Kinh tế biển Cà Mau dưới góc nhìn chiến lược

Tỉnh Cà Mau tiếp nhận nhiều góp ý, hiến kế giá trị từ nhiều chuyên gia trong và ngoài nước cho định hướng phát triển kinh tế biển của tỉnh trong giai đoạn mới .

• Tăng tốc các dự án trên đảo tiền tiêu Hòn Khoai
• Cà Mau - Khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ”
• Cà Mau đặt mục tiêu trở thành cực tăng trưởng kinh tế biển phía Nam

UBND tỉnh Cà Mau vừa phối hợp với Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu tổ chức hội thảo “Phát triển kinh tế biển và nguồn lực cho kinh tế biển tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026-2045”, với sự tham gia của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, Cà Mau cần chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, bền vững, gắn với logistics hiện đại, năng lượng tái tạo và hệ thống hạ tầng cảng biển quy mô lớn.

Sự tham gia của các chuyên gia mang đến nhiều góc nhìn mới cho định hướng phát triển logistics, năng lượng và kinh tế biển Cà Mau. Trong ảnh: Lãnh đạo tỉnh Cà Mau chụp ảnh lưu niệm cùng các chuyên gia tại hội thảo về phát triển kinh tế biển Cà Mau, sáng 19/5.

“Đồng bằng xanh - xanh dương” cho tương lai Cà Mau

Từ góc nhìn quốc tế, GS.TS Robert Winston Taylor, Khoa Nghiên cứu trái đất và môi trường, Đại học Montclair State (Hoa Kỳ), cho rằng Cà Mau cần đặt phát triển kinh tế biển trong mối quan hệ gắn kết với thích ứng biến đổi khí hậu, thay vì xem đây là hai mục tiêu tách biệt hoặc phải lựa chọn.

Theo ông, nguyên tắc “đồng bằng xanh - xanh dương” cần được tích hợp xuyên suốt trong quy hoạch phát triển, từ hạ tầng cảng biển, logistics, công nghiệp đến nuôi trồng thuỷ sản và quản trị tài nguyên nước.

GS.TS Robert Winston Taylor đề xuất mô hình “đồng bằng xanh - xanh dương” gắn với thích ứng biến đổi khí hậu.

GS.TS Robert Winston Taylor nhận định, với lợi thế hệ sinh thái rừng ngập mặn rộng lớn và nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thuỷ sản, logistics biển, Cà Mau có cơ hội trở thành trung tâm kinh tế biển quan trọng của khu vực. Tuy nhiên, địa phương cũng đối mặt với nhiều rủi ro do biến đổi khí hậu như nước biển dâng, sụt lún, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước ngọt.

Ông đề xuất, quy hoạch phát triển cần ưu tiên bảo vệ vùng đệm tự nhiên, kiểm soát khai thác nước ngầm, hạn chế bê tông hoá không gian đồng bằng. Rừng ngập mặn cần được nhìn nhận như một dạng “hạ tầng sản xuất chiến lược”; trong đó, mô hình tôm - rừng được xem là hướng đi tiêu biểu, kết hợp giữa bảo tồn sinh thái, bảo đảm sinh kế bền vững và xây dựng thương hiệu xuất khẩu xanh.

"Các mô hình logistics xanh, khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh là động lực quan trọng giúp Cà Mau chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững", GS.TS Robert Winston Taylor gợi mở. 

Hòn Khoai - mắt xích logistics chiến lược

Ở góc độ hạ tầng logistics và hàng hải, ông Bùi Văn Quỳ, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, Phó Tư lệnh Binh đoàn 20, cho rằng, Hòn Khoai đang giữ vị trí chiến lược trong mạng lưới vận tải biển quốc tế khi nằm trên các tuyến hàng hải kết nối Trung Đông, Đông Bắc Á và khu vực ASEAN - Úc.

Ông Bùi Văn Quỳ, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, Phó Tư lệnh Binh đoàn 20, phân tích tiềm năng phát triển Hòn Khoai thành trung tâm logistics và năng lượng.

Theo phân tích của ông, lợi thế nổi bật của Hòn Khoai là điều kiện tự nhiên với độ sâu luồng lớn, có thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn mà không cần nạo vét. Đây là lợi thế khác biệt, giúp giảm chi phí đầu tư, vận hành và tạo tiền đề phát triển cảng nước sâu quy mô khu vực và quốc tế.

