Một trang đời mở ra

(tiếp theo số báo 3432)

Xin trở lại thời điểm những năm 1980 của thế kỷ XX.

Đường phố Bạc Liêu lúc bấy giờ nhỏ xíu và gồ ghề, được trải đá 4x6 từ thời chế độ cũ để lại. Và trên đường là tràn ngập xe vua (xích lô đạp). Năm 1978, một cơn lụt quét qua vùng Tiền Giang làm thất mùa liên tục 2 - 3 năm, vậy là dân nghèo Tiền Giang không sống nổi, họ lại đi theo con đường truyền thống là xuống Hậu Giang kiếm ăn. Nông dân thì khoác đời thương hồ, chở vợ con xuống vùng Bạc Liêu, Cà Mau gặt mướn bằng ghe mui kèm; còn dân thành thị thì chở vợ con bằng chiếc xe vua về cặm lều sống tạm ở ven trục lộ rồi đi chạy xe vua kiếm sống. Hồi đó xăng dầu khan hiếm, phải mua bằng tem phiếu do Nhà nước cấp bán, các phương tiện cơ giới của người dân hầu như bỏ phế hết trong xó nhà. Chuyện ngược đời là lúc ấy xe Honda 67 rẻ hơn xe đạp, vì vậy chiếc xe vua đạp bằng sức người, có khả năng tải 4 - 5 người khách và chở được cả những hàng hóa khác… bước lên địa vị “xe vua”, ngự trị hoành tráng trên đường phố. Không phải có dân Tiền Giang mới đạp xe vua mà cả dân thành thị lẫn nông thôn Bạc Liêu nếu thất nghiệp thì mướn hoặc mua xe vua đi chở khách, kiếm sống, dịch vụ cho thuê xe vua, sản xuất xe vua xuất hiện ở Bạc Liêu. Xe vua là dấu ấn trong đời sống của Bạc Liêu một thời khó phai nhạt.

Xe vua - phương tiện đi lại một thời của người dân Bạc Liêu. Ảnh: Internet

Tôi được phân công làm phóng viên theo dõi mảng tiểu thủ công nghiệp nên la cà vào các hợp tác xã sản xuất đinh, dây chì, xà bông, sửa chữa máy tuốt lúa, các lò đường… Hồi đó chỉ có TP. Hồ Chí Minh mới có công nghệ sản xuất xà bông bột, còn ở Bạc Liêu là làm xà bông bánh, từ cơm dừa, hay còn gọi là xà bông cục. Vậy mà quý lắm, mặc dù mang ra giặt đồ nó ăn mòn tay, chảy máu, còn đem gội đầu thì nó nhớt nhợt. Nó quý là bởi thời đó các mặt hàng nhu yếu phẩm cực kỳ khan hiếm. Còn lò đường thì sản xuất ra loại đường thô từ mía mà dân gian gọi là đường chảy. Từ thứ đường này người ta đem nấu bánh, nấu chè với cái màu vàng đặc trưng của nó và trở thành dấu ấn trong văn hóa ẩm thực thời bao cấp. Tất cả các mặt hàng các hợp tác xã sản xuất đều phải giao nộp cho hệ thống mậu dịch quốc doanh xã hội chủ nghĩa, nếu bán ra ngoài thì gọi là tuồn hàng ra gian thương, tội nặng lắm. Để từ đó hệ thống thương nghiệp xã hội chủ nghĩa phân phối lại cho cán bộ và người dân, bằng sổ mua hàng và tem phiếu. Có nhiều chuyện buồn cười lắm, nhìn vào sổ mua hàng, thấy hàng tháng cán bộ được mua đến mấy chục mặt hàng, giá rẻ, chênh lệch so với chợ đen gấp nhiều lần, nhưng khi sách sổ đi mua hàng, thì hỡi ôi, 5 - 6 người được phân phối một cái ruột xe đạp, cả chục người được một cái mùng. Thế là quyền biến, đợt này anh mua, đợt sau tôi mua.

TX. Bạc Liêu lúc bấy giờ là đương kim thủ phủ tỉnh lỵ của một vùng đất rộng bao gồm cả tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu ngày nay. Vậy mà thụ hưởng hòa bình, bắt tay vào hàn gắn vết thương chiến tranh đã 5 - 7 năm rồi bộ mặt không có gì thay đổi ngoài trụ sở Tỉnh ủy được xây dựng hoành tráng, để lại rất nhiều lời ong tiếng ve rằng trong lúc Nhân dân còn đói kém mà đi xây dựng trụ sở to đùng như thế. Tôi nhớ cơ quan Báo Minh Hải suốt 10 năm không sơn lại và cả TX. Bạc Liêu là một màu xám xịt ảm đạm. Chiều xuống thị xã chìm trong ánh đèn vàng vọt và sướt mướt, ủ dột trong những đám mưa chiều.

Lương phóng viên lúc ấy không đủ sống, mỗi lần đi công tác thanh công lệnh chỉ đủ chi phí tàu xe và ăn uống lúc đi, thời gian lưu trú ở cơ sở là phải dựa vào các cơ quan ở địa phương và người dân mà sống. Hồi đó phương tiện giao thông đi lại rất tệ, lộ từ Cà Mau đi Bạc Liêu được làm từ thời các chế độ trước, nhỏ và trải đá đầy “ổ voi”, “ổ gà”. Mặc dù nhà báo có thẻ ưu tiên khi xếp hàng mua vé ở bến xe Bạc Liêu, nhưng từ Cà Mau đi Bạc Liêu phải mất 5 - 6 tiếng đồng hồ. Nguyên nhân là vừa do đường xấu, vừa do những chiếc xe đò chạy rất chậm bởi nó được chế tác từ thời công nghệ còn lạc hậu và cũng bởi nó cũ kỹ, già cỗi, thiếu sự sửa chữa hoàn chỉnh của thời buổi kinh tế khó khăn, công nghiệp lạc hậu. Thế nên, nếu từ Bạc Liêu khởi hành về Cà Mau 5 giờ sáng thì đến đích đã 12 giờ trưa, coi như trễ các chuyến đò đi về các huyện vùng 2 của tỉnh Minh Hải. Các huyện vùng 2 lúc ấy gồm: Thới Bình, U Minh, Trần Văn Thời, Cái Nước, Phú Tân, Ngọc Hiển, Đầm Dơi. Từ Cà Mau đi các huyện này chủ yếu là tàu đò, và nó khởi hành từ Cà Mau đến gần một ngày mới đến trung tâm các huyện lỵ, bởi vì đó cũng là những phương tiện giao thông già cỗi, chậm chạp.

(còn nữa)

Nhà văn Phan Trung Nghĩa