Một trang đời mở ra

(tiếp theo số báo 3427)

Xin trở lại chuyện tôi đi làm báo.

Hồi đầu, trụ sở báo đóng tại nhà Công tử Bạc Liêu bây giờ. Sau đó thì dời xuống Xí nghiệp In Bạc Liêu ngày nay. Và sau nữa thì dời đến ở khá lâu tại ngôi nhà cổ, kiểu Pháp, trên đường Trần Phú, đối diện với UBND TP. Bạc Liêu bây giờ.

Hồi học Trường Công Nông, ăn uống vất vả đã đành, mà khi tôi về Báo Minh Hải, trở thành nhà báo thực thụ ăn uống vẫn vất vả như xưa. Nó vất vả là tại cái thời vất vả. Lúc đó tình hình chung của đất nước là: Tuy cuộc chiến ở biên giới phía Bắc đã kết thúc gần một năm, nhưng chúng ta phải đưa quân giữ trận địa, tăng cường phòng thủ và phải tái thiết tất cả các tỉnh ở toàn tuyến biên giới phía Bắc vừa phải trải qua một cuộc chiến tàn phá.

Còn ở biên giới Tây Nam, tuy đất nước Camphuchia đã được giải phóng, nhưng chúng ta phải làm nghĩa vụ quốc tế đến 10 năm vì bọn PolPot tiếp tục phá hoại, vì chúng ta phải giúp nước bạn đủ mạnh cả về kinh tế, chính trị, quân sự để bạn trụ vững.

Trong lúc đó thì thiên tai liên tiếp xảy ra ở miền Trung, miền Bắc. Cả nước tiếp tục bước vào một tình huống thiếu ăn từng ngày, từng giờ, vì ta không nhập khẩu được lương thực. Nếu bình quân đầu người năm 1976 là 274kg lương thực, thì năm 1980 sụt xuống chỉ còn 268kg. Rồi thù trong giặc ngoài nổi lên, vượt biên, nhập biên phá hoại trở thành một vấn đề lớn của an ninh quốc gia.

Từ đó mà tỉnh Minh Hải tiếp tục khó khăn. Huy động lương thực giao về Trung ương đã trở thành chỉ tiêu pháp lệnh. Chỉ tiêu này năm sau cao hơn năm trước, ví như năm 1976, nhiệm vụ tỉnh Bạc Liêu - Cà Mau chỉ có 120.000 tấn thì đến năm 1980 tăng lên 180.000 tấn. Đến năm 1981 - 1982, tăng lên 190.000 tấn… và ta còn làm nhiệm vụ giao cho biên giới phía Bắc 40.000 tấn, còn chiến trường Tây Nam thì tôi không có con số.

Lúc này, kinh tế Minh Hải bắt đầu nhắm đến xuất khẩu, xuất khẩu nông sản và thủy hải sản. Chủ yếu là đánh bắt tôm cá thiên nhiên chứ chưa xuất hiện nuôi trồng bao nhiêu. Năm 1981 xuất khẩu đạt 25 triệu USD. Tuy nhiên, tình hình chung Minh Hải vẫn tiếp tục khó khăn vì Minh Hải còn là cái túi của vượt biên, nhập biên. Vụ án Mai Văn Hạnh, Lê Quốc Túy là một điển hình.