Trên nền tảng đó, Hòn Khoai được định hướng phát triển thành hệ sinh thái logistics - công nghiệp tích hợp, gồm trung tâm trung chuyển quốc tế, khu thương mại tự do, cụm công nghiệp phụ trợ, logistics đa phương thức và năng lượng LNG.

Phối cảnh Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai được quy hoạch theo mô hình cảng nước sâu kết hợp logistics, năng lượng và công nghiệp biển quy mô lớn.

Đặc biệt, mô hình cảng lưỡng dụng được đánh giá là giải pháp phù hợp, cho phép kết hợp khai thác container, hàng siêu trường siêu trọng và hàng năng lượng trong cùng hệ thống hạ tầng.

Theo định hướng đến năm 2040, Hòn Khoai được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics và năng lượng quan trọng của khu vực, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng hàng hoá và năng lượng toàn cầu.

Hệ sinh thái công nghiệp kép gắn với Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai được kỳ vọng trở thành động lực phát triển mới cho vùng tiêu đất liền.

Đặt kinh tế biển trong cấu trúc “hệ sinh thái phát triển” tích hợp

Dưới góc nhìn tổng thể, TS. Nguyễn Vân Anh, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Kinh tế biển - Logistics, Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu, chia sẻ cách tiếp cận toàn diện và có hệ thống đối với phát triển kinh tế biển logistics trong bối cảnh chuyển đổi mới của ĐBSCL, đặc biệt là Cà Mau. Trọng tâm tư duy được nhấn mạnh là đặt kinh tế biển trong cấu trúc “hệ sinh thái phát triển” tích hợp, trong đó hạ tầng, thể chế, doanh nghiệp và giáo dục được vận hành trong mối quan hệ hữu cơ, thay vì tồn tại tách biệt như các cấu phần riêng lẻ.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ khai thác tài nguyên sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và sự tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong cấu trúc đó, logistics được xác định là một “hạ tầng mềm” giữ vai trò then chốt đối với năng lực cạnh tranh vùng, không chỉ giới hạn ở vận tải - kho bãi mà còn là trục tích hợp toàn bộ chuỗi cung ứng, gắn trực tiếp với hoạt động xuất khẩu, công nghiệp chế biến và mức độ hội nhập kinh tế quốc tế.

TS Nguyễn Vân Anh, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Kinh tế biển - Logistics, Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu, chia sẻ về tư duy hệ sinh thái trong phát triển kinh tế biển - logistics.

Từ cách tiếp cận này, yêu cầu về nguồn nhân lực cũng thay đổi rõ rệt, đòi hỏi không chỉ kỹ năng nghiệp vụ mà còn cần tư duy hệ thống, năng lực số, khả năng phân tích dữ liệu và thích ứng với các chuẩn mực quốc tế trong quản trị chuỗi cung ứng hiện đại.

TS Nguyễn Vân Anh nhận định, Cà Mau có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, thuỷ sản, năng lượng tái tạo và tiềm năng phát triển logistics chuỗi lạnh. Tuy nhiên, những “điểm nghẽn” lớn hiện nay là hạ tầng kết nối liên vùng và chất lượng nguồn nhân lực - hai yếu tố quyết định khả năng chuyển hoá lợi thế tự nhiên thành lợi thế cạnh tranh bền vững trong dài hạn.

Tạo “mạch nối” để phát triển

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng phát triển kinh tế biển Cà Mau cần gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng tích hợp và bền vững.

Trong đó, logistics không chỉ là hoạt động vận tải hay kho bãi mà còn là “hạ tầng mềm” giữ vai trò kết nối toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến xuất khẩu.

Đại biểu tham dự hội thảo “Phát triển kinh tế biển và nguồn lực cho kinh tế biển tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026-2045". 

Theo các chuyên gia, để tháo gỡ hai nút thắt lớn là hạ tầng kết nối liên vùng và chất lượng nguồn nhân lực, cần có sự đồng bộ giữa đầu tư hạ tầng, hoàn thiện cơ chế đặc thù và phát triển hệ sinh thái đào tạo - nghiên cứu gắn với thực tiễn.

Đáng chú ý, mô hình liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp - hiệp hội nghề nghiệp được xem là giải pháp quan trọng nhằm hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng để phát huy hiệu quả lâu dài, những cơ chế liên kết này cần được thể chế hóa đồng bộ và bền vững, thay vì chỉ dừng ở các thoả thuận hợp tác ngắn hạn./.

Hồng Phượng