Truyền hình
(tiếp theo số báo 3434)
Minh họa: B.T
Những bờ chuối không còn, những đồng bồn bồn bị thủ tiêu, để bây giờ bồn bồn trở thành đặc sản của Bạc Liêu trong khi vài chục năm trước nó là cỏ dại của Cà Mau. Mọi nguyên nhân bắt nguồn từ việc người ta cho nước mặn tràn vào đồng ruộng, để nuôi tôm. Từ đó hệ sinh thái ngọt bị tiệt diệt. Đã từng có ai so sánh hiệu quả kinh tế và hệ lụy của nó đối với những vuông tôm mới và vùng ngọt cũ chưa nhỉ? Riêng tôi cứ đau đáu về sự phai nhạt hồn quê ở những vùng đất này.
Xuồng ghé bến trước sân nhà, anh Năm Thạo nháy mắt cho Tư Bình, bảo: “Em dẫn Nghĩa vào nhà, rồi bắt rùa rang muối đi, anh đi công việc một chút”.
Số là lương thực rất thắt ngặt, Nhà nước ra chủ trương cấm cán bộ uống rượu và cấm người dân đặt rượu. Năm Thạo phải chống xuồng lòn lách trên một con kênh nhỏ ngoằn ngoèo, xa hơn một cây số để đến nơi cháu anh che chòi trốn chính quyền mà đặt rượu lậu.
Thời đó cũng vì Nhà nước cấm rượu mà nhiều chuyện nhậu cười ra nước mắt xảy ra. Ba, bốn ông bạn, đi săn lùng được một ít rượu rồi rủ nhau ra đống rơm giữa đồng, có giao kèo hẳn hoi, thay vì uống rượu bằng ly thì được quy định phải húp bằng muỗng. Ai húp không nghe một cái “rột” thì bị phạt; thay vì ngày nay người ta phạt uống thêm thì hồi đó phạt không cho uống, chỉ được ngồi đó nhìn người ta uống rượu để thèm chơi. Sở dĩ có quy định này là vì rượu mà húp bằng muỗng, nghe kêu, thì mau say lắm. Say sớm thì mới đủ rượu uống.
Bữa nay Năm Thạo tìm cho ra 2 lít rượu là bởi cái việc anh phải làm mà tôi biết được trong tiệc rượu đêm đó. Số là tôi đã thường trú huyện Cái Nước một năm, đây là tháng cuối tôi phải rời địa bàn, luân chuyển theo quy định của tòa soạn, đi nhận thường trú huyện Hồng Dân. Đây là tiệc liên hoan tiễn tôi mang đặc thù thời buổi cấm rượu. Đối với dân Cà Mau, Bạc Liêu từ xưa giờ nó thế, những cuộc chia tay, những mối giao tình được thể hiện bằng những lời nói rất kiệm, mà cái tình nghĩa, cái khí khái ứng xử có khi bằng một vài ly rượu là cũng cạn lời. Đêm đó Năm Thạo, Tư Bình uống thật say để tiễn đưa một thằng em về xứ của nó. Cuối buổi tiệc, Năm Thạo bảo: “Anh Bảy Diệp, gửi cho em chai dầu Huê Lạc” - một thứ dầu gió xa xỉ thời đó. Bảy Diệp là Phó Bí thư Huyện ủy. Hóa ra cuộc “nhậu lậu” của ba anh em tôi Thường trực Huyện ủy cũng biết!
