Một trang đời mở ra

(tiếp theo số báo 3436)

Tôi cũng theo chân đoàn quân này để làm công việc viết báo bằng một nhiệt huyết của tuổi 20. Tôi sinh trưởng ở Bạc Liêu, lần đầu thật sự đi vào rừng, rừng mở ra những điều lạ lẫm. Mưa rừng sao cứ nặng hạt và dài lê thê. Mặt trời mới xuống ngọn tràm mà rừng đã chuyển màu đen sậm. Đó cũng là lúc thế giới của rừng trở nên sinh động. Dưới làn nước đỏ đặc trưng của U Minh là những bầy cá dày đặc. Chúng táp mồi, vẫy nước ầm vang, xôn xao khu rừng nghe như có kẻ nhát ma người lạ. Chồn rái chạy rèn rẹt chen lẫn với tiếng chim cò vỗ cánh về rừng ngủ đêm… U Minh giàu sản vật đến mức ai chưa đến cũng chẳng dám tin. Tay lưới của tiểu đội thanh niên xung phong kéo lên khiến tôi sững sờ. Cá sặc bổi, cá rô, cá lóc… cứ dính chùm không sao đếm xuể. Trong đó lại có mấy con rắn ri tượng to bằng bắp tay, mập ú và cụt ngủn. Anh Năm Bé, Tiểu đoàn trưởng kể với tôi rằng, hồi anh mới xuống, trong khu vực rừng đang cháy, phía khu Vồ Dơi khét lẹt mùi nai, heo rừng, khỉ bị… chết cháy.

Mùa mưa nước lụt, rắn hổ đất bò lên các gò mối lúc nhúc. Lời khuyến cáo của Ban chỉ huy trồng rừng cho những người mới đến là: tối ngủ phải chèn chân mùng cho kỹ. Đã vậy mà một thanh niên xung phong, quê ở Hộ Phòng, sáng ngủ dậy giũ mền lọt ra một con rắn hổ, thất kinh, anh ta đào ngũ luôn.

Còn muỗi mòng thì thôi vô số kể, trời chạng vạng tối là phải chui vào mùng, ăn cơm cũng phải ăn trong mùng. Tay chân mà lỡ lọt ra ngoài mùng là muỗi bâu dày đặc, nhìn không thấy da người.

Lớp thanh niên thời đó đã chịu đựng nhiều gian khổ như thế. Năm 1983, họ đã cùng với nhiều địa phương khác trồng được 5.000ha rừng và 12 triệu cây phân tán…

Nếu rừng tràm của U Minh điệp trùng bao nhiêu thì rừng đước của Minh Hải cũng bao la bát ngát bấy nhiêu.

Trên thế giới, nó đứng cùng với độ quý hiếm của rừng đước Nam Mỹ. Nhớ đận sau giải phóng, thấy gia đình nghèo quá anh Hữu xin nghỉ phép về nhà rồi rủ tôi chèo xuồng xuống Đầm Dơi mua ba khía về cho má tôi bán. Xuồng chèo tới Gành Hào là đã thấy rừng đước điệp trùng giăng giăng. Hồi đó rừng trùm kín huyện Ngọc Hiển, chạy dài xuống mũi Cà Mau và một phần diện tích của các huyện Đầm Dơi, Cái Nước, Phú Tân… mà toàn là rừng nguyên sinh, với những cây đước to cả người ôm không giáp. Hai anh em đi chỉ bỏ theo gạo, muối, nước mắm… còn thức ăn thì khỏi lo, tới bữa cơm là ghé vào một cánh rừng rồi lội lên tìm thức ăn “tươi sống”. Bữa đó là nước rong tháng 8 âm lịch, tôi và anh Hữu vừa lên rừng đã thấy cua biển bò lễnh nghễnh dưới chang đước. Chúng thấy động giương cặp càng đỏ chót lên mà nghênh chiến. Tôi và anh Hữu bắt một lúc đã quảy không nổi. Chúng tôi còn bắt được những con vọp to rồi bao nhiêu loại có thể làm thức ăn được nằm đầy dưới chân rừng.

Chúng tôi chèo xuồng cặp bến nhà chị Năm, là chị cô cậu ruột của tôi ở Cây Tàng, thuộc xã Tân Tiến, huyện Đầm Dơi, để nhờ chị mua ba khía giúp. Chị Năm vốn là vợ anh Năm Thống làm Trưởng phòng Tuyên truyền của Ban Tuyên huấn tỉnh Minh Hải, bị bệnh mất năm 1989. Thấy hai đứa em lặn lội vượt gần 100 cây số xuống mua ba khía, chị bảo: “Tưởng mua chở đầy ghe chài, chứ chiếc xuồng nhỏ như xuồng hai cậu, chế kêu mấy cháu giúp bắt một đêm là đầy xuồng rồi. Thôi lên nhà ăn cơm đi, tối đi bắt, đêm nay là 30/8, đêm ba khía hội mà…”.

Khoảng 6 giờ chiều, thằng Bê, thằng Khởi, con chị Năm, xách dụng cụ xuống xuồng gồm: bao tay, đèn khí đá, bao đựng ba khía… để bốn cậu cháu đi bắt ba khía.

Xuồng chúng tôi chèo lòn lách trong những kênh, những xẻo ngoằn ngoèo và đầy chang đước. Muỗi cũng túa ra như vãi trấu. Hơn một giờ sau chúng tôi đã lọt giữa cánh rừng đước lớn, có lẽ là rừng nguyên sinh. Cây đước đan xen rậm rịt và cao trật ót. Lúc này, là chính con nước rong, nước tràn lên ngập hết trảng rừng. Chúng tôi cặm xuồng và mở đèn lên thì ôi thôi cơ man nào là ba khía từ dưới nước, từ rừng, từ khắp các kênh rạch kéo đến bu kín chang đước ngày thêm nhiều. Có những gốc đước ta soi đèn chỉ thấy ba khía. Người đi săn ba khía càng về khuya càng nhiều thêm. Ánh đèn soi sáng rực khu rừng, vậy mà không tài nào bắt hết ba khía. Chúng tôi mang bao tay vào, mở miệng bao đặt dưới gốc cây, cứ thế mà lấy tay cào cho ba khía rớt vào miệng bao. Chỉ 2 - 3 gốc đước, chúng tôi đã cào đầy một bao, nặng khoảng 20kg. Bốn cậu cháu bắt 3 giờ đồng hồ, chiếc xuồng của tôi đã chở khẳm đừ.

Hồi đó tôi xem chuyện ấy là bình thường, nhưng khi cuộc đời thêm nhiều tuổi, khi mà thiên nhiên không còn gì để ghi dấu ấn nữa thì tôi mới có nhiều suy nghĩ. Ba khía hội là một tập tính sinh học của loài này để chúng duy trì nòi giống. Nó xảy ra thường niên và hiện tượng ấy xuất hiện kể từ khi có con người đặt chân lên đất này. Những người ở rừng, lớn tuổi một chút đều tận mắt chứng kiến hiện tượng đặc biệt này. Nó minh họa một cách sinh động nhất, rừng chẳng những là vàng mà còn có những điều kỳ thú có sức hấp dẫn mãnh liệt đối với con người. Tôi mơ ước giá mà bây giờ hiện tượng kỳ thú ấy còn tồn tại, nó sẽ giúp người ta yêu quý rừng không biết chừng nào.

(còn nữa)

Nhà văn Phan Trung Nghĩa