Phòng, chống bạo lực học đường trong môi trường số

Sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội đã và đang làm thay đổi căn bản hình thái của bạo lực học đường. Không còn gói gọn trong những cuộc xích mích sau giờ học nơi cổng trường, bạo lực học đường đã dịch chuyển lên không gian mạng với những biến tướng tinh vi và khó kiểm soát hơn. Nhìn nhận bạo lực học đường từ góc độ an ninh mạng là yêu cầu cấp bách để bảo vệ an ninh trật tự, an ninh con người trong thời đại số.

• Luật An ninh mạng 2025: Bước ngoặt kiến tạo quốc gia số
• Thủ tướng: Công tác an ninh mạng là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên và cấp bách
• Tuyên truyền an ninh mạng và phòng, chống bạo lực học đường

Khi bạo lực đến từ “bàn phím”

Nếu bạo lực học đường (vật lý) dễ bị phát hiện qua các vết thương trên cơ thể, thì “bạo lực mạng” lại diễn ra âm thầm và có sức tàn phá khủng khiếp đối với tâm lý của học sinh. Môi trường số - với tính ẩn danh, tốc độ lan truyền nhanh và không biên giới đã trở thành “vũ khí” để các hành vi lệch chuẩn leo thang. Thực tế cho thấy, bạo lực học đường trên không gian mạng thời gian qua tồn tại dưới nhiều hình thức nguy hiểm như: lập các trang, hội nhóm “anti” để đăng tải thông tin sai sự thật, dùng những lời lẽ thoá mạ, nhục mạ nhân phẩm của bạn học. Sử dụng các nhóm chat kín (Messenger, Zalo, Telegram) để kêu gọi tẩy chay, cô lập một cá nhân trong lớp, khiến nạn nhân rơi vào trạng thái khủng hoảng vì bị loại trừ khỏi tập thể. Quay lén, cắt ghép hình ảnh nhạy cảm hoặc phát tán các video clip xích mích ngoài đời thực lên mạng xã hội nhằm mục đích “bêu rếu”, câu like, hút tương tác.

Ảnh minh hoạ.

Ðáng báo động, nhiều học sinh tham gia bằng cách ấn nút “like”, chia sẻ hoặc để lại bình luận “ác ý” nhưng chưa ý thức đầy đủ về hậu quả mình gây ra, không biết được rằng mình đang tiếp tay cho cái xấu và đang góp phần biến một mâu thuẫn nhỏ giữa hai cá nhân thành một cuộc “bạo lực tập thể” trên không gian mạng. Hậu quả là nạn nhân phải chịu áp lực tâm lý dồn dập từ thế giới ảo. Vết thương trên cơ thể sẽ lành sau vài ngày, nhưng “vết sẹo mạng” thì tồn tại dai dẳng, đẩy các em vào trạng thái trầm cảm, lo âu, ngại tiếp xúc, thiếu tự tin trong cuộc sống... kéo dài, thậm chí dẫn đến những quyết định tiêu cực.

Khoảng trống “pháp luật số”, “kỹ năng số”

Xem xét dưới góc độ an ninh mạng, đây là nguyên nhân chính của việc gia tăng tình trạng bạo lực học đường trên không gian mạng. Xuất phát từ việc học sinh hiện nay được tiếp xúc với internet, mạng xã hội từ rất sớm nhưng lại thiếu “sức đề kháng số”, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về bảo mật thông tin cá nhân, cách xử lý khi bị tấn công mạng, đặc biệt là nhận thức về giới hạn hành vi trên mạng xã hội. Nhiều học sinh cho rằng việc nói xấu, chế ảnh, hay đăng clip đánh nhau lên mạng chỉ là “chuyện nghịch ngợm”, “giải trí”. Tiếp đến là sự "thả nổi" của gia đình. Nhiều bậc phụ huynh trang bị cho con điện thoại thông minh, máy tính đắt tiền nhưng không khâu quản lý, không kiểm soát được con mình đang tham gia những hội nhóm, trào lưu độc hại nào, như các “giang hồ mạng”, bạo lực mạng... để định hướng, giáo dục. Với giáo viên, trước đây họ có thể quan sát, nhận diện được ngay hành vi bao lực học đường để ngăn chặn, nhưng với không gian mạng, việc nắm bắt từng lúc nằm ngoài khả năng của họ. Những mâu thuẫn phát sinh trên các hội nhóm kín rất khó để nhà trường phát hiện sớm nếu không có sự phản ánh từ chính học sinh hoặc phụ huynh.