Hồi ấy không gọi là lương mà gọi là sinh hoạt phí, mỗi tháng tôi được 24 đồng. Trừ tiền gạo, đóng tiền ăn là đã gần hết. Cơ quan Báo Minh Hải hồi đó có bếp ăn tập thể, do chị Hiếu phụ trách. Tới bữa ăn, chị Hiếu dọn cho các nhà báo một thau cơm ẩm vàng - đặc trưng gạo của thời kỳ bao cấp (do lúa phơi không khô, nhập vào các kho lương thực của Nhà nước bị ẩm mốc). Còn thức ăn là đúng 2 con cá phi kho cho mỗi người và 3 người được một tô canh cải xanh lỏng bỏng mà chúng tôi gọi là “canh đực”. Chị Hiếu có kiểu kho cá rất nhiều nước, lõng bõng như nấu canh, để anh em chan nước cá kho mà lùa cơm. Sức vóc tuổi 20 chúng tôi ăn bữa cơm chị Hiếu như “cọp ăn bù mắt”, đành phải ứng xuất ăn của buổi chiều. Và khi chiều mà không có “độ” thì đành chịu đói hoặc ăn cơm với nước đá cục. “Bần cùng sinh đạo tặc”. Đã vậy thì “chúng ông” tổ chức ăn trộm rau muống của Chi đoàn trồng cải thiện ở quanh cơ quan, hay ăn trộm báo lưu trữ của Tòa soạn mà mang ra chợ bán mua tương, chao ăn đỡ. Và sau đó thì bị Chi đoàn “quần” cho nhừ tử. Vậy đó mà tối, các nhà báo răm rắp lên bàn viết, tơ tưởng chuyện làm ăn bạc chục, bạc trăm triệu của tỉnh, của huyện…

Cánh phóng viên Báo Minh Hải thời đó chỉ tròm trèm 20 tuổi, đa số độc thân. Ăn thì như “tằm ăn lên”, “ghệ” thì “nhóc nhách” mà thường xuyên trong túi không có lấy một đồng. Bữa nào ăn cơm có Võ Đắc Danh (một gã nhà văn, hiện đang nổi tiếng trên văn đàn cả nước), Ung Ngọc Quân, Hồ Bình Đại… thì kể như chúng tôi chỉ no 50%, vì đó là 3 kẻ phá mồi, toàn xài “đũa nằm”. Được cái Võ Đắc Danh kiếm mồi rất hay, với chiếc máy ảnh gián tiếp trên vai nó vừa đi viết tin, vừa chụp ảnh dạo. Nó lặn mất tăm ở dưới huyện hàng tuần lễ, khi “trồi đầu lên” về Tòa soạn, mang theo một bao lủ khủ nào cá khô, cá tươi rồi thẩy xuống nhà bếp mà chiêu đãi anh em. Buổi sáng Danh chỉ cần một ly nước, loại ly dùng để uống cà phê đen, còn gọi là ly “xây chừng” là có thể giải quyết xong chuyện vệ sinh cá nhân. Nghĩa là dùng nửa ly nước để súc miệng, số còn lại nó chấm hai ngón tay quẹt lên mắt và đổ vào lòng bàn tay chà lên mặt là xong, là hô toáng lên: “Cà phê nghen”. Rủ ỏm tỏi vậy chứ thường xuyên Võ Đắc Danh không có tiền trong túi. Tất cả cánh phóng viên trẻ Báo Minh Hải ngày ấy là con nợ thường xuyên của Cửa hàng ăn uống quốc doanh số 12. Sau này Cửa hàng số 12 trở thành trụ sở của Công ty Du lịch tỉnh, nằm dưới chân cầu Kim Sơn ngày nay. Sổ nợ họ ghi cho các nhà báo chúng tôi thể hiện một ly cà phê đen, một bao thuốc Đà Lạt…

Hôm nào mà có “ghệ” lên thăm là kể như anh nhà báo trở thành kẻ khốn nạn. Hồi đó đâu có điện thoại di động, các nàng thường lên bất tử. Thế là đưa em về cơ quan ngồi chơi rồi chạy đi bán sổ mua hàng nhu yếu phẩm cho con buôn ngồi phe phẩy đầy quanh cửa hàng tổng hợp trong một trạng huống thập thò như kẻ trộm. Bán xà bông, bột ngọt cũng phải để lại xài trong tháng nên số tiền thường đủ dẫn em đi một chầu cà phê. Nói cho hết mới thấy tội nghiệp cho anh nhà báo thời đó, đưa nàng vào quán rồi, hỏi em uống gì, tự nhiên đi nhé, đến lượt mình thì gọi ly trà đá rồi nói láo, mặt sượng ngắt: “Anh mới uống cà phê với thằng bạn hồi nãy”.

(còn nữa)

Nhà văn Phan Trung Nghĩa