Truyền hình
(tiếp theo số báo 3390)
Ảnh minh họa: Internet
Đến năm 1802, vua Gia Long ra chỉ dụ: người nào không có điền sản thì đem ruộng hoang cấp cho và cho vay lúa giống, đợi khi thu hoạch xong mới trả lại cho Nhà nước; đất khai hoang sau 3 năm mới thu thuế. Ngoài ra, triều đình còn tăng cường sự lãnh đạo khẩn hoang ở từng vùng. Vua Tự Đức giao cho Kinh lược sứ Nguyễn Tri Phương - một ông quan giỏi - chỉ đạo trực tiếp việc khẩn hoang vùng Bạc Liêu. Năm Quý Sửu 1835, Nguyễn Tri Phương cho lập nhiều đồn điền ở Bạc Liêu với hai mục đích: vừa bình định vừa khai thác. Ruộng trong đồn điền được cấp phát cho quan binh. Những người này thời bình thì lo khẩn hoang làm ruộng nhưng khi có biến phải bỏ cày bừa, cầm gươm giáo để lãnh nhiệm vụ quân nhân. Ấy là chính sách hữu hiệu cả hai mặt kinh tế và quân sự. Tại tổng Thạnh Hòa (vùng Bạc Liêu), Nguyễn Tri Phương đã biến đổi 6 làng thành đồn điền. Đó là: Vĩnh Thạnh, Mỹ Thanh (nay là Vĩnh Mỹ), An Bình, Hòa Thành (nay là Hòa Bình), Phước Thạnh, Tân Long (nay là Long Thạnh).
Trước đó, thi thoảng đã có người Việt vào Tây Nam Bộ và Bạc Liêu khai khẩn. Thế nhưng, đến khi các Chúa Nguyễn thiết lập chính quyền và ban hành các chính sách khẩn hoang tích cực thì bắt đầu một làn sóng sôi động, khúc hát hành phương Nam nổi lên của lực lượng người Việt từ mạn ngoài vào ĐBSCL nói chung và Bạc Liêu nói riêng khẩn hoang. Lực lượng ấy bao gồm những người có tiền của, thuê mướn dân đinh vào đây với giấc mộng làm đại điền chủ và đa phần trong số đó đã đạt được ý nguyện; họ là người nghèo khổ, trốn thuế thân thuế điền, trốn áp bức của phong kiến mà rời quê phiêu bạt xứ người; họ còn là những tội đồ, những loạn đảng bị truy nã, trốn đi…
Khẩn hoang vùng ĐBSCL nói chung và Bạc Liêu nói riêng là một cuộc vận động lớn, toàn diện về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự. Nó liên tục huy động không biết bao nhiêu người với rất nhiều thế hệ.
Năm 1757, Chúa Nguyễn Phúc Khoát tiếp nhận vùng Ba Thắc, cư dân người Việt đến càng đông, nghề trồng lúa nước nhanh chóng phát triển. Năm 1869 hình thành xóm Cây Giang (Long Điền), Rạch Rắn (Phong Thạnh)… Chợ Bạc Liêu đã manh nha hình thành từ một xóm chài lưới vì vị trí ở ngã tư sông và cũng vì lúc này người Hoa đến buôn bán đông.
Năm 1835, Vua Minh Mạng lấy đất Ba Thắc lập phủ Ba Xuyên thuộc tỉnh An Giang. Phủ Ba Xuyên có 3 huyện: Phong Nhiêu (Bãi Xàu), Vĩnh Định (Sóc Trăng), Phong Thạnh (Nhu Gia, Bạc Liêu). Huyện Phong Thạnh có 3 tổng: Thạnh Hưng (Vĩnh Châu ngày nay), Thạnh Hòa (đất Vĩnh Lợi) và Thạnh An (Mỹ Tú - Sóc Trăng). Lúc đó huyện Phong Thạnh có 44 thôn. Năm 1836, Vua Minh Mạng cho đo đạc điền thổ, lập địa bạ Nam kỳ lục tỉnh thì tổng Thạnh Hưng, Thạnh Hòa đã ghi được mấy làng: Vĩnh Hưng thôn, Sóc Đồn, Chắc Đốt, Lai Điền, Cái Hưu…, chợ Bạc Liêu sau đó mới có tên trên địa bạ, nằm giữa các làng Vĩnh Hinh, An Trạch, Tân Hưng, Vĩnh Hương. Vĩnh Hương là trung tâm chợ. Năm 1880, chợ Bạc Liêu có 2.757 người và chỉ 2 năm sau đã tăng lên 6.000 người. Điều đó cho thấy công cuộc khẩn hoang vùng Bạc Liêu tiến triển nhanh chóng.
Công cuộc khẩn hoang đang tốt đẹp thì giặc Pháp nổ súng tấn công và đến ngày 5/1/1867 họ đã chiếm xong 6 tỉnh Nam kỳ, sau khi gây nên giặc giã tràn lan, đao binh lửa đạn tang tóc ở vùng Tiền Giang mà tôi kể trên và tôi nghĩ đó cũng là thời điểm ông cố tôi dẫn gia quyến về Bạc Liêu lập nghiệp. Chiếm Nam kỳ xong, người Pháp bắt đầu đưa ra những chính sách khai thác và vơ vét Nam kỳ nhằm đối phó với phe chống đối trong Quốc hội Pháp là sử dụng nguồn tài chính của nước Pháp chi cho chiến tranh quá lớn. Để che mắt Nhân dân ta về cái việc vơ vét ấy, họ đã sử dụng rất nhiều chiêu bài, ví như đẩy mạnh mở rộng việc khẩn hoang ở Nam Bộ để phát huy thành quả công cuộc khẩn hoang thời đàng Cựu, nhằm khai hóa văn minh cho những vùng đất hoang tăm tối. Người Pháp cũng đã sử dụng cơ bản lực lượng công quyền thời các Chúa Nguyễn và phần lớn những chính sách khẩn hoang thời ấy. Đây là cách họ che mắt được rất nhiều người.
Người Pháp tiếp sức cho cuộc khẩn hoang bằng cơ giới và khoa học - kỹ thuật tân tiến mà trước đó chưa bao giờ có như cho đào kênh bằng xáng múc, tàu cuốc (xáng thổi)…
(còn nữa)
Nhà văn Phan Trung Nghĩa
Xem thêm bình luận