Khẩn trương thiết lập “lá chắn số” phòng, chống bạo lực học đường

Ðể giải quyết bài toán bạo lực học đường trên môi trường số, chúng ta không thể áp dụng các biện pháp hành chính đơn thuần mà cần một chiến lược đồng bộ cả về kỹ thuật và pháp lý. Khoản 2 Ðiều 16 Luật An ninh mạng 2025, số 116/2025/QH15, pháp luật Việt Nam đã thiết lập một khung pháp lý toàn diện về phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Theo đó, trường hợp trẻ em sử dụng dịch vụ giá trị gia tăng trên không gian mạng thì cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định của pháp luật về dân sự đăng ký tài khoản bằng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ em truy cập, đăng tải và chia sẻ thông tin trên các nền tảng dịch vụ đó.

Với chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ giá trị gia tăng trên không gian mạng phải có trách nhiệm kiểm soát nội dung thông tin trên hệ thống thông tin hoặc trên dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp để không gây nguy hại cho trẻ em hoặc xâm hại trẻ em hoặc xâm phạm quyền trẻ em; ngăn chặn việc chia sẻ và xoá bỏ thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em hoặc xâm hại trẻ em hoặc xâm phạm quyền trẻ em; xây dựng, triển khai các hệ thống kỹ thuật hỗ trợ hoạt động ngăn chặn nội dung xâm hại trẻ em trên không gian mạng...

Với các em học sinh, cần tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật và “kỹ năng số” thông qua các buổi sinh hoạt chuyên đề trực quan... để các em hiểu rõ mạng xã hội là ảo, nhưng trách nhiệm pháp lý là thật; hành vi bôi nhọ, xúc phạm danh dự người khác trên không gian mạng sẽ bị xử lý nghiêm minh. Bên cạnh đó, nhà trường và lực lượng chức năng cần xây dựng các kênh tiếp nhận thông tin, các hòm thư điện tử, hotline hoặc tài khoản Zalo OA bảo mật để tiếp nhận sớm các thông tin về bạo lực mạng để nạn nhân hoặc người chứng kiến an tâm lên tiếng mà không sợ bị trả thù. Với phụ huynh cần phát huy vai trò “bộ lọc” của gia đình, chủ động sử dụng các giải pháp công nghệ để bảo vệ con em trước dòng chảy thông tin độc hại.

Xử lý kiên quyết, kịp thời với hành vi bạo lực

Xử lý hành vi bạo lực mạng cần được thực hiện nhanh chóng, triệt để và bảo mật. Việc chậm trễ sẽ khiến thông tin độc hại lan truyền đến hàng ngàn người, làm tăng mức độ ảnh hưởng đối với xã hội và cá nhân nạn nhân. Với các trường hợp cố tình quay clip, phát tán và cổ xuý cho bạo lực học đường nhằm mục đích “câu view”, cần có sự can thiệp quyết liệt, kịp thời của cơ quan chức năng để gỡ bỏ bài viết, ngăn chặn các nội dung vi phạm lan truyền trên không gian mạng; đồng thời, xử lý kịp thời, nghiêm các cá nhân liên quan theo quy định của pháp luật, không để vụ việc rơi vào quên lãng, tạo tiền lệ xấu.

Bạo lực học đường đã dịch chuyển từ đời thực lên không gian ảo, một mâu thuẫn nhỏ giờ có thể trở thành một cuộc “khủng hoảng truyền thông” nhắm vào một đứa trẻ. Vì vậy, chống bạo lực học đường trong kỹ nguyên số không chỉ là việc riêng của thầy cô, cha mẹ, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong đó, việc xây dựng một hệ sinh thái số văn minh, an toàn là tiền đề tiên quyết.

Văn Đương