Sản xuất và tiêu thụ hàng nông sản: Cần một chiến lược cho liên kết sản xuất

Hội nhập kinh tế toàn cầu và tham gia các hiệp định thương mại đã mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, nông dân làm giàu. Song, đi cùng với cơ hội là hàng loạt các thách thức, rào cản khắt khe về vệ sinh an toàn thực phẩm. Giải pháp giúp doanh nghiệp và nông dân vượt qua khó khăn này, đó là liên kết sản xuất để tạo ra khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nhiều mặt hàng giảm giá

Những tháng cuối năm 2016, nhiều mặt hàng nông, thủy sản thế mạnh của tỉnh giảm giá so với cùng kỳ, gây bất lợi cho phát triển sản xuất, kinh doanh, làm cho lợi nhuận của nông dân, doanh nghiệp giảm. Cụ thể, trong tháng 9/2016, giá lúa ở mức 5.250 đồng/kg, giảm 200 đồng/kg; giá gạo nguyên liệu (loại gạo trắng) 8.425 đồng/kg, giảm 425 đồng/kg... Đặc biệt, giá tôm nguyên liệu trong tháng 9/2016 giảm mạnh: tôm sú loại I (20 con/kg) giá 241.167 đồng/kg, giảm 42.500 đồng/kg; tôm sú loại II (30 con/kg) giá 201.417 đồng/kg, giảm 8.166 đồng/kg; giá tôm thẻ chân trắng giảm bình quân khoảng 40.000 đồng/kg. Đối với mặt hàng muối, tuy đã thực hiện thu mua tạm trữ cho diêm dân, nhưng do lượng muối tồn còn khá lớn nên giá thu mua tiếp tục giảm mạnh như: giá muối trắng 500 đồng/kg, giảm 17 đồng/kg; muối đen giá 329 đồng/kg, giảm 15 đồng/kg...

* Nông dân huyện Hòa Bình bán lúa cho thương lái.

* Công ty Cổ phần chế biến thủy sản xuất khẩu Âu Vững (TX. Giá Rai) thu mua tôm sạch của nông dân (theo hợp đồng bao tiêu sản phẩm). Ảnh: L.D

Bước sang những ngày đầu tháng 10/2016, giá của các mặt hàng thế mạnh trên vẫn chưa cải thiện và còn tiếp tục giảm. Đây là điều gây khó khăn cho nông dân khi họ vừa phải đối phó với dịch bệnh, thiên tai làm tăng mức đầu tư, nhưng sản xuất bấp bênh, lợi nhuận mang lại không nhiều.

Gắn sản xuất với tiêu thụ

Để giúp nông dân tiêu thụ sản phẩm và hướng đến xây dựng vùng sản xuất hàng hóa lớn, ngành Nông nghiệp tỉnh đã xây dựng 8 cánh đồng lớn gieo trồng 5.158ha lúa. Trong đó, huyện Hòa Bình có 1.740ha/2 cánh đồng; huyện Hồng Dân 2.658ha/4 cánh đồng; huyện Phước Long 760ha/2 cánh đồng. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa, gạo cho nông dân với các doanh nghiệp như: Công ty TNHH MTV Lương thực Vĩnh Lộc, Công ty Cổ phần Quốc tế Gia, Công ty Khánh Ngọc và HTX Thạnh Trị... Ở vụ lúa đông xuân vừa qua, các công ty này đã giúp nông dân tiêu thụ hơn 14.116 tấn lúa.

Cùng với cây lúa, mô hình liên kết chuỗi an toàn vệ sinh thực phẩm trong nuôi trồng thủy sản cũng tiếp tục được khuyến khích nông dân tham gia. Đơn cử như Công ty Cổ phần chế biến thủy sản xuất khẩu Âu Vững và Công ty TNHH MTV chế biến thủy sản xuất khẩu Thiên Phú (TX. Giá Rai) liên kết với nông dân sản xuất tôm sạch theo tiêu chuẩn Global GAP…

Mặc dù liên kết sản xuất được hình thành, nhưng diện tích sản xuất và bao tiêu hàng nông sản, thủy sản vẫn còn khiêm tốn. Như sản xuất lúa, diện tích doanh nghiệp tham gia bao tiêu chỉ dừng ở phạm vi chưa đến 3.000ha/vụ (so với tổng diện tích sản xuất 180.000ha lúa trong toàn tỉnh). Hoặc liên kết sản xuất tôm sạch ở hai công ty xuất khẩu trên cũng chỉ dừng ở 185 hộ nông dân tham gia với diện tích hơn 300ha (so với tổng diện tích hơn 130.920ha nuôi thủy sản trong toàn tỉnh).

Thực tiễn trên cho thấy, nhiều nông dân vẫn chưa quan tâm đến các mô hình liên kết sản xuất. Nhiều hộ gia đình vẫn còn đề cao kinh nghiệm cá nhân, sản xuất theo tập quán, ít quan tâm đến việc ứng dụng các quy trình liên kết theo chuỗi. Thêm vào đó, do ảnh hưởng bởi mô hình sản xuất liên kết kiểu cũ kém hiệu quả từ các hợp tác xã, tổ hợp tác nên chưa thu hút nông dân tham gia. Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào phát triển sản xuất và bao tiêu sản phẩm cho nông dân chưa thật sự hấp dẫn, doanh nghiệp cảm thấy bị rủi ro, nhất là các hợp đồng liên kết bao tiêu thường bị nông dân phá vỡ khi giá nông sản lên cao. Mặt khác, hạ hầng giao thông nhiều nơi còn thiếu và chưa đồng bộ, làm chi phí phát sinh tăng cao nên cũng chưa thu hút sự đầu tư của doanh nghiệp trong việc liên kết với nông dân... Ngoài ra, nhiều địa phương chưa quan tâm đến việc vận động, tuyên truyền nông dân liên kết sản xuất, còn xem đó là trách nhiệm của ngành Nông nghiệp nên nông dân chưa tích cực tham gia.

Tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất

Để giúp nông dân tiêu thụ hàng nông, thủy sản và cầm chắc lợi nhuận thì việc tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất giữa nông dân và doanh nghiệp là giải pháp mang tính quyết định. Đây không chỉ là nhu cầu tất yếu cho hội nhập kinh tế toàn cầu, mà còn là sự phát triển bền vững cho cả doanh nghiệp và nông dân.

Tuy nhiên, để giải pháp này phát huy hiệu quả, Bạc Liêu cần nghiên cứu và ban hành một chiến lược cho liên kết sản xuất chứ không dừng lại ở những hợp đồng liên kết theo vụ mùa mang tính “chữa cháy” như hiện nay. Bởi, liên kết sản xuất không dừng ở phạm vi giữa doanh nghiệp và nông dân, mà còn cần sự tham gia tích cực của Nhà nước, nhà khoa học trong việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ cao và đầu tư tín dụng, hạ tầng để tạo thêm động lực cho liên kết chặt chẽ và phát triển bền vững.

Với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong quá trình hội nhập kinh tế, bản thân nông dân và doanh nghiệp cũng cần chủ động hội nhập, chủ động ứng phó với hàng loạt các rào cản kỹ thuật về vệ sinh an toàn thực phẩm, truy nguyên nguồn gốc, xuất xứ. Qua đó, nâng cao khả năng cạnh tranh và nhất là không thể bị thua ngay trên sân nhà khi nhiều mặt hàng nông, thủy sản từ nước ngoài nhập vào thị trường Việt Nam trong tương lai không xa.

Kim Trung