Giữ lửa nghề xưa, nâng tầm sản vật quê hương

Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều phụ nữ Cà Mau vẫn bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống của gia đình. Từ con tôm, cá khô, mắm cá đồng đến bánh ú nếp tro, bằng đôi bàn tay khéo léo và tư duy năng động, những phụ nữ ấy tiếp nối nghề xưa và nâng cao giá trị đặc sản, tạo sinh kế và góp phần gìn giữ bản sắc văn hoá ẩn thực quê hương.

• Thân thương nghề xưa cũ
• Giữ nghề xưa
• Những người “níu giữ” nghề xưa, cũ

Từ nghề gia truyền đến thương hiệu đặc sản

Hơn 20 năm gắn bó với nghề làm tôm khô, chị Nguyễn Ánh Nguyệt (xã Phong Thạnh) từng bước phát triển cơ sở gia đình từ sản xuất nhỏ lẻ thành thương hiệu được thị trường đón nhận.

Không bó hẹp trong phương thức sản xuất truyền thống, chị Nguyệt mạnh dạn đầu tư cải tiến quy trình, kiểm soát chất lượng từ khâu chọn nguyên liệu, sơ chế, luộc, phơi hoặc sấy đến phân cỡ, đóng gói. Bao bì, nhãn mác và thông tin xuất xứ cũng được chú trọng, nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Chị Ánh Nguyệt sắp xếp các sản phẩm tôm khô trên kệ, phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng.

Song song với đổi mới sản xuất, chị chủ động mở rộng đầu ra thông qua mạng xã hội, hội chợ, triển lãm và các chương trình kết nối cung - cầu trong và ngoài nước. Nhờ đó, tôm khô Phương Nguyệt có mặt tại nhiều tỉnh, thành và xuất khẩu vài tấn mỗi năm. Cơ sở còn phát triển thêm các mặt hàng như: khô cá kèo, khô cá sặc bổi, mắm tôm, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng.

Năm 2021, cơ sở có 4 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP, khẳng định chất lượng và uy tín thương hiệu. Năm 2026, chị tiếp tục phát triển sản phẩm khô tôm sú thẳng, hướng đến nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng, nhất là khách du lịch.

Theo chị Nguyệt, muốn nghề truyền thống phát triển bền vững, người làm nghề phải giữ chất lượng, chủ động đổi mới sản phẩm và tìm kiếm thị trường phù hợp. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm tích luỹ qua nhiều năm, đầu tư công nghệ và tư duy kinh doanh đã giúp chị nâng tầm sản phẩm gia đình, góp phần quảng bá đặc sản quê hương, tạo sức sống mới cho nghề truyền thống.

Phát triển nghề xưa, tiếp nối giá trị gia đình

Tại Xã Hồng Dân, chị Trương Thị Thuý chọn phát triển kinh tế từ nghề làm mắm cá đồng được bà và mẹ truyền lại. Từ nhỏ, chị đã quen với những khạp mắm trong gian bếp gia đình. Năm 2010, sau khi lập gia đình, tận dụng nguồn cá đồng dồi dào sau mỗi vụ lúa, chị bắt đầu làm mắm để tăng thu nhập.

Kế thừa bí quyết gia đình, chị tạo ra sản phẩm mang hương vị riêng, được khách hàng đón nhận. Từ những đơn hàng nhỏ lẻ, các loại mắm cá: trắm cỏ, cá rô, cá lóc... dần có chỗ đứng trên thị trường trong và ngoài tỉnh.

Chị Trương Thị Thuý dỡ những mẻ mắm ngon chuẩn bị giao cho khách hàng.

Hiện mỗi năm chị bán gần 5 tấn mắm cá đồng, trong đó mắm cá trắm cỏ chiếm gần 3 tấn. Tận dụng phần nước ủ cá, chị còn chế biến nước mắm cốt, kết hợp tỏi, khóm và đường phèn để tạo hương vị riêng, với sản lượng hơn 1 ngàn lít mỗi năm.

Từ món ăn dân dã, mắm cá đồng được chị Thuý nâng cao giá trị nhờ giữ hương vị truyền thống, đồng thời chú trọng đóng gói chỉn chu, để sản phẩm trở thành lựa chọn của nhiều khách hàng khi mua đặc sản làm quà. Thời gian tới, chị dự định tham gia chương trình OCOP để mở rộng cơ hội quảng bá, đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Nếu tôm khô, mắm cá đồng cho thấy khả năng phát triển nghề truyền thống thành sinh kế, thì bánh ú nếp tro lại lưu giữ hương vị quê nhà và ký ức gia đình qua nhiều thế hệ.

Dù bận rộn kinh doanh mắm tôm, bánh phồng, chà bông và các loại khô, bà Trần Thuý Sang (xã Long Ðiền) vẫn dành nhiều tâm huyết cho món bánh ú nếp tro của gia đình.

Bà học nghề từ nhỏ, được ngoại truyền lại từng công đoạn. Sau đó, mẹ bà tiếp tục nối nghề và đến nay, bà vẫn gìn giữ bí quyết gia truyền. Với bà, làm bánh không chỉ đòi hỏi kỹ thuật mà còn cần sự tỉ mỉ trong từng khâu, từ chọn lá, chuẩn bị nguyên liệu đến gói bánh.

Bà Sang chỉ làm bánh khi có khách đặt, nhưng luôn chăm chút từng công đoạn để giữ hương vị đặc trưng. Vào dịp tết Ðoan ngọ, đơn hàng tăng lên 5-7 ngàn cái. Các thành viên trong gia đình cùng tham gia sản xuất để kịp giao khách. Ngoài phục vụ khách quen, bà còn mang bánh đến các hội chợ để giới thiệu sản phẩm truyền thống.

Bà Trần Thuý Sang (bên phải) hướng dẫn con cháu kỹ thuật gói bánh ú nếp tro, tiếp nối nghề truyền thống của gia đình.

Năm 2024, bánh ú nước tro do bà làm đoạt giải Nhì tại hội thi làm bánh dân gian Nam Bộ ở TP Cần Thơ, vượt qua hàng trăm loại bánh đến từ các địa phương.

Niềm vui lớn hơn của bà là nghề truyền thống đang được trao lại cho thế hệ sau. Bà hướng dẫn con gái và con dâu kỹ thuật gói bánh, mong các con tiếp tục gìn giữ hương vị gia đình, để món bánh quê vẫn hiện diện trong đời sống hiện nay.

Từ những câu chuyện khởi nghiệp bằng nghề gia đình, có thể thấy điểm chung ở những phụ nữ này là sự kiên trì, khéo léo và tinh thần trách nhiệm với nghề. Họ không chỉ tiếp nối bí quyết được truyền lại từ ông bà, cha mẹ mà còn chủ động đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường.

Bằng tâm huyết và sự năng động, những phụ nữ làm nghề truyền thống đang góp phần gìn giữ hương vị quê hương, tạo việc làm, tăng thu nhập cho gia đình và nâng cao giá trị đặc sản địa phương. Họ đang từng bước khẳng định thương hiệu, đưa đặc sản Cà Mau vươn xa, đồng thời giữ gìn và trao truyền giá trị quý báu của nghề xưa cho các thế hệ mai sau.

Tú Quyên