Thời gian tôi thường trú ở Cái Nước, anh em xem tôi như người nhà, như cán bộ huyện. Dường như không có việc hỷ của gia đình anh em Ban Tuyên giáo, văn phòng và lãnh đạo Huyện ủy nào mà không có mặt tôi. Có lần tôi, Ngô Hải cùng Nguyễn Quốc Vương, cán bộ Huyện đoàn Cái Nước về nhà chị ruột của Vương ở xã Đông Thới, cách huyện non mười cây số chơi. Chị gái Vương hồi đó khoảng hơn 30 tuổi, có 2 con, chồng làm cán bộ giáo dục huyện. Chị mảnh khảnh mà có duyên thầm với nụ cười rất hồn nhiên. Chị là gái quê “thuần chủng”, quê chị lại ở vùng căn cứ kháng chiến nên chị rất giỏi giang, khéo léo và hiếu khách. Chúng tôi về, chị chuẩn bị nhà cửa sạch sẽ gọn gàng, nấu những món ăn quê thật ngon đãi khách. Ba lô của 3 thằng để trên giường, chị tự nhiên soạn đồ dơ đem giặt hết, rồi ủi cho thẳng thớm, xếp lại đâu đó gọn gàng, tôi đi qua nhà bạn cũ của Quốc Vương chơi về nhìn thấy rồi xúc động, cảm được cái bàn tay chăm sóc của chị giống với bàn tay của chị gái mình. Chúng tôi ở chơi 3 ngày, chị với 2 đứa con quấn quýt với chúng tôi. Khi bọn tôi về, 12 giờ khuya chị đã thức dậy nấu cơm cho bọn tôi ăn rồi chuẩn bị mấy nải chuối, 3 gáo dừa mắm lòng xuống xuồng chèo 3 cây số đưa chúng tôi đến chỗ đón tàu về Cà Mau rồi bịn rịn, mắt ngân ngấn nước: “Mấy cậu về lần này rồi không biết chừng nào về thăm chế nữa?”.
Về tới tòa soạn, tôi và Ngô Hải soạn quần áo đi tắm, thấy trong ba lô của mỗi thằng một chiếc quần đùi mới tinh.
Tôi hiểu nó là của ai tặng rồi, tôi lại cũng ngồi thừ ra mà mân mê món quà và rơm rớm nước mắt.
Hồi đó, cái tình đồng chí, nghĩa đồng bào nó đậm đặc và sâu nặng như thế. Nhà tôi nghèo lắm, vậy mà khi anh Sang (anh ruột của tôi) dẫn các anh, chị ở cơ quan Dân y huyện Vĩnh Lợi về, bao nhiêu gà vịt, ba má tôi đều làm cho ăn hết. Ba má tôi vừa quý họ là cán bộ cách mạng lại vừa giống như con cháu ruột của mình. Nhà cô Tư tôi còn lạ lẫm hơn. Sau giải phóng năm 1975, dượng Tư tôi vì là gia đình có công, lại là đảng viên được kết nạp thời kháng chiến nên được phân công làm Trưởng ấp Công Điền (xã Vĩnh Trạch). Lập tức ngôi nhà ba căn kê tán của dượng biến thành công sở Nhà nước. Xã, huyện cứ đến đó họp dân để làm công tác vận động quần chúng, rồi phân phối hàng nhu yếu phẩm cho người dân trong ấp thời kỳ bao cấp. Tức là hội hè liên miên. Hồi đó trưởng ấp làm gì có lương, “trụ sở” như nhà dượng tôi làm gì có kinh phí ăn uống. Vậy mà năm này tháng nọ cứ rần rần, ai đến nhà thì tự nhiên đổ nò bắt cá, tép rồi vô lu xúc gạo nấu cơm mà ăn. Thậm chí, dân đến chờ phân phối hàng cũng được mời ăn cơm. Nhà dượng tôi làm trăm công lúa, nuôi cả ngàn con vịt đẻ, hàng chục cái đìa cá chỉ để phục vụ cán bộ và Nhân dân chứ không bán được “cắc lớn cắc nhỏ” nào. Vậy mà suốt năm chủ nhà không một lời ca thán, gương mặt nhiệt thành như là mình có bổn phận, như trời sinh ra là phải như thế. Đúng là thời sinh ra như thế thật, bởi vì thời đó nếp sống của nông thôn vùng Bán đảo Cà Mau là vậy.
Điều này có thể giải thích tình cảm của Nhân dân đối với cách mạng cũng được hoặc là tính phóng khoáng nghĩa hiệp của người Bạc Liêu, Cà Mau cũng được.
(còn nữa)
Nhà văn Phan Trung Nghĩa
Xem thêm bình luận