vườn ấy đã có những mấm mồ xanh cỏ, có những người may mắn được gia đình họ mang về, có những người thì cô quạnh nằm lại nơi đây, chẳng biết gia đình họ có đang tìm kiếm hài cốt người đã về với đất?… Ông tôi bùi ngùi, tay run run dọn cỏ mà khóc cho những nấm mồ đắp trên những mái tóc còn xanh. Cây lá trong vườn cũng ngậm ngùi đưa tiễn người về đất mẹ nên lá cứ thay nhau trút vội theo mùa.

Ba tôi xuất ngũ về nhà với đôi chân không lành lặn. Bà tôi buồn khóc vì thấy con đã để mất một phần thân thể nơi chiến trường, nhưng lại vui vì bà may mắn hơn rất nhiều bà mẹ khác, bà còn có con để đón về. Mảnh vườn cũng vui mừng đón ba tôi với niềm vui được khai hóa, song nó lại mất dần sự sống vì vô số những vỏ đạn nằm sâu trong lòng đất và những trái mìn chực chờ nổ tung cướp mạng sống của người khai khẩn. Tôi còn nhớ một lần, tôi với má và ông bà nội đang ở trong nhà nghe “bùm” một tiếng, nhìn ra vườn thấy khói đen ngun ngút. Mọi người hốt hoảng chạy ra thì thấy trên người anh Hai tôi đầy máu. Ba tôi khụy xuống ôm anh tôi vào lòng, máu và nước mắt hòa chung thành dòng thấm vào lòng đất.

Bao nhiêu tổn thương ấy đã trả về cho gia đình tôi một mảnh vườn không lành lặn. Ở giữa vườn còn một hố bom rất sâu, nên ba tôi đã làm ao thả cá. Vì đất vườn quá cằn cỗi nên chẳng thể trồng cây ăn trái, ba tôi và ông nội quyết định trồng những liếp dừa xiêm. Những ngày tháng cuối đời của ông bà tôi cũng là lúc dừa ra trái. Những trái dừa đầu tiên được ông bà tôi rót vào ly, thắp nhang gửi cho người đã nằm trong lòng đất: “Mấy chú uống đi. Đất vườn nhà mình cằn cỗi, nhưng cho trái dừa ngọt nước lắm nghen”. Rồi mắt ông bà lại mờ đục vì khói nhang bảng lảng, vì lòng nhoi nhói lên những nỗi đau mà thời gian chưa thể làm phôi phai, vì thằng cháu nội đang nằm im ở đó mà lẽ ra giờ này nó đang học đại học để trở thành kỹ sư. Mấy mùa dừa sau, ông bà tôi lần lượt nằm cạnh nhau, cạnh những người năm xưa nằm xuống.

Những gốc dừa ngày một cao hơn, vươn tròn tán lá che chở những nấm mồ cũ, mới nằm san sát bên nhau như một đại gia đình. Tôi thầm nghĩ, hẳn là con cháu tôi sau này sẽ mãi giữ gìn mảnh vườn này như giữ gìn những câu chuyện kể về lớp người thuở trước và sẽ kính trọng gọi những người nằm cạnh nhau ở đây là ông bà, chú bác, vì đã từ rất lâu chúng tôi đã xem họ là người thân trong gia đình mình.

NGUYỄN CẨM THE